Czy wiesz, że odra, choroba, która niemal zniknęła z naszego krajobrazu, ma znacznie mroczniejszą stronę niż tylko wysypka? To nie tylko wirus, ale prawdziwy "zabójca pamięci" układu odpornościowego, który może sprawić, że przez lata będziesz bardziej podatny na inne infekcje. Powrót odry do Polski to nie tylko kwestia nowych przypadków, to sygnał, że zapominamy o jej podstępnej naturze.
Odra wraca do Polski? Eksperci ostrzegają przed rosnącym zagrożeniem
Odra, choroba, którą wielu uważało za zapomnianą, niestety wraca do Polski. W 2025 roku odnotowano wzrost zachorowań, szczególnie w kilku regionach kraju. Co sprawia, że wirus, z którym tak skutecznie walczono, znów staje się zagrożeniem? I co zrobić, jeśli podejrzewasz, że mogłeś mieć kontakt z zarażoną osobą?
Odra, znana również jako rubeola, to wysoce zakaźna choroba układu oddechowego. Chociaż globalne działania szczepionkowe w latach 2000-2024 doprowadziły do znacznego spadku liczby zgonów, międzynarodowe organizacje alarmują, że liczba zachorowań na świecie wciąż rośnie. W Polsce ten globalny trend również jest widoczny, budząc poważne obawy ekspertów.
Dlaczego odra jest tak zaraźliwa?
Odra jest uważana za jedną z najbardziej zakaźnych chorób na świecie. Wirus może pozostać aktywny i zakaźny w powietrzu lub na skażonych powierzchniach nawet przez dwie godziny. Co więcej, jedna zarażona osoba może zainfekować do 18 innych! Rozprzestrzenia się, gdy chory kaszle lub kicha, uwalniając cząsteczki wirusa, które inni mogą wdychać lub dotknąć, a następnie przenieść do oczu, nosa lub ust. Okres zakaźności jest długi – osoby zakażone mogą rozprzestrzeniać wirusa na cztery dni przed pojawieniem się klasycznej wysypki odrowej i cztery dni po niej.
Typowe objawy odry obejmują kaszel, katar, czerwone i łzawiące oczy, wysoką gorączkę oraz plamki w jamie ustnej. Niestety, choroba może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc czy zapalenie mózgu.
Jak zapobiegać odrze?
Najskuteczniejszą metodą zapobiegania odrze jest szczepienie. Szczepionka MMR (przeciw odrze, śwince i różyczce) jest podawana w dwóch dawkach w dzieciństwie. Jedna dawka zapewnia 93% skuteczności w zapobieganiu odrze, natomiast dwie dawki zwiększają ją do 97%. Pierwsza dawka jest zazwyczaj podawana między 12. a 15. miesiącem życia, a druga między czwartym a szóstym rokiem życia. Dorośli również mogą przyjąć szczepionkę, z zachowaniem 28-dniowego odstępu między dawkami.
Warto pamiętać, że osoby urodzone między 1963 a 1967 rokiem mogły otrzymać szczepionkę, która obecnie nie jest uznawana za w pełni skuteczną. W takim przypadku zaleca się ponowne szczepienie. Chociaż szczepionka jest wysoce skuteczna, w rzadkich przypadkach (około 3% zaszczepionych osób) możliwe jest zachorowanie. Jednak nawet wtedy choroba ma zazwyczaj łagodniejszy przebieg.
Odra w polsce: rosnący niepokój
W 2025 roku w Polsce odnotowano wzrost zachorowań na odrę, szczególnie na Podkarpaciu, gdzie w jednym ognisku epidemicznym w powiatach rzeszowskim, ropczycko-sędziszowskim i tarnobrzeskim potwierdzono około 30 zachorowań.
Sytuacja jest szczególnie niepokojąca ze względu na spadek wskaźników wyszczepialności. W pięciu województwach (dolnośląskie, mazowieckie, lubelskie, podkarpackie, podlaskie) wyszczepialność spadła poniżej 90%, a w przypadku dzieci do 3 lat także w województwie małopolskim. Najgorsza sytuacja panuje na Dolnym Śląsku, gdzie wskaźnik ten wynosi poniżej 80%. Trend uchylania się od szczepień rośnie od 2009 roku, osiągając w 2023 roku liczbę 87 344 osób, co stanowi poważne zagrożenie dla odporności zbiorowej. Lekarze i naukowcy zgodnie podkreślają, że na koniec 2025 roku sytuacja z odrą w Polsce nadal budzi poważne obawy, choć oficjalne roczne podsumowanie nie zostało jeszcze opublikowane. Aby powstrzymać transmisję choroby, zgodnie z wytycznymi WHO, wymagane jest co najmniej 95% osób zaszczepionych dwiema dawkami szczepionki.
Co zrobić w przypadku ekspozycji na odrę?
Jeśli dowiesz się, że miałeś kontakt z osobą chorą na odrę, nie panikuj. Jeśli urodziłeś się przed 1957 rokiem, uważa się, że posiadasz "domniemaną odporność", co oznacza, że prawdopodobnie przechodziłeś odrę w dzieciństwie i jesteś na nią odporny. W takim przypadku nie musisz się martwić.
Jeśli urodziłeś się po 1957 roku i nie byłeś szczepiony lub jesteś zaszczepiony częściowo, nadal masz opcje. Chociaż nie ma specyficznego leczenia odry, możesz zostać zaszczepiony po ekspozycji lub otrzymać zastrzyk przeciwciał (immunoglobuliny) w celu zapewnienia ochrony przed ciężkim przebiegiem choroby. Immunoglobulina jest jedyną opcją dla kobiet w ciąży, niemowląt i osób z obniżoną odpornością, ponieważ szczepionka MMR zawiera żywy, osłabiony wirus i nie jest zalecana dla tych grup.
Jeśli masz wątpliwości co do swojej odporności po ekspozycji, najbezpieczniej jest zaszczepić się. Jest to bezpieczne, nawet jeśli byłeś już w pełni zaszczepiony lub masz naturalną odporność.
Co zrobić, jeśli zachorujesz na odrę?
Jeśli rozwiną się u Ciebie objawy odry, natychmiast skontaktuj się z lekarzem. Ważne jest, aby nie udawać się osobiście do przychodni, aby uniknąć zarażania innych. Chociaż nie ma leku na odrę, lekarz może zalecić podanie immunoglobuliny i leczenie objawowe, takie jak leki obniżające gorączkę (np. paracetamol) i odpowiednie nawodnienie. Kluczowe jest monitorowanie stanu zdrowia pod kątem poważnych powikłań.
