- Jeden lek może nieumyślnie prowadzić do przepisania kolejnego, często w celu leczenia jego skutków ubocznych.
- Badacze zidentyfikowali 24 takie "kaskady lekowe", które mogą zagrażać zdrowiu pacjentów, zwłaszcza seniorów.
- Zrozumienie tego zjawiska i poprawa komunikacji z lekarzem może pomóc unikać niepotrzebnego przyjmowania dodatkowych preparatów.
Niebezpieczny efekt domina w farmakoterapii
Wyobraź sobie sytuację, w której przyjmowany lek, zamiast pomóc, staje się przyczyną nowego problemu zdrowotnego, a ten z kolei prowadzi do przepisania kolejnego preparatu. To zjawisko, nazywane przez naukowców niewłaściwą kaskadą przepisywania leków, jest powszechniejsze, niż mogłoby się wydawać, i stanowi realne zagrożenie dla pacjentów.
Międzynarodowy zespół badaczy z Kanady, USA i Europy przeanalizował dane medyczne blisko 2,3 miliona Kanadyjczyków w wieku co najmniej 66 lat, identyfikując aż 24 najczęstsze sekwencje, w których działania niepożądane jednego leku mogą prowadzić do nieuzasadnionego wdrożenia następnego. Te niepotrzebne łańcuchy recept dotyczą przede wszystkim seniorów i mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.
Najczęstsze pułapki w farmakoterapii: Przykład statyn i preparatów żelaza
Wśród zidentyfikowanych przez badaczy 24 kaskad, niektóre sekwencje pojawiały się szczególnie często:
- Najpowszechniejsza kaskada to stosowanie suplementów żelaza, które często powodują zaparcia. W odpowiedzi na te dolegliwości, u 11,9 procent osób rozpoczynających terapię żelazem, w ciągu roku przepisywano leki przeczyszczające.
- Na drugim miejscu znalazły się statyny, czyli leki obniżające poziom cholesterolu we krwi. Ich skutkiem ubocznym mogą być bóle mięśni, co prowadziło do wypisywania środków przeciwbólowych u 10,9 procent pacjentów.
- Często obserwowano również sytuacje, gdy osoby przyjmujące blokery kanału wapniowego (stosowane na nadciśnienie, ale mogące powodować obrzęki nóg) otrzymywały dodatkowo leki moczopędne.
- Innym przykładem były inhibitory SGLT2, leki dla pacjentów z cukrzycą typu 2, które zwiększają ryzyko zakażeń okolic intymnych, co często kończyło się przepisaniem leków przeciwgrzybiczych.
Lista niebezpiecznych połączeń jest długa i obejmuje również:
- leki łagodzące objawy choroby Alzheimera i środki nasenne,
- kortykosteroidy i leki przeciwpsychotyczne,
- leki przeczyszczające i przeciwbiegunkowe,
- inhibitory cholinesterazy i leki przeciwwymiotne.
Dlaczego problem jest tak trudny do zauważenia?
Profesor Paula Rochon, główna autorka badania, podkreśla, że choć takie sekwencje są powszechne, w codziennej praktyce klinicznej często pozostają niezauważone. Kluczem do ich identyfikacji jest dokładna wiedza o historii leczenia pacjenta:
- Trzeba wiedzieć, jakie leki pacjent przyjmuje, kiedy rozpoczął ich stosowanie i z jakiego powodu zostały przepisane - powiedziała prof. Paula Rochon. - Tymczasem do rozmów na ten temat między osobami przepisującymi lek a pacjentami często się po prostu nie dochodzi. W rezultacie medycy nie zauważają tych powiązań.
Naukowcy zwracają uwagę, że na niewłaściwe kaskady lekowe szczególnie narażone są osoby starsze. Seniorzy częściej cierpią na wiele chorób jednocześnie i przyjmują liczne preparaty, co zwiększa ryzyko interakcji i działań niepożądanych. Co więcej, badanie wskazuje, że najtrudniejsza sytuacja dotyczy starszych kobiet.
Jak unikać efektu domina w leczeniu?
Badacze wskazują na kilka możliwych rozwiązań, które mogłyby pomóc ograniczyć skalę tego problemu. Jednym z nich jest wykorzystanie technologii. Automatyczne systemy komputerowe mogłyby ostrzegać lekarzy, gdy nowy lek jest przepisywany prawdopodobnie w celu leczenia działania niepożądanego innego preparatu, który pacjent już przyjmuje. Taki sygnał dałby medykom szansę na ponowną ocenę, czy kolejna recepta jest faktycznie niezbędna.
Innym kluczowym elementem jest zwiększenie roli farmaceutów w procesie leczenia. Ich szczegółowa wiedza o lekach mogłaby być niezwykle pomocna w identyfikowaniu potencjalnych działań niepożądanych i wykrywaniu niebezpiecznych związków między różnymi preparatami, nim dojdzie do przepisania kolejnej recepty. Bardziej szczegółowe przeglądy stosowanych leków to kolejna szansa na poprawę bezpieczeństwa pacjentów.
