- Klasterowy ból głowy to wyjątkowo silny, jednostronny atak występujący seryjnie nawet osiem razy w ciągu doby
- Dolegliwościom zawsze po tej samej stronie twarzy towarzyszy łzawienie oka, obrzęk powieki lub katar
- Według European Academy of Neurology najskuteczniejszą metodą przerwania ataku jest oddychanie 100 proc. tlenem medycznym
- NFZ finansuje zaawansowane leczenie w poradniach bólu, w tym zabiegi neurodestrukcyjne takie jak termolezja czy kriolezja
Co to jest klasterowy ból głowy i czym różni się od migreny?
Klasterowy ból głowy to jeden z najsilniejszych bólów głowy opisywanych w medycynie. Zawsze jest jednostronny i zwykle pojawia się w okolicy oka, nad okiem albo w skroni. Jeśli ataki są nagłe i bardzo intensywne, warto pamiętać, że to może być coś innego niż migrena i wymaga innego podejścia do leczenia.
Międzynarodowa Klasyfikacja Zaburzeń Bólu Głowy ICHD-3 podaje, że pojedynczy napad trwa zwykle od 15 do 180 minut, jeśli nie zostanie wdrożone leczenie. Typowe jest też to, że ataki pojawiają się seriami, czyli w tak zwanych klasterach. Mogą występować od jednego napadu co drugi dzień do nawet ośmiu w ciągu doby.
Podczas napadu wiele osób odczuwa silny niepokój i pobudzenie ruchowe. W odróżnieniu od migreny, gdy chorzy zwykle szukają ciszy i ciemności, przy bólu klasterowym częste jest chodzenie po pokoju albo kołysanie się, bo ból narasta bardzo szybko. To jedna z cech, która pomaga odróżnić te dwa problemy.
Objawy klasterowego bólu głowy: łzawienie oka, katar i inne typowe sygnały
W klasterowym bólu głowy liczy się nie tylko bardzo silny ból, ale też objawy towarzyszące. Pojawiają się one po tej samej stronie, po której boli głowa, i zaczynają się nagle razem z napadem. W trakcie ataku może wystąpić co najmniej jeden z poniższych objawów:
- silne przekrwienie spojówki lub łzawienie oka
- uczucie zatkanego nosa lub wodnisty wyciek z jednej dziurki
- obrzęk powieki
- nadmierne pocenie się czoła i twarzy
- zwężenie źrenicy lub opadanie powieki
Objawy towarzyszące wiążą się z pobudzeniem układu autonomicznego, czyli tego, który steruje reakcjami niezależnymi od naszej woli. Przez łzawienie oka i katar z jednej strony bywają mylone z infekcją zatok albo problemem okulistycznym. W klasterowym bólu głowy pojawiają się nagle razem z bólem i ustępują krótko po zakończeniu napadu.
Dlaczego klasterowy ból głowy tak boli? Co wiadomo o mechanizmie napadu
Z publikacji w „Frontiers in Pain Research” wynika, że w mechanizm napadu są zaangażowane trzy główne układy. Dużą rolę odgrywa układ trójdzielno naczyniowy, czyli nerwy związane z naczyniami krwionośnymi w mózgu. Podczas ataku przekazują one bardzo silne sygnały bólowe.
W trakcie napadu uwalniane są między innymi peptyd CGRP oraz substancja P. To może prowadzić do rozszerzenia naczyń i nasilenia bólu. W mechanizm napadu włącza się też podwzgórze, które odpowiada za rytm dobowy, dlatego ataki u części osób pojawiają się o stałych porach, na przykład w nocy.
Opisywane mechanizmy mogą wzajemnie się nasilać i tworzyć pętlę bólu. Aktywacja nerwów wywołuje reakcje przywspółczulne, które dodatkowo drażnią zakończenia nerwowe. W praktyce oznacza to, że napad bywa trudny do przerwania bez leczenia doraźnego.
Jak przerwać atak klasterowego bólu głowy? Tlen i sumatryptan
W klasterowym bólu głowy liczy się czas, a leki przeciwbólowe bez recepty zwykle nie przynoszą ulgi. Wytyczne European Academy of Neurology opublikowane w „European Journal of Neurology” wskazują, że najskuteczniejsze jest oddychanie 100 proc. tlenem medycznym. Tlen podaje się przez maskę, z przepływem co najmniej 12 litrów na minutę, przez około 15 minut.
Drugą metodą doraźną jest sumatryptan w zastrzyku podskórnym w dawce 6 mg. Działa szybciej niż tabletka, co ma znaczenie przy bólu, który narasta w ciągu kilku minut. Jeśli ten problem dotyczy ciebie lub kogoś bliskiego, porozmawiaj z lekarzem o lekach do stosowania doraźnego w domu.
Nie warto czekać z podaniem leczenia doraźnego, aż ból stanie się nie do zniesienia. Największą szansę na przerwanie napadu daje reakcja na jego początku. Plan leczenia zawsze powinien ustalić lekarz, z uwzględnieniem przeciwwskazań i ogólnego stanu zdrowia.
Leczenie klasterowego bólu głowy na NFZ: neurolog i poradnia leczenia bólu
Jeśli podejrzewasz klasterowy ból głowy u siebie albo bliskiej osoby, kolejnym krokiem jest konsultacja neurologiczna w ramach publicznej opieki zdrowotnej. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 2016 roku, w procesie diagnostycznym mogą być wykonywane między innymi badania laboratoryjne, USG Doppler oraz oftalmoskopia, aby wykluczyć inne przyczyny dolegliwości. Ten etap ma pomóc odróżnić ból klasterowy od innych problemów, które mogą dawać podobne objawy.
Gdy standardowe metody nie przynoszą poprawy, możliwe jest skierowanie do poradni leczenia bólu. W takich poradniach stosuje się bardziej zaawansowane procedury finansowane przez NFZ. W przypadku klasterowych bólów głowy polskie przepisy przewidują między innymi:
- neuroliza chemiczna (trwałe przerwanie przewodzenia nerwów czuciowych)
- termolezja (precyzyjne zniszczenie struktur nerwowych przy pomocy temperatury)
- kriolezja (wykorzystanie niskiej temperatury do wyłączenia bólu)
- blokady przeciwbólowe wykonywane w miejscu udzielania świadczeń
Klasterowy ból głowy to schorzenie, w którym są dostępne konkretne metody leczenia. Jeśli dotychczasowe postępowanie nie przynosi efektu, omów z lekarzem możliwość skierowania do poradni leczenia bólu. To tam mogą być rozważane zabiegi neurodestrukcyjne wymienione wyżej, stosowane w trudniejszych przypadkach.
9
Źródła:
- The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3) — Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS)
- Frontiers in Pain Research
- The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3)
- European Journal of Neurology
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 25 stycznia 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej
