Zespół z Washington University School of Medicine w St. Louis opracował model oparty na biomarkerach krwi, który pozwala oszacować, kiedy mogą pojawić się objawy choroby Alzheimera. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nature Medicine”. Podstawą analizy jest białko p-tau217 obecne w osoczu, odzwierciedlające patologiczne nagromadzenie amyloidu i tau w mózgu.
Badanie krwi na Alzheimera i test p-tau217 jako biologiczny zegar choroby
Badacze wykazali, że poziom p-tau217 wzrasta według powtarzalnego schematu w miarę postępu zmian neuropatologicznych. Na tej podstawie opracowano model statystyczny pozwalający przewidzieć wiek wystąpienia objawów z marginesem błędu około 3–4 lat. „Większość dotychczasowych metod może powiedzieć, czy ktoś ma zmiany w mózgu związane z chorobą Alzheimera albo czy jest w grupie wyższego ryzyka, ale nie daje jasnej informacji, kiedy objawy prawdopodobnie się pojawią” – wyjaśnił Kellen Petersen, doktor nauk, wykładowca neurologii w WashU Medicine i autor badania. Dodał, że „nasz model zegara może oszacować moment, w którym poziom p-tau217 stał się nieprawidłowy, co następnie pozwala przewidzieć początek objawów”.
Kiedy zaczynają się objawy Alzheimera? Wiek i dynamika zmian
Analizie poddano dane 603 osób starszych bez zaburzeń poznawczych, uczestniczących w dwóch projektach badawczych: Knight Alzheimer Disease Research Center przy WashU Medicine oraz Alzheimer’s Disease Neuroimaging Initiative. W obu grupach poziom p-tau217 porównano z wieloletnią oceną kliniczną funkcji poznawczych.
Zależność między wzrostem biomarkera a późniejszym rozwojem objawów była wyraźna. „Jednym z najbardziej uderzających wyników było to, jak znacznie szybciej starsze osoby rozwijały objawy po tym, jak poziom p-tau217 stał się nieprawidłowy” – podkreślił Petersen. Wyjaśnił, że „osoby, u których nieprawidłowy poziom pojawił się około 60. roku życia, rozwijały objawy po około 20 latach, natomiast ci, u których stało się to około 80. roku życia, po około 10 latach”.
Model nie ogranicza się do określenia ryzyka. Tworzy ramy czasowe, które mogą mieć znaczenie w planowaniu badań klinicznych oraz przyszłej opieki medycznej.
PrecivityAD2 i biomarkery krwi w Alzheimerze jako alternatywa dla neuroobrazowania
W badaniu wykorzystano test krwi PrecivityAD2, dostępny klinicznie głównie u osób z istniejącymi zaburzeniami poznawczymi. W porównaniu z badaniami obrazowymi mózgu czy analizą płynu mózgowo-rdzeniowego, badanie krwi jest mniej inwazyjne i potencjalnie bardziej dostępne.
„To wykracza poza istniejące narzędzia diagnostyczne, które zwykle identyfikują patologię lub ryzyko, i zaczyna przekładać tę patologię na oś czasu klinicznego początku objawów” – oceniła Emer MacSweeney, lekarz, konsultant neuroradiolog i dyrektor generalna Re:Cognition Health, która nie uczestniczyła w badaniu. Dodała, że model oparty na danych podłużnych ponad 600 osób bez objawów wykazał dobrą zgodność między szacowanym momentem dodatniego p-tau217 a rzeczywistym początkiem symptomów.
Wczesne wykrycie choroby Alzheimera a przyszłość badań klinicznych i opieki
Możliwość przewidywania objawów kilka lat przed ich wystąpieniem może usprawnić projektowanie badań klinicznych. „Dokładność rzędu 3–4 lat nie jest wystarczająca, by była użyteczna dla pojedynczej osoby, ale ma znaczenie na poziomie grupy” – zaznaczył Petersen. Wyjaśnił, że w badaniach trwających 3–5 lat model może pomóc wyłonić osoby bez objawów, które z większym prawdopodobieństwem rozwiną symptomy w czasie trwania próby.
Autorzy udostępnili kod modelu oraz aplikację internetową, aby umożliwić dalsze analizy i rozwój narzędzia. Zespół zakłada, że włączenie dodatkowych biomarkerów krwi i danych z testów poznawczych może zwiększyć precyzję prognoz.
„Wcześniejsze przewidywanie może zmienić opiekę nad chorymi z reaktywnej na proaktywną” – wskazała MacSweeney. Jej zdaniem dokładna prognoza daje lekarzom i pacjentom „mapę czasową zamiast prostego statusu tak/nie”, co umożliwia planowanie strategii terapeutycznych i modyfikacji stylu życia.
Choroba Alzheimera na świecie. Te dane przerażają
Choroba Alzheimera dotyczy obecnie ponad 7 milionów osób w Stanach Zjednoczonych, a prognozy wskazują, że do 2050 roku liczba ta może wzrosnąć do niemal 13 milionów. Wzrost liczby chorych oznacza również rosnące koszty opieki zdrowotnej, które mogą sięgnąć 1 biliona dolarów rocznie. W tym kontekście rozwój biomarkerów krwi i modeli predykcyjnych może stać się jednym z kluczowych elementów strategii wczesnej interwencji i medycyny precyzyjnej w neurologii.
Choroba Alzheimera i inne formy demencji to nie tylko wyzwanie dla systemów opieki zdrowotnej w Stanach Zjednoczonych. W całej Europie liczba osób żyjących z demencją przekracza obecnie 12 mln, a prognozy demograficzne sugerują, że do 2050 roku ta liczba może zbliżyć się do 20 mln wraz ze starzeniem się społeczeństw. W Polsce oficjalne rejestry Narodowego Funduszu Zdrowia wskazują na ponad 380 tys. osób z rozpoznaną chorobą Alzheimera i chorobami pokrewnymi, a szacunki organizacji pacjenckich mówią nawet o 600 tys. chorych. Rosnąca liczba pacjentów przekłada się na coraz większe obciążenia ekonomiczne – w skali europejskiej koszty związane z demencją sięgają dziesiątek miliardów euro rocznie. W tym kontekście rozwój biomarkerów krwi i modeli predykcyjnych, które pozwalają przewidzieć moment wystąpienia objawów, może stać się jednym z kluczowych elementów strategii wczesnej interwencji, planowania opieki i medycyny precyzyjnej w neurologii.
