- Co drugi pacjent z rakiem płuca w Polsce dowiaduje się o chorobie, gdy jest ona już w zaawansowanym stadium, co znacząco utrudnia wyleczenie.
- Nowy, bezpłatny program przesiewowy z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej płuc rusza 1 października 2026 roku, oferując szansę na wczesne wykrycie.
- Wczesne rozpoznanie raka płuca znacząco zwiększa szanse na całkowite wyleczenie, zmieniając niekorzystne statystyki dotyczące tej choroby.
Diagnoza raka płuca często przychodzi za późno
W Polsce około połowa pacjentów z rakiem płuca dowiaduje się o chorobie, gdy jest ona już w stadium uogólnienia, czyli z przerzutami do odległych narządów. Niestety, w takiej sytuacji, jak podkreśla prof. dr hab. Maciej Krzakowski, kierownik Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej, w praktyce nie ma możliwości wyleczenia.
Leczenie skupia się wówczas na wydłużeniu życia i utrzymaniu jego zadowalającej jakości. Statystyki Ministerstwa Zdrowia są alarmujące: do 2029 roku liczba nowych przypadków raka płuca może przekroczyć 32,5 tysiąca rocznie. Choroba ta odpowiada za największą liczbę zgonów onkologicznych - średnio około 22,1 tysiąca osób rocznie w ciągu ostatnich dwóch dekad.
Główną przyczyną tak wysokiej śmiertelności jest późne wykrycie. Profesor Krzakowski wyjaśnia, że niekorzystne rokowania wynikają z naturalnego przebiegu nowotworu - rozwija się on długo, dając niewiele objawów, a kiedy już się pojawią, choroba jest często zaawansowana.
Kiedy należy zgłosić się do lekarza? Alarmujące objawy raka płuca
Główne objawy, które powinny skłonić do natychmiastowej wizyty u lekarza, to:
- kaszel
- duszność
- utrata wagi
- krwioplucie
Profesor Krzakowski zwraca szczególną uwagę na zmianę charakteru kaszlu u osób palących papierosy - to bardzo niepokojący sygnał. W przypadku wystąpienia tych symptomów konieczne jest wykonanie badania rentgenowskiego klatki piersiowej.
Jeśli pojawi się podejrzenie nowotworu, kolejnym krokiem jest tomografia komputerowa klatki piersiowej z kontrastem oraz dalsza pogłębiona diagnostyka. Obecnie około 20 procent pacjentów ma rozpoznanie ustalane we wczesnym stadium. Wtedy, dzięki operacji chirurgicznej skojarzonej z leczeniem celowanym lub immunoterapią, można uzyskać rzeczywiste wyleczenie. Odsetek ten na szczęście rośnie.
Przełom w walce z rakiem płuca: Program wczesnego wykrywania
Nadzieję na poprawę sytuacji daje planowane wprowadzenie od 1 października 2026 roku bezpłatnego programu wykrywania raka płuca w bardzo wczesnym stadium, z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) klatki piersiowej. To istotny krok w stronę profilaktyki wtórnej, czyli wczesnego wykrywania choroby u osób bez objawów, ale obciążonych czynnikami ryzyka.
Do programu kwalifikują się osoby w wieku 55-74 lat, które mają historię palenia wynoszącą co najmniej 20 paczkolat (czyli np. paczka papierosów dziennie przez 20 lat lub dwie paczki przez 10 lat). Mogą to być zarówno aktywni palacze, jak i ci, którzy zerwali z nałogiem maksymalnie 15 lat temu.
Ekspert dodaje, że do programu mogą być kwalifikowane również osoby młodsze, od 50. roku życia, jeśli były narażone na działanie czynników rakotwórczych, takich jak:
- azbest
- nikiel
- kadm
- arsen
- spaliny
- radon
Kwalifikują się także osoby ze współistniejącą przewlekłą chorobą obturacyjną płuc (POChP) lub samoistnym włóknieniem płuca.
Niskodawkowa tomografia komputerowa jest bezpieczna i wygodna. Wykorzystuje znacznie niższą dawkę promieniowania niż tradycyjne badanie, a także nie wymaga stosowania kontrastu. Jest krótka i nie potrzebuje specjalnego przygotowania. Międzynarodowe badania potwierdzają jej skuteczność - NDTK może zmniejszyć ryzyko zgonu z powodu raka płuca o około 20 procent.
Ścieżka pacjenta w programie i wsparcie w rzucaniu palenia
Dzięki temu programowi Polska stanie się czwartym krajem w Europie z tak zaawansowaną profilaktyką. Badania będą bezpłatne, a pacjenci z niepokojącymi wynikami zostaną objęci dalszą diagnostyką zgodnie z ściśle określonymi procedurami. Dodatkową korzyścią dla uczestników jest możliwość zdiagnozowania innych schorzeń klatki piersiowej, takich jak zmiany miażdżycowe w naczyniach wieńcowych czy nienowotworowe choroby płuc.
Polski program pilotażowy przyniósł już wymierne efekty, znacząco zwiększając wykrywalność raka płuca, zwłaszcza w I stopniu zaawansowania, gdzie szanse na całkowite wyleczenie dzięki operacji chirurgicznej sięgają co najmniej 70 procent.
Profesor Krzakowski podkreśla, że program wykrywania raka płuca musi być ściśle powiązany z poradnictwem antynikotynowym, aby przyczynić się do ograniczenia spożycia wyrobów tytoniowych.
Ścieżka pacjenta w programie NDTK jest jasno określona:
- Pierwszym krokiem jest wizyta kwalifikująca u odpowiedniego lekarza.
- Następnie wykonuje się badanie NDTK w wybranej, odpowiednio wyposażonej placówce medycznej.
- Na koniec odbywa się wizyta podsumowująca, podczas której pacjent otrzymuje opis badania, dalsze zalecenia lub skierowanie na pogłębioną diagnostykę, a także wsparcie w rzuceniu palenia.
Leczenie w Polsce na poziomie europejskim, ale diagnoza wymaga usprawnień
Możliwości leczenia raka płuca w Polsce są na poziomie europejskim. Liczba ośrodków chirurgii klatki piersiowej jest wystarczająca, a kwalifikacje personelu i warunki sprzętowe zapewniają prawidłowość leczenia. Program lekowy B.6. z kolei gwarantuje dostępność metod leczenia systemowego (chemioterapia, immunoterapia, leczenie celowane).
Jednakże, jak zaznacza profesor Krzakowski, problemem pozostaje nieco niższy odsetek chorych, u których nowotwór jest rozpoznawany we wczesnym stadium. Wynika to z zbyt długiego procesu ustalania pełnego rozpoznania, obejmującego typ histologiczny i charakterystykę molekularną raka.
W usprawnieniu tego procesu kluczową rolę mają do odegrania lekarze podstawowej opieki zdrowotnej, poprzez lepszą współpracę ze specjalistami w dziedzinie chorób płuc. Ośrodki radioterapii mogłyby również lepiej współpracować z ośrodkami chorób płuc, aby w pełni wykorzystać możliwości skojarzonego leczenia.
Nadzieja na wyleczenie: Wczesne wykrycie to klucz
"W społeczeństwie rozpoznanie raka płuca jest utożsamiane z chorobą nieuleczalną, co powoduje opóźnienia w zgłaszaniu się do lekarzy" - przypomina prof. Maciej Krzakowski. - "Rak płuca wykryty w stadium wczesnym jest możliwy do wyleczenia". To kluczowa informacja, która ma zachęcać pacjentów do szybszej reakcji na niepokojące objawy i korzystania z dostępnych programów profilaktycznych.
