Polska od dawna mierzy się z wyzwaniem, które dla wielu krajów jest kluczowym wskaźnikiem zdrowia publicznego: jak długo żyją jej mieszkańcy i jakie czynniki wpływają na to, że w jednym rejonie ludzie dożywają do późnej starości, a w innym umierają znacznie wcześniej? Najnowszy raport „Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2025” przygotowany przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH–PIB pokazuje, że miejsce zamieszkania, środowisko społeczne i styl życia mają realny wpływ na przewidywaną długość życia. Raport wskazuje także, gdzie w Polsce różnice są największe i jak zmieniała się sytuacja na przestrzeni ostatnich lat.
Gdzie w Polsce ludzie żyją najdłużej, a gdzie najkrócej?
Dane za 2023 rok pokazują, że przeciętna oczekiwana długość życia w Polsce wzrosła w porównaniu z okresem pandemii. Mężczyźni żyją przeciętnie 74,7 roku, a kobiety 82,02 roku, co daje różnicę ponad 7 lat między płciami. Mimo tego poprawa nie jest jednoznaczna z trwałym trendem wzrostowym: już w latach 2014–2019 tempo wydłużania życia wyraźnie zwolniło, a u kobiet obserwowano nawet lekki spadek tego wskaźnika. COVID-19 jedynie pogłębił te problemy, które narastały od dawna, a odbicie w 2023 roku wymaga dalszej obserwacji, aby ocenić, czy będzie trwałe.
Ponadto dane statystyczne wskazują, że średnia długość życia w Polsce w 2023 roku utrzymuje się nieco poniżej średniej UE. Według szacunków Eurostatu i innych źródeł średnia życia Polaków to około 78,4–78,6 roku, przy czym Polacy żyją krócej niż mieszkańcy krajów takich jak Czechy, Niemcy, Finlandia czy Szwecja.
Gdzie w Polsce żyje się najdłużej, długość życia według województw 2026
Jednym z najważniejszych wniosków raportu jest silne zróżnicowanie długości życia w zależności od miejsca zamieszkania. Osoby mieszkające w większych miastach, szczególnie tych liczących ponad 200 tys. mieszkańców, przeciętnie żyją dłużej niż mieszkańcy małych miast i obszarów wiejskich. Najkrótsza przewidywana długość życia dotyczy mieszkańców miejscowości poniżej 10 tys. mieszkańców. Różnica ta jest bardziej wyraźna wśród mężczyzn niż kobiet, co może wynikać z różnic w stylach życia, dostępie do opieki zdrowotnej oraz wskaźnikach społeczno-ekonomicznych.
Na poziomie województw mapy długowieczności rozkładają się w sposób stosunkowo stabilny. Mężczyźni najkrócej żyją w województwie łódzkim, a najdłużej w małopolskim i podkarpackim. U kobiet liderami pod względem długości życia są województwa podkarpackie i podlaskie, podczas gdy regiony takie jak śląskie, łódzkie i kujawsko-pomorskie znajdują się na końcu stawki. Jak podkreślają autorzy raportu, pandemia nie zmieniła tej struktury fundamentalnie — regiony te utrzymują swoją pozycję, chociaż dynamika zmian po COVID-19 nie jest jeszcze w pełni jasna.
Na poziomie powiatów różnice są jeszcze większe. Na przykład mężczyźni w wybranych powiatach południa Polski żyją dłużej niż ich rówieśnicy gdzie indziej, a kobiety osiągają lepsze wyniki w powiatach wschodniej części kraju. Różnice te mogą sięgać kilku lat i nie są przypadkowe, a w grę wchodzą m.in. różne czynniki środowiskowe, styl życia, poziom edukacji i dostęp do usług medycznych.
Gdzie w Polsce żyje się najdłużej, długość życia według województw
Oczekiwana długość życia to jedno, ale równie ważne jest to, ile z tych lat osób żyje w dobrym zdrowiu. Wskaźnik tzw. HLY (Healthy Life Years) pokazuje, ile lat życia bez poważnych ograniczeń funkcjonowania mają Polki i Polacy. Według danych Eurostatu Polki żyją średnio 64,1 roku w zdrowiu, co stanowi około 79% ich życia — wynik o 1,3 roku lepszy niż średnia UE, ale nadal o 6,2 roku gorszy niż w wiodących krajach UE. Dla mężczyzn wskaźnik ten wynosi 60,8 lat, czyli 82,8% ich całkowitej życia, co jest wynikiem o 1,6 roku poniżej średniej unijnej i aż o około 9,3 roku mniej niż w najlepszych krajach Unii. Różnica między płciami według tego wskaźnika wynosi 3,3 roku — jedną z największych dysproporcji w całej UE.
To oznacza, że choć Polacy coraz częściej dożywają starszego wieku, to znaczna część ich życia może upływać z ograniczeniami zdrowotnymi, wynikającymi z chorób przewlekłych, problemów układu krążenia, nowotworów i innych schorzeń.
Determinanty zdrowia: co wpływa na krótsze życie?
Raport NIZP PZH–PIB jasno wskazuje, że na stan zdrowia populacji wpływa bardzo szeroki zestaw czynników. Do najważniejszych zaliczane są m.in.:
- komercyjne determinanty zdrowia, takie jak wysoka konsumpcja żywności wysoko przetworzonej, alkohol czy tytoń;
- niezdrowy styl życia, w tym brak aktywności fizycznej i używanie substancji psychoaktywnych;
- pogorszenie zdrowia psychicznego, nasilone przez czynniki społeczne i postpandemiczne;
- środowiskowe zagrożenia, jak zanieczyszczenie powietrza i zmiany klimatyczne.
Raport wskazuje, że aż 70–80% czynników wpływających na zdrowie leży poza systemem ochrony zdrowia, co oznacza, że na długość życia Polaków wpływają głównie czynniki społeczne, środowiskowe i behawioralne, a nie same usługi medyczne.
Dane te pokrywają się z innymi analizami – według GUS w 2024 r. długość życia w Polsce osiągnęła najwyższy poziom w historii, ale narastające problemy epidemiologiczne, takie jak otyłość (obecna u znaczącej części dorosłych), zanieczyszczenie środowiska i choroby układu krążenia stanowią realne wyzwania dla dalszego rozwoju zdrowia publicznego.
Rola edukacji i statusu społecznego
Raport podkreśla również, że poziom wykształcenia ma ogromne znaczenie dla długości życia. W latach 2020–2022 osoby z niższym wykształceniem żyły nawet o kilkanaście lat krócej niż osoby z wyższym wykształceniem — różnica sięga aż 13 lat u mężczyzn i 9 lat u kobiet. To pokazuje, że nierówności społeczne i edukacyjne silnie przekładają się na zdrowie i oczekiwaną długość życia.
Co zrobić, by żyć dłużej i zdrowiej?
Autorzy raportu podkreślają, że samo leczenie chorób nie wystarczy, aby poprawić sytuację zdrowotną Polski. Konieczne są szeroko zakrojone działania w sferze zdrowia publicznego. Raport rekomenduje m.in.:
- regulacje ograniczające dostęp i promocję produktów szkodliwych dla zdrowia;
- edukację zdrowotną, szczególnie wśród dzieci i młodzieży;
- aktywną profilaktykę chorób;
- współpracę międzysektorową w politykach społecznych, edukacyjnych, środowiskowych i transportowych;
- zwiększenie inwestycji w zdrowie publiczne na poziomie państwowym i lokalnym.
To podejście ma na celu nie tylko wydłużenie życia, ale przede wszystkim poprawę jakości tych dodatkowych lat — aby Polki i Polacy mogli żyć nie tylko dłużej, ale także zdrowiej.
