Nowotwory krwi to nie jedna choroba
Nowotwory krwi to potoczne określenie szerokiej grupy nowotworów hematologicznych. Należą do nich m.in. białaczki, chłoniaki oraz szpiczak plazmocytowy. Choroby te mogą rozwijać się w komórkach krwiotwórczych, przede wszystkim w szpiku kostnym, albo w komórkach układu odpornościowego.
Ich przebieg może być bardzo różny. Niektóre rozwijają się szybko i wymagają pilnego rozpoczęcia leczenia, inne mogą przez długi czas przebiegać stosunkowo łagodnie. Dlatego nie można mówić o jednym charakterystycznym obrazie „nowotworu krwi” ani o jednym zestawie objawów występującym u wszystkich pacjentów.
Skala problemu jest jednak znacząca. Pierwszy Polski Rejestr Onko-Hematologiczny, działający w ramach Krajowego Rejestru Nowotworów, zebrał szczegółowe dane dotyczące zachorowań i zgonów z powodu nowotworów układu krwiotwórczego i chłonnego w Polsce w 2023 r. Według raportu nowotwory te stanowią około 6 proc. wszystkich nowotworów, a wśród rozpoznań dominują chłoniaki, które odpowiadają za 44 proc. przypadków, następnie białaczki – 37 proc. – oraz szpiczaki – 19 proc.
Nowotwory hematologiczne mogą wystąpić w każdym wieku. Ich profil jest jednak różny u dzieci i dorosłych. W przypadku wielu białaczek ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem, choć część nowotworów hematologicznych występuje również u dzieci i młodych dorosłych. NIO podaje, że w 2023 r. nowotwory hematologiczne odpowiadały za 44,2 proc. wszystkich zachorowań na nowotwory u dzieci.
Objawy nowotworu krwi mogą przypominać infekcję
Jednym z problemów w rozpoznawaniu nowotworów hematologicznych jest ich mało charakterystyczny początek. Osłabienie, gorączka czy częstsze infekcje mogą mieć bardzo wiele przyczyn i najczęściej nie oznaczają choroby nowotworowej.
Jeśli jednak objawy utrzymują się, nawracają albo pojawiają się bez wyraźnego powodu, nie powinny być przez długi czas ignorowane. National Cancer Institute podkreśla, że objawy utrzymujące się przez kilka tygodni wymagają konsultacji lekarskiej, choć same w sobie nie przesądzają o rozpoznaniu nowotworu.
Na jakie objawy zwrócić uwagę?
Do sygnałów, które mogą pojawiać się w przebiegu różnych nowotworów hematologicznych, należą m.in.:
- utrzymujące się zmęczenie i osłabienie,
- gorączka bez wyraźnej przyczyny,
- nawracające lub częste infekcje,
- nocne poty, szczególnie jeśli są obfite i nie mają oczywistego wyjaśnienia,
- niezamierzona utrata masy ciała,
- bezbolesne powiększenie węzłów chłonnych, np. na szyi, w pachach lub pachwinach,
- łatwe powstawanie siniaków,
- krwawienia lub krwawienie trudniejsze do zatrzymania,
- bladość skóry,
- duszność,
- bóle kości lub pleców – w zależności od rodzaju choroby.
Objawy zależą przede wszystkim od rodzaju nowotworu. W ostrej białaczce mogą pojawiać się m.in. osłabienie, gorączka, infekcje, bladość oraz krwawienia. Wynika to z zaburzenia prawidłowego wytwarzania komórek krwi w szpiku.
W przypadku chłoniaków jednym z charakterystycznych sygnałów może być powiększenie węzłów chłonnych. Z kolei w szpiczaku plazmocytowym mogą występować m.in. dolegliwości związane z zajęciem kości.
Nie każdy powiększony węzeł oznacza raka
To ważne, ponieważ powiększone węzły chłonne bardzo często są skutkiem infekcji. Węzły są częścią układu odpornościowego i mogą powiększać się podczas walki organizmu z zakażeniem.
Większej uwagi wymagają przede wszystkim węzły, które pozostają powiększone przez dłuższy czas, rosną, są bezbolesne lub pojawiają się bez związku z trwającą infekcją. O tym, czy wymagają dalszej diagnostyki, powinien zdecydować lekarz.
Podobnie jest z nocnymi potami, zmęczeniem czy utratą masy ciała. Są to objawy nieswoiste i znacznie częściej mają inne przyczyny niż choroba nowotworowa. Ich znaczenie rośnie jednak wtedy, gdy występują jednocześnie, utrzymują się lub pojawiają się bez wyraźnego powodu.
Dlaczego nowotwór krwi może powodować zmęczenie i infekcje?
Wiele nowotworów hematologicznych wpływa na prawidłowe funkcjonowanie szpiku kostnego i produkcję komórek krwi. Jeżeli produkcja zdrowych krwinek czerwonych zostaje zaburzona, może dojść do niedokrwistości. Jej objawami mogą być osłabienie, zmęczenie, bladość skóry czy duszność.
Zaburzenie produkcji prawidłowych krwinek białych może natomiast zwiększać podatność na infekcje. Problemy z wytwarzaniem płytek krwi mogą prowadzić do łatwiejszego powstawania siniaków i krwawień. Takie objawy są szczególnie istotne w przypadku ostrych białaczek. W ostrej białaczce szpikowej nieprawidłowe komórki zajmują szpik i utrudniają prawidłowe wytwarzanie krwinek.
Morfologia może być pierwszym sygnałem alarmowym
Podstawowym badaniem, które może pomóc wykryć nieprawidłowości w układzie krwiotwórczym, jest morfologia krwi z rozmazem. Nie jest jednak prawdą, że samo wykonanie morfologii pozwala rozpoznać każdy nowotwór krwi.
Wynik może wskazać m.in. na nieprawidłową liczbę krwinek czerwonych, białych lub płytek krwi. Jeśli lekarz stwierdzi niepokojące odchylenia, może zlecić dalszą diagnostykę. W zależności od podejrzewanej choroby mogą być potrzebne kolejne badania krwi, badania immunofenotypowe, genetyczne i molekularne, badanie szpiku kostnego, badania obrazowe albo biopsja węzła chłonnego.
W przypadku podejrzenia nowotworu nie istnieje jedno uniwersalne badanie, które pozwala potwierdzić lub wykluczyć wszystkie rodzaje choroby. Dobór diagnostyki zależy od objawów i podejrzewanego typu nowotworu. Przykładowo w diagnostyce ostrej białaczki szpikowej wykorzystuje się m.in. badania krwi i szpiku, cytometrię przepływową oraz badania cytogenetyczne i molekularne. Pozwalają one nie tylko potwierdzić rozpoznanie, ale również dokładniej określić rodzaj choroby i dobrać leczenie.
Jak leczy się nowotwory krwi?
Nie ma jednego sposobu leczenia wszystkich nowotworów hematologicznych. Terapia jest dobierana indywidualnie do rodzaju choroby, jej cech biologicznych, zaawansowania, wieku i stanu ogólnego pacjenta oraz odpowiedzi na leczenie.
W zależności od rozpoznania stosuje się m.in.:
- chemioterapię,
- immunoterapię,
- leczenie celowane,
- radioterapię,
- przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych.
W przypadku niektórych chorób możliwe jest także zastosowanie bardziej zaawansowanych metod leczenia, w tym terapii komórkowych. Dobór terapii zawsze zależy od konkretnego rozpoznania i sytuacji klinicznej pacjenta.
Postęp w hematologii sprawił, że w przypadku części nowotworów, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu miały bardzo złe rokowanie, możliwości leczenia są dziś znacznie większe. Nie oznacza to jednak, że wszystkie nowotwory krwi można traktować jako jedną chorobę.
Kiedy warto zgłosić się do lekarza?
Pojedynczy objaw, taki jak zmęczenie, powiększony węzeł chłonny czy jedna infekcja, najczęściej nie oznacza nowotworu. Powodem do konsultacji powinny być przede wszystkim dolegliwości, które utrzymują się, nawracają lub pojawiają się bez wyraźnej przyczyny. Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, gdy jednocześnie występuje kilka niepokojących symptomów, np. utrata masy ciała, nocne poty, przewlekłe osłabienie i powiększone węzły chłonne.
Pierwszym krokiem nie musi być wizyta u hematologa. W wielu przypadkach diagnostykę rozpoczyna lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, który po zebraniu wywiadu i badaniu może zlecić podstawowe badania, w tym morfologię krwi, a następnie zdecydować o potrzebie dalszej konsultacji.
Najważniejsze jest jednak, by nie próbować rozpoznawać nowotworu na podstawie pojedynczego objawu. Podobne symptomy mogą towarzyszyć infekcjom, niedokrwistości, chorobom autoimmunologicznym, zaburzeniom hormonalnym i wielu innym problemom zdrowotnym.
Źródła:
- Blood Cancer UK
- gov.pl
- Krajowy Rejestr Nowotworów
