- U dorosłych AZS często obejmuje dłonie, szyję, zgięcia kończyn oraz okolice oczu
- Świąd prowokuje drapanie, które uszkadza skórę i może prowadzić do jej pogrubienia
- Zaostrzenia mogą wywoływać pot, suche powietrze, zapachy, detergenty i drażniące tkaniny
- Regularne stosowanie emolientów wspiera barierę ochronną skóry, również wtedy, gdy objawy ustępują
Objawy AZS u dorosłych. Jak wyglądają zmiany skórne?
Do najczęstszych objawów AZS u dorosłych należą uporczywy świąd, bardzo sucha skóra oraz nawracające miejsca objęte stanem zapalnym. Na jasnej skórze zmiany bywają czerwone lub różowe, a na ciemniejszej mogą przyjmować odcień fioletowy, szarawy albo ciemnobrązowy. Skóra może się łuszczyć, pękać i piec po myciu, a zmiany po drapaniu mogą się sączyć lub pokrywać strupkami.
U osób dorosłych AZS często pojawia się na dłoniach, w zgięciach łokci i kolan, na karku, kostkach, stopach oraz na twarzy. Charakterystyczne są także zmiany wokół oczu, gdzie skóra jest cienka i łatwo reaguje podrażnieniem. Długotrwałe drapanie może prowadzić do pogrubienia skóry, pogłębienia jej naturalnych linii oraz powstania ciemniejszych lub jaśniejszych plam po ustąpieniu stanu zapalnego.
Przebieg choroby jest falujący. Są okresy, gdy skóra wygląda prawie normalnie, i zaostrzenia, podczas których świąd staje się silniejszy, a zmiany obejmują kolejne miejsca. Jeśli zmiany skórne pojawiły się po raz pierwszy w dorosłości, warto skonsultować je z dermatologiem. Podobne objawy mogą występować także przy wyprysku kontaktowym, łuszczycy lub zakażeniu skóry.
AZS ma wiele przyczyn, nie tylko alergicznych
Przyczyny AZS są złożone. W chorobie osłabiona jest bariera naskórkowa, przez co skóra szybciej traci wodę i słabiej chroni przed czynnikami z otoczenia. Jednocześnie układ odpornościowy reaguje zbyt silnie, wywołując stan zapalny. Świąd prowokuje drapanie, które dodatkowo uszkadza naskórek.
Znaczenie ma również skłonność genetyczna. Ryzyko AZS jest większe, jeśli w rodzinie występują atopowe zapalenie skóry, astma lub alergiczny nieżyt nosa, czyli katar sienny. To jednak nie znaczy, że konkretny produkt spożywczy czy kosmetyk jest jedyną przyczyną choroby. U części osób określony czynnik jedynie nasila już istniejącą tendencję do zaostrzeń.
Do częstych wyzwalaczy należą:
- gorąca woda, długie kąpiele i częste mycie rąk
- perfumowane kosmetyki, silne środki myjące oraz detergenty do prania
- wełna, szorstkie materiały, obcisłe ubrania i metki ocierające skórę
- pot, przegrzanie, zimne lub bardzo suche powietrze
- stres, niedobór snu oraz mechaniczne drapanie zmian
Nie próbuj eliminować naraz wszystkich możliwych wyzwalaczy. Lepiej obserwować skórę przez kilka tygodni i sprawdzać, co poprzedza pogorszenie, na przykład nowy płyn do prania, intensywny trening albo sezon grzewczy. Taka prosta obserwacja ułatwia późniejszą rozmowę z dermatologiem.
Pielęgnacja skóry z AZS krok po kroku
Codzienna pielęgnacja przy atopowym zapaleniu skóry ma ograniczać utratę wody i zmniejszać liczbę podrażnień. Najważniejsza jest regularność, także wtedy, gdy nie ma aktywnych zmian. Samo okazjonalne użycie kremu w dniu, w którym skóra pęka i swędzi, zwykle nie wystarcza.
Do mycia wybieraj letnią, nie gorącą wodę i skracaj prysznic lub kąpiel do kilku minut. Zamiast mocno pachnących żeli oraz peelingów stosuj łagodny preparat myjący przeznaczony do skóry suchej i wrażliwej. Delikatnie osusz skórę, przykładając do niej ręcznik, a następnie nałóż bezzapachowy emolient w kremie lub maści, najlepiej zanim skóra całkiem wyschnie.
Przy AZS skóra zwykle lepiej toleruje kosmetyki o prostym składzie, bez substancji zapachowych. Warto wybierać produkty wyraźnie oznaczone jako bezzapachowe i sprawdzać ich skład. Nowy kosmetyk warto najpierw sprawdzić na małym fragmencie skóry przez kilka dni, zwłaszcza gdy zmiany dotyczą twarzy, powiek lub dłoni.
W domu pomagają też drobne zmiany: luźne, bawełniane ubrania, dodatkowe płukanie prania oraz rękawiczki ochronne podczas sprzątania i zmywania naczyń. Pod rękawiczki gumowe dobrze włożyć cienkie rękawiczki bawełniane, jeśli dłonie mocno się pocą. Gdy pojawia się świąd, zamiast drapać skórę, przyłóż do niej chłodny kompres lub delikatnie dociśnij ją dłonią.
Zaostrzenie AZS: kiedy sama pielęgnacja nie wystarcza?
W czasie zaostrzenia sama pielęgnacja może nie opanować stanu zapalnego. Lekarz może wtedy zalecić leki stosowane miejscowo. Dobiera ich rodzaj, moc, miejsce aplikacji i czas stosowania do nasilenia oraz lokalizacji zmian skórnych. Takie leczenie powinno być stosowane dokładnie według zaleceń, szczególnie na twarzy, powiekach, w fałdach skóry i w okolicach intymnych.
Jeśli AZS obejmuje dużą powierzchnię skóry, często nawraca lub nie poprawia się mimo leczenia miejscowego, dermatolog może zaproponować fototerapię albo leki działające ogólnie, czyli na cały organizm. Nie warto samodzielnie przedłużać kuracji lekami przeciwzapalnymi ani zastępować ich kolejnymi kosmetykami. Kosmetyk może wspierać barierę skóry, ale nie leczy aktywnego, silnego stanu zapalnego.
Jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, jeśli skóra staje się bolesna, wyraźnie cieplejsza lub mocno obrzęknięta, pojawia się ropa, żółte strupy, nagłe sączenie albo gorączka. Konsultacji wymaga też świąd, który regularnie wybudza ze snu, oraz zmiany w okolicy oczu z bólem, zaczerwienieniem oka lub pogorszeniem widzenia. Kontrolę AZS wspiera codzienne stosowanie emolientów, ograniczanie rozpoznanych wyzwalaczy oraz leczenie zaostrzeń zgodnie z zaleceniami dermatologa.
7
Źródła:
- American Academy of Dermatology (Eczema types: Atopic dermatitis symptoms)
- American Academy of Dermatology (Eczema types: Atopic dermatitis skin care)
- National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (Atopic Dermatitis–Eczema Symptoms & Causes)
- American Academy of Dermatology (Eczema types: Atopic dermatitis diagnosis and treatment)
- PubMed (Executive summary: American Academy of Dermatology guidelines of care for the management of atopic dermatitis in adults with topical therapies)
