Paracetamol, znany również jako acetaminofen lub pod nazwą handlową Tylenol, należy do najczęściej stosowanych leków dostępnych bez recepty. Preparat działa przeciwbólowo i przeciwgorączkowo, dlatego bywa stosowany także przez kobiety w ciąży w celu łagodzenia bólu lub dyskomfortu związanego z przebiegiem ciąży.
Paracetamol w ciąży a autyzm u dziecka – nowe badanie JAMA Pediatrics
W ostatnich latach pojawiły się jednak pytania, czy jego stosowanie w tym okresie może mieć związek z rozwojem zaburzeń neurorozwojowych u dzieci, takich jak zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) czy zaburzenia ze spektrum autyzmu. Obszerne badanie populacyjne przeprowadzone przez zespół naukowców z Tajwanu analizowało tę kwestię na podstawie krajowej bazy danych ubezpieczeniowych. Badacze prześledzili dane dotyczące ponad dwóch milionów pojedynczych porodów, czyli ciąż zakończonych narodzinami jednego dziecka, które miały miejsce w latach 2004–2015. Celem pracy było sprawdzenie, czy dzieci narażone na działanie paracetamolu w okresie życia płodowego częściej otrzymywały później diagnozę ADHD lub zaburzeń ze spektrum autyzmu.
ADHD u dzieci a stosowanie paracetamolu w ciąży – analiza ponad dwóch milionów porodów
W pierwszym etapie analizy naukowcy sprawdzili dane dotyczące kobiet, które w trakcie ciąży otrzymały co najmniej dwie recepty na paracetamol. Następnie porównano częstość diagnoz ADHD oraz autyzmu u dzieci, które były narażone na działanie leku w życiu płodowym, z wynikami dzieci, których matki nie stosowały tego preparatu. Początkowe wyniki sugerowały pewien związek statystyczny. W analizie obserwacyjnej odnotowano, że stosowanie paracetamolu przez matkę w czasie ciąży wiązało się z około 12-procentowym wzrostem ryzyka diagnozy ADHD oraz około 6-procentowym wzrostem ryzyka zaburzeń ze spektrum autyzmu u dzieci. Podobne sygnały pojawiały się wcześniej w innych badaniach kohortowych. W części z nich obserwowano zależność przypominającą relację dawka–odpowiedź, w której częstsze lub długotrwałe stosowanie leku korelowało z większym prawdopodobieństwem wystąpienia zaburzeń neurorozwojowych oraz problemów behawioralnych w późniejszym dzieciństwie.
Badanie rodzeństwa a wpływ paracetamolu na rozwój neurologiczny dziecka
Aby sprawdzić, czy obserwowany związek nie wynika z innych czynników rodzinnych, naukowcy zastosowali bardziej zaawansowaną metodę statystyczną – tzw. analizę dopasowaną do rodzeństwa. W tym podejściu porównuje się rodzeństwo z tej samej rodziny, dzięki czemu można częściowo kontrolować wspólne czynniki genetyczne oraz środowiskowe.Po zastosowaniu tej metody wcześniejszy związek między stosowaniem paracetamolu w ciąży a ryzykiem ADHD lub autyzmu zniknął. Wynik ten sugeruje, że czynniki rodzinne – takie jak genetyka, środowisko domowe lub inne wspólne uwarunkowania – mogą mieć większy wpływ na obserwowaną zależność niż sam lek. Badacze przeprowadzili także dodatkową analizę dwukierunkową, która uwzględniała kolejność urodzenia dzieci. Sprawdzono, czy wyniki zmieniają się w zależności od tego, czy ekspozycja na lek dotyczyła starszego czy młodszego rodzeństwa. Rezultaty okazały się niejednoznaczne. W sytuacji, gdy tylko starsze dziecko było narażone na działanie paracetamolu w życiu płodowym, ryzyko diagnozy ADHD lub autyzmu było wyższe. Natomiast gdy ekspozycja dotyczyła wyłącznie młodszego rodzeństwa, prawdopodobieństwo rozpoznania tych zaburzeń było niższe.
Czy paracetamol w ciąży jest bezpieczny – wnioski z dużego badania populacyjnego
Tak odmienne wyniki uzyskane w analizie dwukierunkowej wskazują, że nawet podejście oparte na porównaniu rodzeństwa może być podatne na ukryte źródła błędu. Jednym z możliwych wyjaśnień są zmiany w sposobie diagnozowania ADHD i zaburzeń ze spektrum autyzmu w różnych latach lub regionach, które mogą wpływać na interpretację danych epidemiologicznych. Autorzy badania podkreślają, że na podstawie zastosowanej metody nie można ustalić jednoznacznego związku przyczynowego między stosowaniem paracetamolu w czasie ciąży a zaburzeniami neurorozwojowymi u dzieci. Wskazują jednocześnie, że przyszłe badania powinny wykorzystywać projekty badawcze z oceną rozwoju dzieci prowadzoną przez zespoły badawcze oraz standaryzowaną względem wieku.
Wyniki pracy zatytułowanej „Maternal Acetaminophen Use and Child Neurodevelopment”, której autorami są Pei-Chen Lee i współpracownicy, zostały opublikowane w czasopiśmie JAMA Pediatrics w 2026 roku. Artykuł analizuje dane populacyjne z Tajwanu z lat 2004–2015 i stanowi jedną z największych dotychczasowych analiz dotyczących potencjalnego związku między stosowaniem paracetamolu w ciąży a rozwojem neurologicznym dzieci.
Polecany artykuł:
