Związek między spożyciem mięsa a ryzykiem nowotworów analizowany jest w badaniach epidemiologicznych od wielu lat. W publikacji „Does Red Meat Cause Cancer?” opisano dane wskazujące, że osoby spożywające duże ilości czerwonego mięsa oraz mięsa przetworzonego częściej chorują na raka jelita grubego.
Czerwone mięso a rak – jak naukowcy opisują zależność między dietą a nowotworami
Alok Khorana, lekarz onkolog zajmujący się leczeniem chorób nowotworowych, wyjaśnia, że obserwacje te pojawiają się w literaturze naukowej od dekad. „Istnieje znany związek między niektórymi rodzajami mięsa a niektórymi formami raka, szczególnie rakiem jelita grubego. Dowody naukowe gromadzą się od dekad i wskazują, że rak jelita grubego częściej występuje u osób, które jedzą najwięcej czerwonego i przetworzonego mięsa” - mówi lekarz.
Czerwone mięso obejmuje mięso mięśniowe ssaków, takie jak wołowina, wieprzowina, cielęcina, jagnięcina, baranina oraz mięso kozie. Produkty z tej grupy są ważnym elementem wielu diet na świecie. Oddzielną kategorię stanowi mięso przetworzone, czyli produkty poddane wędzeniu, peklowaniu, soleniu lub konserwowaniu chemicznemu. Do tej grupy należą między innymi bekon, szynka, hot dogi, suszone mięso, wędliny kanapkowe oraz różne rodzaje kiełbas i mięs wędzonych.
IARC i klasyfikacja czerwonego mięsa jako czynnika rakotwórczego
W 2015 roku International Agency for Research on Cancer przeprowadziła jedną z największych analiz dotyczących związku między dietą a nowotworami. W ocenie uwzględniono ponad 800 badań naukowych analizujących zależność między spożyciem czerwonego i przetworzonego mięsa a różnymi typami nowotworów w populacjach o zróżnicowanych dietach. Badania obejmowały ponad dwie dekady obserwacji. Na podstawie tych analiz zaklasyfikowano czerwone mięso do grupy 2A czynników rakotwórczych, czyli kategorii oznaczającej „prawdopodobnie rakotwórcze dla ludzi”. Alok Khorana wyjaśnia, że klasyfikacja ta wynika z ograniczonych dowodów dotyczących ludzi oraz silnych dowodów z badań eksperymentalnych wskazujących na działanie rakotwórcze. Jednocześnie podkreśla, że klasyfikacja nie oznacza automatycznie wysokiego poziomu ryzyka przy sporadycznym spożyciu.
Mięso przetworzone a ryzyko raka jelita grubego
Znacznie mocniejsze wnioski dotyczą mięsa przetworzonego. International Agency for Research on Cancer zaliczyła je do grupy 1 czynników rakotwórczych, czyli tej samej kategorii, w której znajdują się między innymi tytoń, alkohol oraz promieniowanie ultrafioletowe. „Mięso przetworzone znajduje się w tej samej kategorii co palenie papierosów w odniesieniu do raka płuc. Innymi słowy, jest to czynnik, który może powodować raka w przyszłości, jeśli spożywa się go w dużych ilościach” – komentuje Khorana. Badacze zwracają uwagę na rolę procesów technologicznych stosowanych przy produkcji takich produktów. Peklowanie, wędzenie i konserwowanie mięsa często wiąże się z użyciem azotanów i azotynów. Związki te mogą w organizmie przekształcać się w substancje o właściwościach rakotwórczych.
Grillowanie mięsa a substancje rakotwórcze powstające podczas obróbki
Ryzyko może być związane również ze sposobem przygotowania mięsa. Alok Khorana wskazuje, że wcześniejsze badania analizowały wpływ wysokich temperatur stosowanych podczas grillowania i wędzenia. „Wcześniejsze badania wykazały, że grillowanie lub wędzenie mięsa może prowadzić do powstawania podejrzewanych substancji rakotwórczych. Innymi słowy, znaczenie ma sam sposób przygotowania mięsa” – mówi ekspert. Podczas obróbki w bardzo wysokiej temperaturze mogą powstawać wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne oraz heterocykliczne aminy. National Cancer Institute informuje, że związki te mają właściwości mutagenne, czyli mogą prowadzić do zmian w DNA komórek.
Rak jelita grubego a dieta – które nowotwory łączy się z czerwonym mięsem
Najsilniejszy związek między dietą a nowotworami dotyczy raka jelita grubego. Choroba ta obejmuje raka okrężnicy i raka odbytnicy, które rozwijają się z polipów powstających w błonie śluzowej jelita grubego. Polipy mogą przez wiele lat pozostawać niezauważone, zanim przekształcą się w zmiany nowotworowe. W 2024 roku rak jelita grubego należał do najczęstszych przyczyn zgonów z powodu nowotworów u osób w wieku od 18 do 50 lat. W przeszłości choroba ta była diagnozowana głównie u osób powyżej 60. roku życia. Alok Khorana podkreśla, że wzrost liczby zachorowań w młodszych grupach wiekowych budzi niepokój w środowisku medycznym. „Nie chcę przesadzać z oceną ryzyka, ponieważ ogólna częstość zachorowań nadal jest niższa niż w starszej populacji, ale obserwujemy wyraźny wzrost liczby przypadków u młodych dorosłych, co jest bardzo niepokojące” - komentuje. Badania dotyczące czerwonego mięsa wskazują także na możliwy związek z innymi nowotworami, w tym rakiem prostaty, rakiem trzustki, rakiem piersi, rakiem wątrobowokomórkowym, rakiem płuca, rakiem nerki oraz rakiem macicy.
Dieta a profilaktyka raka jelita grubego
Badacze podkreślają, że znaczenie ma całokształt diety. W analizach dotyczących czynników ryzyka raka jelita grubego u młodych dorosłych wskazano, że sposób odżywiania jest jednym z najważniejszych elementów wpływających na ryzyko choroby.
Ekspert wyjaśnia, że naukowcy badają zależności między czynnikami środowiskowymi, bakteriami jelitowymi oraz mechanizmami prowadzącymi do rozwoju raka jelita grubego. „Naukowcy wciąż odkrywają nowe powiązania między określonymi czynnikami środowiskowymi a konkretnymi bakteriami, a następnie te bakterie są powiązane z określonymi etapami rozwoju raka jelita grubego. Wiemy, że czynniki dietetyczne, takie jak nadmiar czerwonego mięsa i nadmiar cukru, są związane ze zwiększonym ryzykiem” – przyznaje. W badaniach dotyczących profilaktyki raka jelita grubego analizowano również różne modele żywieniowe. Jedno z badań wskazało, że dieta oparta głównie na warzywach, owocach i umiarkowanej ilości ryb może być związana z niższym ryzykiem choroby. Dieta peskatariańska, czyli oparta na rybach, owocach morza oraz produktach roślinnych, była w analizach powiązana z około 45-procentowym niższym ryzykiem raka jelita grubego w porównaniu z dietami zawierającymi mięso. „Zdrowa dieta jest korzystna dla zdrowia układu sercowo-naczyniowego i ogólnego stanu zdrowia, a okazuje się, że ma także znaczenie w zapobieganiu nowotworom” – twierdzi onkolog
