- OCD to połączenie obsesji (natrętnych, lękowych myśli) i kompulsji (powtarzanych czynności lub „rytuałów” wykonywanych dla chwilowej ulgi)
- Sygnałem alarmowym jest sytuacja, gdy obsesje i kompulsje zajmują więcej niż 1 godzinę dziennie i zaczynają przeszkadzać w normalnym życiu
- Nasilenie OCD ocenia się m.in. w skali Y-BOCS, która porządkuje objawy i pomaga określić ich ciężkość
- Badania opublikowane w BMC Medicine wskazują, że w Polsce około 1,3 proc. osób doświadczyło tego zaburzenia przynajmniej raz w życiu
Co to jest nerwica natręctw (OCD) i skąd bierze się błędne koło objawów?
Zaburzenie obsesyjno kompulsyjne (OCD), nazywane też nerwicą natręctw, opiera się na dwóch grupach objawów: obsesjach i kompulsjach. Obsesje to niechciane, nawracające myśli lub obrazy, które wywołują lęk i cierpienie. Kompulsje to powtarzane czynności wykonywane po to, by na chwilę ten lęk zmniejszyć, a Minnesota Department of Health opisuje, że dla wielu osób to właśnie rytuał staje się sposobem „zneutralizowania” natręctwa.
Obsesje w OCD: natrętne myśli, których nie da się „wyłączyć”
Obsesje mogą sprawiać wrażenie, jakby w głowie pojawiały się scenariusze, których nie chcesz i których nie da się łatwo przerwać. To natrętne myśli, obrazy lub impulsy, odbierane jako obce i silnie stresujące. National Institute of Mental Health (NIMH) wymienia m.in. takie najczęstsze obsesje:
- paniczny lęk przed bakteriami, wirusami lub skażeniem
- obawa przed zapomnieniem o czymś ważnym lub odłożeniem rzeczy na niewłaściwe miejsce
- lęk przed utratą kontroli nad własnym zachowaniem
- agresywne myśli skierowane przeciwko sobie lub innym ludziom
- niechciane myśli o tematyce religijnej lub seksualnej, które są uznawane za tabu
- silna potrzeba, aby przedmioty wokół były ułożone symetrycznie lub w idealnym porządku.
Kompulsje w OCD: powtarzane czynności i rytuały, które dają chwilową ulgę
Kompulsje to zachowania lub „rytuały w myślach”, które pojawiają się jako przymusowa odpowiedź na obsesję. Ich celem jest zmniejszenie napięcia albo „zapobieżenie” czemuś złemu, choć zwykle nie mają realnego związku z zagrożeniem. National Institute of Mental Health (NIMH) podaje, że do typowych kompulsji należą m.in.:
- nadmierne i częste mycie rąk lub sprzątanie
- układanie przedmiotów w bardzo precyzyjny, określony sposób
- wielokrotne sprawdzanie tych samych rzeczy, na przykład czy drzwi są zamknięte na klucz lub czy żelazko jest wyłączone
- kompulsywne liczenie w myślach lub na głos
- ciche modlenie się lub powtarzanie konkretnych słów pod nosem.
Kiedy natrętne myśli i rytuały to już OCD? Kluczowe kryteria
Drobne rytuały zdarzają się wielu osobom, ale o OCD mówi się wtedy, gdy zaczynają przejmować codzienność. DSM-5-TR wskazuje dwa kluczowe kryteria: czas i wpływ na funkcjonowanie, a sygnałem alarmowym bywa poświęcanie obsesjom i kompulsjom więcej niż 1 godziny dziennie. Objawy mogą utrudniać pracę, naukę i relacje, a w diagnostyce trzeba też wykluczyć, czy nie są efektem leków, używek lub innej choroby somatycznej.
Skala Y-BOCS: jak ocenia się nasilenie nerwicy natręctw (OCD)?
W diagnostyce OCD wykorzystuje się skalę Y-BOCS, którą często uznaje się za „złoty standard” oceny nasilenia objawów. International OCD Foundation wyjaśnia, że obejmuje ona pięć obszarów związanych z obsesjami i kompulsjami, w tym czas poświęcany na objawy, wpływ na codzienne życie, cierpienie, opór wobec natręctw i poczucie kontroli. Maksymalny wynik to 40 punktów, a wyższy rezultat oznacza cięższy przebieg.
Nerwica natręctw w Polsce: jak często występuje i kogo może dotyczyć?
Badania opublikowane w BMC Medicine wskazują, że w Polsce około 1,3 proc. osób doświadczyło OCD przynajmniej raz w życiu. Objawy mogą pojawiać się także u dzieci, a powtarzalne rytuały bywają trudne do wyjaśnienia, bo najmłodsi nie zawsze potrafią nazwać lęk ani opisać, „po co” to robią. Jeśli widzisz u siebie lub bliskiej osoby opisane objawy, w tekście powyżej znajdziesz konkretne kryteria, które pomagają odróżnić nawyk od zaburzenia, a leczenie i terapia mogą realnie zmniejszyć nasilenie problemu.
7
Źródła:
