Określenie „epidemia samotności mężczyzn” odnosi się do wzrostu poczucia samotności i izolacji społecznej u osób przypisanych do płci męskiej przy urodzeniu lub identyfikujących się jako mężczyźni. Samotność jest negatywnym odczuciem pojawiającym się wtedy, gdy jakość, liczba lub rodzaj relacji nie odpowiadają oczekiwaniom społecznym.
Epidemia samotności mężczyzn – definicja i zakres zjawiska
Zgodnie z definicją stosowaną przez Centers for Disease Control and Prevention epidemia oznacza sytuację, w której liczba przypadków danego zjawiska szybko przekracza typowy poziom dla danej populacji. Od lat 70. XX wieku obserwuje się wzrost liczby osób doświadczających samotności. W maju 2023 roku główny lekarz Stanów Zjednoczonych uznał samotność za epidemię obejmującą osoby w każdym wieku. W kolejnych miesiącach Światowa Organizacja Zdrowia określiła ją jako globalny priorytet zdrowia publicznego i powołała Komisję ds. Połączeń Społecznych.
Samotność mężczyzn a wyniki badań 2019–2025
Badania porównujące poziom samotności u mężczyzn i kobiet przynoszą różne wyniki. Analiza z 2021 roku oparta na danych z BBC Loneliness Experiment obejmująca 46 054 osoby wykazała wyższy poziom samotności u mężczyzn, szczególnie wśród nastolatków i dorosłych. Jednocześnie metaanaliza z 2019 roku obejmująca 399 798 uczestników wykazała podobny poziom samotności u obu płci w skali życia. Przegląd z 2025 roku potwierdził brak jednoznacznych różnic, wskazując jednocześnie, że mężczyźni rzadziej zgłaszają poczucie samotności i rzadziej rozmawiają o zdrowiu psychicznym, co wiąże się z utrwalonymi normami społecznymi. Dane dotyczące zdrowia publicznego wskazują również, że samotność i izolacja społeczna stanowią istotne czynniki ryzyka samobójstw, a w 2022 roku blisko cztery na pięć zgonów samobójczych w Stanach Zjednoczonych dotyczyły mężczyzn. Jednocześnie badacze podkreślają, że samotność nie jest zjawiskiem ograniczonym do jednej płci i dotyczy różnych grup społecznych.
Przyczyny samotności i izolacji społecznej
Przyczyny samotności obejmują czynniki społeczne, środowiskowe, finansowe i zdrowotne. Wśród nich wymienia się niewielką liczbę przyjaciół, ograniczone relacje z innymi mężczyznami, mieszkanie w pojedynkę, poczucie braku przynależności do otoczenia, fizyczną izolację wynikającą z miejsca zamieszkania, brak partnera lub jego utratę w wyniku rozstania lub śmierci, pracę tymczasową lub zdalną, bezrobocie oraz przejście na emeryturę. W analizach wskazuje się także na różnicę między samotnością a izolacją społeczną. Izolacja społeczna odnosi się do struktury relacji i poziomu oddzielenia od innych ludzi i może stanowić czynnik zwiększający ryzyko samotności. W debacie publicznej pojawiają się różne wyjaśnienia tego zjawiska, w tym przypisywanie odpowiedzialności innym osobom, jednak badacze zwracają uwagę, że takie podejście nie wyjaśnia złożoności problemu. Istotne znaczenie mają również normy społeczne i oczekiwania dotyczące ról płciowych, które wpływają na sposób wyrażania emocji i poszukiwania wsparcia.
„W moim doświadczeniu mężczyźni mogą łatwiej mówić o samotności, odnosząc się do konkretnych sytuacji z życia. Na przykład wspominając wspólne chwile z przyjacielem i brak takich spotkań lub mówiąc o trudnościach w budowaniu relacji w dorosłości” – mówi Jennifer Litner, doktor nauk, terapeuta małżeństw i rodziny. Samotność została uznana za problem zdrowia publicznego o zasięgu globalnym. Wyniki badań nie potwierdzają istnienia zjawiska ograniczonego wyłącznie do jednej płci, a działania ukierunkowane na budowanie relacji społecznych i zwiększanie kontaktów z innymi stanowią podstawowy element ograniczania jej skutków.
Jak radzić sobie z samotnością i gdzie szukać wsparcia
Strategie radzenia sobie z samotnością obejmują działania zwiększające kontakt z innymi ludźmi i budowanie relacji. Wśród nich znajdują się kontakt z bliskimi, rozmowa z rodziną lub przyjaciółmi, odwiedzanie sąsiadów, udział w zajęciach grupowych, takich jak kursy językowe czy zajęcia artystyczne, aktywność fizyczna w grupie, gry online z innymi osobami oraz ograniczenie czasu spędzanego w mediach społecznościowych na rzecz kontaktów bezpośrednich. W Polsce działa wiele organizacji oferujących wsparcie osobom doświadczającym samotności, izolacji społecznej i kryzysów psychicznych. Do najaktywniejszych należy Fundacja Nie Widać Po Mnie, która prowadzi działania edukacyjne i wspiera osoby zmagające się z depresją oraz innymi zaburzeniami psychicznymi, podkreślając, że „nikt nie musi cierpieć w samotności i czuć się wykluczony”. Wsparcie dla osób w kryzysie zapewnia także Fundacja eFkropka, której działalność koncentruje się na przeciwdziałaniu izolacji społecznej i stygmatyzacji. Organizacja prowadzi grupy wsparcia, warsztaty i poradnictwo, a także umożliwia kontakt z osobami, które same doświadczyły kryzysu psychicznego.
Pomoc psychologiczną i psychiatryczną oferuje również Fundacja Twarze Depresji, która prowadzi bezpłatne konsultacje oraz kampanie społeczne dotyczące zdrowia psychicznego i przeciwdziałania stygmatyzacji. Wsparcie w sytuacjach kryzysowych zapewnia Fundacja Nagle Sami, która prowadzi telefon pomocowy i działania skierowane do osób doświadczających trudnych wydarzeń życiowych, w tym straty i silnego osamotnienia. Działania związane bezpośrednio z samotnością i jej społecznymi konsekwencjami prowadzi także Fundacja Razem, która organizuje warsztaty i tworzy przestrzeń do rozmowy o doświadczeniu izolacji oraz budowaniu relacji. Równolegle funkcjonuje szeroka sieć organizacji i stowarzyszeń wspierających osoby w kryzysie psychicznym, których zestawienia publikowane są przez instytucje publiczne. Obejmują one inicjatywy działające lokalnie i ogólnokrajowo, prowadzące grupy wsparcia, działania edukacyjne oraz pomoc interwencyjną.
Dodatkowo w Polsce dostępne są całodobowe formy pomocy, w tym Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym pod numerem 800 70 22 22, które oferuje bezpłatne wsparcie telefoniczne i online. W październiku 2025 Rzecznik Praw Pacjenta Bartłomiej Chmielowiec opublikował zaktualizowaną listę organizacji obywatelskich, fundacji i stowarzyszeń, które działają na rzecz zdrowia psychicznego oraz wspierają osoby w kryzysie psychicznym i ich bliskich. Więcej można przeczytać na stronie: https://www.gov.pl/
www.healthline.com
