- Ryzyko rozsiewu nowotworu w kanale igły wynosi zaledwie 0,3 proc. według danych serwisu Diagnostics
- Lekarze stosują osłonki oraz kontrolę USG, aby maksymalnie zabezpieczyć zdrowe tkanki przed kontaktem z igłą
- Wybór metody zależy od lokalizacji zmiany i obejmuje biopsję igłową, chirurgiczną lub endoskopową
- Wstępna diagnostyka onkologiczna w ramach karty DiLO powinna zostać zrealizowana w ciągu 35 dni
Co to jest biopsja i po co się ją wykonuje?
Biopsja to badanie diagnostyczne polegające na pobraniu niewielkiej próbki tkanki albo płynu. Taki materiał trafia do oceny pod mikroskopem, co pozwala sprawdzić, czy zmiana ma charakter nowotworowy. Na tej podstawie można też określić typ nowotworu i stopień zaawansowania.
Biopsję najczęściej zleca się wtedy, gdy USG, tomografia komputerowa albo rezonans wykazały niepokojącą zmianę, ale nie pozwalają jednoznacznie ocenić jej charakteru. Wynik biopsji daje podstawę do postawienia rozpoznania i zaplanowania leczenia. W praktyce to zwykle krótkie badanie, wykonywane w znieczuleniu, żeby ograniczyć ból.
Jak wygląda biopsja? Rodzaje biopsji i pobranie próbki
Przebieg biopsji zależy od lokalizacji zmiany i wybranej techniki. Najczęściej wykonuje się biopsję igłową, czyli pobranie materiału cienką lub grubszą igłą, często pod kontrolą USG. Gdy zmiana leży płytko, zwykle wystarcza znieczulenie miejscowe i szybki powrót do domu. Najważniejsze metody pobrania materiału to:
- biopsja cienkoigłowa (FNA) – lekarz używa bardzo cienkiej igły do odessania komórek lub płynu
- biopsja gruboigłowa (CNB) – pozwala na pobranie małego słupka tkanki, co daje dokładniejszy obraz zmiany
- biopsja chirurgiczna – polega na wycięciu części lub całości guza przez chirurga przy użyciu skalpela
- biopsja endoskopowa – lekarz pobiera próbki podczas badania wnętrza ciała specjalną rurką z kamerą, np. podczas gastroskopii
- biopsja płynna – polega na pobraniu próbki krwi lub innego płynu ustrojowego w celu znalezienia komórek nowotworowych
Przy biopsji skóry stosuje się m.in. metodę zeskrobującą albo tzw. biopsję płatkową. Gdy zmiana leży głębiej, na przykład w klatce piersiowej lub w jamie brzusznej, może być potrzebne znieczulenie ogólne i krótki pobyt w szpitalu. Po badaniu miejsce wkłucia lub nacięcia zabezpiecza się opatrunkiem, szwami albo klejem medycznym.
Czy biopsja może spowodować rozsiew nowotworu? Co mówią badania
Obawy pacjentów dotyczą tego, czy nakłucie guza może spowodować „rozsiew” komórek nowotworowych. Opisywane w piśmiennictwie zjawisko to zasiew w kanale igły i należy do rzadkości. W publikacji w serwisie Diagnostics (MDPI), obejmującej dane ponad 13 tys. pacjentów, ryzyko takiego zdarzenia przy biopsji zmian w trzustce wyniosło około 0,3 proc.
Dostępne publikacje wskazują, że nie obserwuje się istotnych różnic w częstości przerzutów między osobami po biopsji a tymi, u których jej nie wykonano. Rozprzestrzenianie się nowotworu jest elementem przebiegu choroby, a nie „skutkiem” samego badania. W Frontiers in Oncology zwrócono uwagę, że opisywane przypadki rozsiewu dotyczą głównie biopsji igłowych i laparoskopii, ale korzyści z trafnego rozpoznania zwykle przeważają nad minimalnym ryzykiem.
Jak zwiększa się bezpieczeństwo biopsji? Procedury i zabezpieczenia
W praktyce stosuje się procedury, które dodatkowo ograniczają ryzyko powikłań. Jedną z nich jest technika coaxial, w której osłona igły zmniejsza kontakt pobieranego materiału z otaczającymi tkankami. Wykorzystuje się też możliwie cienkie igły, aby ograniczyć uraz w miejscu pobrania. W publikacji opisanej w Journal of International Society of Preventive and Community Dentistry wymieniono m.in. takie zasady:
- unikanie wielokrotnych wkłuć w to samo miejsce podczas jednego badania
- prowadzenie igły pod ścisłą kontrolą USG lub tomografii komputerowej
- zachowanie bezpiecznego marginesu zdrowej tkanki przy biopsjach chirurgicznych
- planowanie biopsji u kobiet w odpowiednim momencie cyklu miesięcznego (między 18. a 20. dniem)
Czasem rozważa się także profilaktyczne usunięcie ścieżki wkłucia albo radioterapię po zabiegu. Celem jest ograniczenie ryzyka, że w miejscu pobrania pozostaną komórki nowotworowe. Biopsję wykonuje się wtedy, gdy wynik ma istotne znaczenie dla dalszego planu leczenia.
Ile czeka się na biopsję i wyniki? Terminy w ścieżce onkologicznej (DiLO)
W Polsce diagnostyka w kierunku nowotworów może odbywać się w ramach szybkiej ścieżki onkologicznej, czyli karty DiLO. Jak podaje Narodowy Fundusz Zdrowia, obowiązują terminy na realizację poszczególnych etapów diagnostyki. Wstępna diagnostyka onkologiczna, obejmująca m.in. biopsję, powinna zostać wykonana w ciągu 35 dni od zgłoszenia pacjenta.
Gdy biopsji nie da się wykonać w poradni specjalistycznej, pacjent może zostać skierowany do szpitala na pobranie materiału. Podstawą dalszych decyzji jest wynik badania histopatologicznego, czyli opis tego, co oceniono pod mikroskopem. Po potwierdzeniu nowotworu rozpoczyna się etap pogłębionej diagnostyki, który nie powinien trwać dłużej niż 28 dni.
Co robić po biopsji? Najważniejsze zalecenia po badaniu
Po biopsji najważniejsze jest dbanie o miejsce wkłucia lub nacięcia zgodnie z zaleceniami personelu. Niewielki ból albo mały siniak zwykle nie są powodem do niepokoju, ale silne krwawienie, obrzęk lub wysoka gorączka wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Nie zdejmuj opatrunku zbyt wcześnie i unikaj intensywnego wysiłku przez dzień lub dwa.
Po otrzymaniu wyniku biopsji nie interpretuj go samodzielnie na podstawie przypadkowych źródeł, bo opisy medyczne bywają złożone. Omów wynik z lekarzem prowadzącym, który wyjaśni, co dokładnie oznacza i jakie są kolejne kroki. To pomaga uporządkować plan dalszego postępowania.
7
Źródła:
