- Niedobór białka objawia się między innymi rzadszymi włosami, łamliwymi paznokciami oraz charakterystycznymi obrzękami dłoni i stóp
- Brak odpowiedniej ilości budulca w diecie prowadzi do zaniku mięśni, osłabienia kości oraz przewlekłego zmęczenia
- Zbyt niska podaż protein w jadłospisie skutkuje obniżeniem odporności oraz stale podwyższonym apetytem na jedzenie
- Według NIZP PZH – PIB na niedobory szczególnie narażone są osoby starsze oraz pacjenci onkologiczni
- Zdrowa dorosła osoba powinna codziennie spożywać około 0,83 g białka na każdy kilogram masy ciała
Co daje białko w diecie i dlaczego niedobór szkodzi?
Białko, obok tłuszczów i węglowodanów, jest jednym z trzech podstawowych składników diety i pełni rolę głównego budulca organizmu. Z białek zbudowane są m.in. mięśnie, skóra, narządy wewnętrzne i przeciwciała. Gdy w diecie jest go za mało, organizm zaczyna wykorzystywać własne tkanki, żeby podtrzymać pracę najważniejszych narządów.
Niedobór białka nie dotyczy wyłącznie osób w krajach dotkniętych głodem. Może pojawić się także u tych, którzy jedzą mało urozmaicone posiłki. Według NCBI Bookshelf na świecie ponad 1 mld osób ma zbyt niskie spożycie białka, a konsekwencje mogą narastać od gorszego samopoczucia po poważniejsze problemy zdrowotne.
Objawy niedoboru białka widoczne w wyglądzie
Przy zbyt małej ilości białka w diecie pierwsze sygnały często widać w wyglądzie. Skóra, włosy i paznokcie są w dużej mierze zbudowane z białek, więc niedobór szybko odbija się na ich kondycji. Włosy mogą przerzedzać się, łamać i wypadać, co w medycynie określa się jako telogen effluvium.
Do bardziej niepokojących objawów należą też obrzęki, określane jako edema. To opuchnięta i napięta skóra, najczęściej na dłoniach, stopach i w okolicy kostek. Healthline zwraca uwagę, że niedobór białka może wiązać się także ze zmianami w paznokciach oraz pogorszeniem kondycji cery, która traci elastyczność.
Brak białka a mięśnie - osłabienie i szybkie męczenie się
Białko jest potrzebne do utrzymania masy mięśniowej. Gdy w diecie jest go za mało, organizm zaczyna wykorzystywać zasoby z mięśni szkieletowych. Skutkiem może być spadek siły i ubytek masy mięśniowej, co bywa szczególnie groźne u osób starszych, a także szybsze męczenie się w codziennych aktywnościach.
Zbyt mała ilość białka może odbijać się także na kościach i odporności. Objawy mogą wyglądać tak:
- zwiększone ryzyko złamań i osłabienie struktury kości
- częstsze i trudniejsze do wyleczenia infekcje
- stale podwyższony apetyt, ponieważ organizm domaga się brakujących składników
- uczucie ciągłego zmęczenia i brak sił do aktywności
Kto jest najbardziej narażony na niedobór białka?
W krajach rozwiniętych, w tym w Polsce, niedobór białka częściej dotyczy osób o szczególnych potrzebach żywieniowych. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH PIB wskazuje, że szczególnie narażeni są seniorzy oraz pacjenci onkologiczni. W tych grupach zapotrzebowanie na białko bywa większe, a apetyt mniejszy, co sprzyja niedoborom.
Jeśli opiekujesz się seniorem lub chorą osobą, sprawdzaj, czy posiłki są zjadane w całości i czy zawierają źródło białka. U osób starszych niedobór białka może szybko nasilać spadek sprawności i zwiększać ryzyko upadków. W krajach rozwijających się problem częściej dotyczy dzieci poniżej 5. roku życia i może prowadzić do zahamowania wzrostu oraz rozwoju.
Jak sprawdzić, czy masz niedobór białka i ile białka jeść dziennie?
Jeśli chcesz ocenić, czy w diecie nie brakuje białka, pomocne mogą być rutynowe badania krwi. StatPearls wymienia m.in. oznaczenia albuminy, kreatyniny oraz azotu mocznikowego (BUN). Niska kreatynina może sugerować zbyt małą masę mięśniową, a niska hemoglobina może wskazywać na anemię współwystępującą z niedoborami.
Normy żywienia dla populacji Polski określają, ile białka potrzebuje zdrowa osoba:
- zalecane spożycie (RDA) dla zdrowej dorosłej osoby to 0,83 g białka na każdy kilogram masy ciała na dobę
- u osób do 64 roku życia białko powinno dostarczać od 10 do 20 proc. dziennej energii
- u seniorów powyżej 65 roku życia ten udział powinien być wyższy i wynosić od 15 do 20 proc
Jeśli zauważasz łamliwość włosów, obrzęki nóg lub stałe osłabienie, warto przyjrzeć się diecie. W każdym głównym posiłku dobrze uwzględnić źródło białka, np. chude mięso, ryby, jaja, nabiał lub nasiona roślin strączkowych. Jeśli mimo zmian w jadłospisie objawy nie mijają, skonsultuj się z lekarzem rodzinnym i poproś o podstawowe badania kontrolne, żeby wykluczyć inne przyczyny.
7
Źródła:
