- Immunoterapia pobudza układ odpornościowy do samodzielnego rozpoznawania i niszczenia komórek rakowych
- Metoda ta jest stosowana głównie przy czerniaku oraz nowotworach płuc, nerek i pęcherza moczowego
- Według The Jackson Laboratory kluczowym wskaźnikiem przy kwalifikacji pacjenta jest poziom białka PD-L1
- W Polsce pacjenci mogą korzystać z nowoczesnej immunoterapii bezpłatnie w ramach programów lekowych NFZ
Na czym polega immunoterapia nowotworów i jak działa?
Immunoterapia to metoda leczenia raka, która nie polega na bezpośrednim niszczeniu komórek nowotworowych, jak dzieje się to w klasycznej chemioterapii. Jej celem jest pobudzenie układu odpornościowego, aby sam rozpoznawał i zwalczał chorobę. American Cancer Society wyjaśnia, że czasem odporność „nie widzi” raka, bo komórki nowotworowe potrafią się maskować lub wysyłać sygnały osłabiające reakcję organizmu.
Immunoterapia wykorzystuje substancje naturalnie występujące w organizmie albo ich laboratoryjne odpowiedniki, aby wzmocnić odpowiedź immunologiczną. W praktyce chodzi o to, by odporność skuteczniej rozpoznawała komórki nowotworowe i uruchamiała mechanizmy obronne. Dzięki temu nowotwór może stać się „widoczny” dla limfocytów, czyli komórek, które biorą udział w zwalczaniu chorób.
Rodzaje immunoterapii nowotworów: jakie są metody leczenia?
Immunoterapię można prowadzić na kilka sposobów, w zależności od typu nowotworu i ogólnego stanu pacjenta. Dlatego dobór metody zawsze opiera się na rozpoznaniu i wynikach badań. American Cancer Society opisuje kilka najważniejszych technologii stosowanych obecnie w immunoterapii:
- inhibitory punktów kontrolnych, które zdejmują z układu odpornościowego „hamulce” i pozwalają mu atakować raka
- terapia komórkami CAR-T, czyli genetyczna modyfikacja własnych komórek krwi pacjenta, aby lepiej rozpoznawały nowotwór
- przeciwciała monoklonalne, czyli białka zaprojektowane tak, aby łączyły się z konkretnymi elementami komórek rakowych
- szczepionki przeciwnowotworowe, które pobudzają odpowiedź odpornościową przeciw wybranym nowotworom
- cytokiny i immunomodulatory, które wzmacniają ogólną pracę układu odpornościowego.
Immunoterapia: w jakich nowotworach jest stosowana?
Immunoterapia nie jest rozwiązaniem dla każdego, bo najlepsze efekty daje w wybranych typach nowotworów. Frontiers in Immunology opisuje, że lista zatwierdzonych wskazań stopniowo się poszerza. Obecnie immunoterapię najczęściej stosuje się u chorych na czerniaka, raka płuca (drobnokomórkowego i niedrobnokomórkowego) oraz raka nerki.
Immunoterapia jest stosowana także m.in. w leczeniu chłoniaka Hodgkina, raka pęcherza moczowego, raka piersi oraz nowotworów głowy i szyi. Wskazania obejmują również raka wątroby, żołądka, przełyku oraz niektóre nowotwory jelita grubego. Skuteczność leczenia często zależy od cech biologicznych guza, co pozwala lepiej dobrać terapię.
Kwalifikacja do immunoterapii: jakie badania guza są potrzebne?
Do kwalifikacji do immunoterapii potrzebne są szczegółowe badania diagnostyczne guza. Ponieważ nie każdy nowotwór reaguje na takie leczenie, kluczowe jest oznaczenie biomarkerów. The Jackson Laboratory wskazuje, że jednym z najważniejszych wskaźników jest poziom białka PD-L1, który pomaga ocenić, czy lek będzie miał „punkt uchwytu” w komórkach nowotworowych.
Ocenia się także inne parametry, w tym niestabilność mikrosatelitarną (MSI) oraz obciążenie mutacjami guza (TMB). Wyniki tych testów pomagają określić, czy leczenie immunologiczne ma szansę zadziałać. Dzięki temu można uniknąć podawania silnych leków wtedy, gdy prawdopodobieństwo skuteczności jest niskie, i rozważyć inne opcje terapii.
Skutki uboczne immunoterapii: na co zwrócić uwagę?
Immunoterapia, choć zwykle lepiej tolerowana niż klasyczna chemioterapia, może powodować skutki uboczne. Dzieje się tak, ponieważ nadmiernie pobudzony układ odpornościowy może atakować także zdrowe tkanki. Frontiers in Oncology podaje, że najczęściej zgłaszane są dolegliwości skórne oraz problemy żołądkowo-jelitowe, które mogą utrudniać codzienne funkcjonowanie.
Do objawów, które warto zgłaszać lekarzowi, należą m.in.:
- uporczywa biegunka i bóle brzucha
- świąd skóry oraz nagłe wysypki
- uczucie silnego osłabienia i zmęczenia
- podwyższone parametry wątrobowe w badaniach krwi (AST i ALT).
Immunoterapia w Polsce na NFZ: jak wygląda dostęp do leczenia?
W Polsce immunoterapia jest dostępna głównie w programach lekowych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Frontiers in Pharmacology opisuje je jako procedury, w których pacjenci spełniający określone kryteria medyczne otrzymują leki bezpłatnie. Programy realizują wybrane ośrodki onkologiczne z zapleczem i doświadczeniem w prowadzeniu takiego leczenia.
W praktyce pierwszy krok to rozmowa z lekarzem prowadzącym o możliwości kwalifikacji do programu lekowego. Warto zapytać o badania biomarkerów, które są potrzebne do oceny szans na skuteczność immunoterapii. W programach NFZ pacjenci zakwalifikowani do leczenia są regularnie monitorowani, co ułatwia szybką reakcję w razie działań niepożądanych.
7
Źródła:
