- Zespół wydłużonego QT polega na zbyt wolnym ładowaniu elektrycznym mięśnia sercowego między kolejnymi skurczami
- Najczęstszym sygnałem ostrzegawczym są nagłe i bezpodstawne omdlenia, którym mogą towarzyszyć zawroty głowy lub kołatanie
- Niektóre antybiotyki oraz leki przeciwdepresyjne mogą wywołać niebezpieczną dla życia arytmię u osób z tym schorzeniem
- Według rekomendacji AOTMiT podstawą leczenia są beta-blokery oraz unikanie substancji pogarszających pracę kanałów jonowych
Co to jest zespół długiego QT (LQTS) i na czym polega wydłużony odstęp QT?
Zespół wydłużonego QT (LQTS), w postaci wrodzonej określany też jako zespół Romano-Warda, to zaburzenie rytmu serca. W praktyce oznacza, że mięsień sercowy potrzebuje więcej czasu niż zwykle, aby przygotować się elektrycznie do kolejnego skurczu. Ten „czas regeneracji” w zapisie EKG odpowiada odstępowi QT.
Za ten proces odpowiadają kanały jonowe w komórkach serca, czyli „bramki”, które przepuszczają jony. Gdy mutacje w genach zaburzają ich budowę lub działanie, zmienia się przepływ jonów, a odstęp QT może się wydłużać. MedlinePlus Genetics opisuje te zaburzenia jako główny mechanizm prowadzący do arytmii groźnych dla życia.
Zespół wydłużonego QT może mieć postać wrodzoną albo nabytą. Postać nabyta najczęściej wiąże się z przyjmowaniem określonych leków lub z zaburzeniami gospodarki mineralnej. Niezależnie od przyczyny rośnie ryzyko zaburzeń rytmu, które mogą pojawić się nagle.
Objawy zespołu długiego QT: omdlenia, zawroty głowy i kołatanie serca
U wielu osób z zespołem wydłużonego QT przez długi czas nie ma żadnych objawów. Najczęstszym sygnałem ostrzegawczym bywa nagłe omdlenie (synkopa). Mayo Clinic zwraca uwagę, że może do niego dojść bez zapowiedzi, ale część pacjentów tuż wcześniej zgłasza:
- niewyraźne lub mętne widzenie
- nagłe zawroty głowy
- uczucie kołatania i gwałtownego bicia serca
- nagłe, silne osłabienie całego organizmu
U części chorych, zwłaszcza młodych osób, epizod arytmii może wyglądać jak napad drgawek i bywa błędnie brany za problem neurologiczny. Często rytm serca wraca do normy samoistnie, ale nie zawsze tak się dzieje. Mayo Clinic podkreśla, że LQTS może prowadzić do nagłej śmierci sercowej także u osób, które wcześniej sprawiały wrażenie zdrowych.
Wydłużony odstęp QT: jakie zaburzenia rytmu mogą się pojawić?
Najpoważniejszym zagrożeniem w LQTS jest ryzyko arytmii typu „skręcanie punktów” (Torsade de pointes). Wtedy serce zaczyna bić bardzo szybko i chaotycznie, a przepływ krwi do mózgu gwałtownie spada. Skutkiem bywa natychmiastowe omdlenie, a przy dłuższym epizodzie także drgawki.
Jeśli taki rytm nie ustąpi, może przejść w migotanie komór. Wtedy komory serca nie pompują krwi skutecznie, tylko chaotycznie drżą. Ratunkiem jest szybka defibrylacja, która może przywrócić prawidłowy rytm serca. Bez natychmiastowej pomocy rośnie ryzyko nieodwracalnego uszkodzenia mózgu lub zgonu.
Jakie leki wydłużają QT? Antybiotyki, leki przeciwdepresyjne i inne grupy ryzyka
Przy zespole wydłużonego QT szczególną ostrożność trzeba zachować przy lekach stosowanych z innych powodów. Część powszechnie używanych preparatów dodatkowo wydłuża odstęp QT i zwiększa ryzyko groźnej arytmii. StatPearls i PubMed Central wymieniają tu m.in. wybrane antybiotyki, leki przeciwdepresyjne oraz leki przeciwwymiotne.
Poniżej są przykłady substancji wiązanych w badaniach ze zwiększonym ryzykiem niebezpiecznych zaburzeń rytmu u osób z wydłużonym QT:
- antybiotyki makrolidowe (np. erytromycyna, azytromycyna) oraz fluorochinolony (np. cyprofloksacyna)
- leki przeciwpsychotyczne, takie jak haloperidol, ketiapina czy risperidon
- leki przeciwdepresyjne, w tym popularny citalopram i escitalopram
- leki przeciwarytmiczne, o paradoksalnym działaniu (np. amiodaron, sotalol)
- preparaty przeciwwymiotne, jak np. ondansetron
Powyższa lista to tylko przykłady i nie obejmuje wszystkich leków, które mogą wydłużać QT. Przed włączeniem nowego leku warto poinformować o rozpoznaniu LQTS, żeby zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych. Pomocne mogą być też bazy takie jak CredibleMeds, które aktualizują listy substancji uznawanych za ryzykowne.
Diagnostyka i leczenie zespołu długiego QT w Polsce: EKG, beta-blokery i ICD
Podstawą rozpoznania zespołu wydłużonego QT w Polsce jest badanie EKG, w którym ocenia się m.in. długość odstępu QT. Według wytycznych Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) leczenie opiera się przede wszystkim na zmianie stylu życia oraz beta-blokerach. Leki z tej grupy spowalniają rytm serca i zmniejszają ryzyko arytmii wywołanej nagłym wzrostem tętna.
W Polsce pacjenci mogą starać się o refundację leków takich jak nadolol, sprowadzany w trybie importu docelowego. AOTMiT w rekomendacjach z lipca 2025 roku wskazuje, że finansowanie tego preparatu z budżetu publicznego jest zasadne. W najcięższych przypadkach, gdy leczenie farmakologiczne nie wystarcza, rozważa się wszczepienie kardiowertera-defibrylatora (ICD), który w razie migotania komór może przywrócić prawidłowy rytm serca.
Jeżeli pojawiają się niewyjaśnione omdlenia lub w rodzinie występowały podobne epizody, warto wykonać EKG. To badanie jest proste i bezbolesne, a wczesne wykrycie wydłużonego QT pozwala szybciej wdrożyć postępowanie zmniejszające ryzyko arytmii. Dobrą praktyką jest też noszenie przy sobie informacji o rozpoznaniu oraz listy leków, których należy unikać.
8
Źródła:
