21 września obchodzony jest Światowy Dzień Choroby Alzheimera. To dobra okazja, aby spojrzeć na demencję nie tylko przez pryzmat zmian w pamięci. Choroba może wpływać także na sposób odbierania otoczenia, komunikowania potrzeb i reagowania na codzienne sytuacje.
W codziennej opiece wiedza o demencji łączy się z uważną obserwacją Podopiecznego. Co może oznaczać, gdy chce wyjść z własnego domu? Jak odpowiedzieć, kiedy nie rozpoznaje osoby, którą widzi każdego dnia? W takich chwilach znaczenie ma nie tylko to, co Podopieczny mówi, ale także co może kryć się za jego słowami.
Demencja to nie tylko zmiany w pamięci
Demencja to zespół objawów, które mogą wpływać na pamięć, myślenie, orientację, komunikowanie się oraz wykonywanie codziennych czynności. Jedną z najczęstszych jej przyczyn jest choroba Alzheimera.
Podopieczny może inaczej odbierać miejsce, w którym się znajduje, porę dnia albo osobę stojącą przed nim. Zdarza się też, że wydarzenia sprzed wielu lat stają się dla niego bardziej obecne niż to, co wydarzyło się przed chwilą.
Sama informacja o demencji niewiele więc mówi o codziennym funkcjonowaniu konkretnej osoby. Znaczenie mają etap choroby, stan zdrowia, przyzwyczajenia, otoczenie i samopoczucie. Pomaga znajomość rytmu dnia, ulubionych zajęć i tego, przy czym Podopieczny czuje się swobodniej.
„Chcę do domu”. Co może oznaczać to zdanie?
Podopieczny podchodzi do drzwi i mówi: „Muszę już iść do domu”, choć znajduje się we własnym mieszkaniu. Naturalną reakcją może być odpowiedź: „Przecież jesteśmy w domu”. Nie zawsze jednak właśnie tego Podopieczny w danym momencie potrzebuje.
W demencji sposób orientowania się w czasie i miejscu może się zmieniać. „Dom” nie musi wtedy oznaczać aktualnego adresu. Może kojarzyć się z dzieciństwem, rodziną albo po prostu z poczuciem bezpieczeństwa i znajomości.
Warto więc spojrzeć nie tylko na słowa, lecz także na emocję. Czy Podopieczny za kimś tęskni? Czy potrzebuje odpoczynku? Czy szuka czegoś znajomego? Można zapytać: „O jakim domu Pan myśli?” albo „Co najbardziej lubił Pan w swoim domu?”. Taka rozmowa może naturalnie prowadzić do wspomnień, zdjęć czy muzyki.
Nie każdą informację trzeba od razu korygować
„Dzisiaj przyjedzie po mnie mama”, „Muszę odebrać dzieci ze szkoły”, „Nie znam Pani. Kim Pani jest?” – te słowa mogą nie odpowiadać aktualnej sytuacji, ale dla Podopiecznego jego sposób postrzegania rzeczywistości może być w danej chwili bardzo realny.
Wielokrotne poprawianie czy przypominanie faktów nie zawsze wspiera spokojną rozmowę. Więcej może dać krótki komunikat, łagodny ton głosu, jedno pytanie naraz i pozostawienie czasu na odpowiedź.
Jeśli Podopieczny nie rozpoznaje Opiekunki, można ponownie się przedstawić: „Jestem Anna. Jestem tutaj z Panem. Za chwilę przygotujemy herbatę”. Gdy wspomina osobę z przeszłości, można odnieść się do emocji: „Myśli dziś Pani o mamie” albo „Widzę, że to dla Pani ważne”.
Nie chodzi o potwierdzanie każdej wypowiedzi jako faktu, lecz o próbę zauważenia potrzeby, która stoi za słowami Podopiecznego.
Znajoma codzienność może wspierać orientację
Podobna pora wstawania, stałe miejsce przy stole, ulubiony kubek, muzyka po obiedzie czy regularny spacer mogą tworzyć znajomy rytm dnia. Nie oznacza to, że wszystko musi odbywać się zawsze o tej samej godzinie. Ważne są raczej punkty, które Podopieczny zna i z którymi dobrze się czuje.
Znaczenie ma też otoczenie. Gdy kilka osób mówi jednocześnie, telewizor gra w tle, a do Podopiecznego trafia kilka komunikatów naraz, ich odbiór może wymagać więcej czasu. W takich sytuacjach warto przekazywać informacje kolejno i obserwować, jakie warunki najbardziej odpowiadają Podopiecznemu.
Aktywizacja może zaczynać się od zwykłych czynności
Wspólne spędzanie czasu z Podopiecznym z demencją nie musi oznaczać rozbudowanych ćwiczeń. Często dobrze sprawdzają się czynności znane z wcześniejszego życia: podlewanie kwiatów, nakrywanie do stołu, składanie ręczników, słuchanie muzyki, oglądanie albumu, puzzle czy spokojny spacer.
Ważniejszy od efektu jest sam udział Podopiecznego. Jeśli przez lata zajmował się ogrodem, kontakt z roślinami może być dla niego bardziej naturalny niż zupełnie nowe zajęcie. Jeśli lubił muzykę, znajoma melodia może stać się początkiem rozmowy albo po prostu spokojnej chwili razem.
Taka aktywność pozwala Podopiecznemu uczestniczyć w codzienności na miarę jego aktualnych możliwości i zachować kontakt z tym, co jest mu bliskie.
Zachowanie Podopiecznego może być ważną informacją
Osoba, która spędza z Podopiecznym wiele godzin, może zauważyć zmiany, które podczas krótkiego spotkania nie zawsze są widoczne. Czy Podopieczny częściej pyta o godzinę? Czy ma mniejszy apetyt? Czy dezorientacja pojawia się częściej niż wcześniej?
Nie każda zmiana zachowania wiąże się bezpośrednio z demencją. Wpływ mogą mieć również inne kwestie związane ze zdrowiem, samopoczuciem czy otoczeniem. Ważne jest zauważenie takiej zmiany i przekazanie informacji rodzinie lub osobom odpowiedzialnym za zdrowie Podopiecznego.
Pomocna jest także obserwacja: kiedy pojawia się dana sytuacja, co ją poprzedza i co sprawia, że Podopieczny ponownie czuje się spokojniej i pewniej.
Dezorientacja w demencji – temat codziennej opieki
23 września o 18:00 odbędzie się bezpłatny webinar „Dezorientacja w demencji u Podopiecznego” organizowany przez ATERIMA MED we współpracy z Akademią Opiekunów.
Podczas spotkania będzie mowa o tym, dlaczego Podopieczny może nie rozpoznawać domu, znajomej osoby lub aktualnego etapu swojego życia oraz co może kryć się za słowami „chcę do domu”. Omówione zostaną także sposoby odpowiadania bez poprawiania i wchodzenia w spór o fakty oraz technika „wejdź – nazwij – ukierunkuj” pokazana na pięciu codziennych sytuacjach.
Tematem będą również sytuacje, w których Podopieczny chce wyjść z domu, szuka bliskich osób z przeszłości lub postrzega znajomą osobę jako kogoś obcego.
Więcej informacji o webinarze i zapisach: https://aterima-med.pl/webinar-dezorientacja-w-demencji
Demencja może zmieniać sposób, w jaki Podopieczny postrzega czas, miejsce i osoby wokół siebie. Nadal pozostaje jednak osobą ze swoją historią, emocjami i potrzebami. Dlatego w codziennej opiece czasem bardziej pomocne od pytania „Jak przekonać Podopiecznego, że się myli?” może być inne: „Co próbuje mi teraz powiedzieć i czego może potrzebować?”
