Rak trzustki od lat pozostaje jednym z najtrudniejszych wyzwań w onkologii. Choroba rozwija się skrycie, długo nie daje charakterystycznych objawów, a dostępne narzędzia diagnostyczne pozwalają ją rozpoznać najczęściej dopiero w zaawansowanym stadium. Właśnie dlatego środowisko naukowe intensywnie poszukuje prostych, wiarygodnych metod, które umożliwią wcześniejsze wykrycie nowotworu u osób bez objawów i w grupach podwyższonego ryzyka. Nowe badania nad biomarkerami obecnymi we krwi mogą zbliżać medycynę do momentu, w którym rozpoznanie raka trzustki będzie możliwe, zanim choroba zdąży się rozprzestrzenić i ograniczyć opcje terapeutyczne.
Rak trzustki należy do najbardziej śmiertelnych nowotworów
Zdecydowaną większość przypadków stanowi gruczolakorak przewodowy trzustki (PDAC). To jeden z nowotworów o najgorszym rokowaniu. Około 10 proc. pacjentów przeżywa pięć lat od momentu rozpoznania. Główną przyczyną jest późna diagnoza — choroba często wykrywana jest dopiero wtedy, gdy zdążyła już się rozprzestrzenić. Obecnie nie istnieje rutynowe badanie przesiewowe, które pozwalałoby wykrywać raka trzustki na wczesnym etapie u osób bez objawów.
Wczesne wykrywanie raka trzustki, badanie krwi na raka trzustki
Zespół kierowany przez dr. Kennetha Zarata z University of Pennsylvania przeanalizował próbki krwi od 672 osób. W badaniu uczestniczyli pacjenci z potwierdzonym rakiem trzustki, osoby zdrowe oraz chorzy z innymi schorzeniami trzustki, w tym z zapaleniem trzustki. Naukowcy sprawdzali, czy rozszerzenie dotychczasowego panelu markerów nowotworowych poprawi wykrywalność choroby.
Diagnostyka raka trzustki bezobjawowego
Dotychczas wykorzystywany marker CA19-9 może być podwyższony nie tylko w raku trzustki, ale również w zapaleniu trzustki. To ogranicza jego precyzję diagnostyczną. Dlatego badacze włączyli do analizy dwa kolejne białka obecne we krwi — ANPEP i PIGR. Połączenie ANPEP, PIGR, CA19-9 oraz THBS2 pozwoliło odróżnić przypadki raka od stanów nienowotworowych z dokładnością 91,9 proc. W przypadku wczesnych stadiów choroby skuteczność wykrycia wyniosła 87,5 proc.
„Rak trzustki zwykle nie daje objawów aż do momentu, gdy jest już za późno na operację, kiedy nowotwór zdążył rozprzestrzenić się do innych części ciała” – powiedział dr Kenneth Zaret. „Naszym celem było znalezienie biomarkerów we krwi, które pojawiają się u pacjentów z wczesnym stadium PDAC, aby wykryć chorobę jak najwcześniej” – dodał.
Rak trzustki - nowe badania
Badacze podkreślają, że konieczne są dalsze analizy w większych grupach pacjentów. Jeśli wyniki zostaną potwierdzone, badanie mogłoby być stosowane u osób z podwyższonym ryzykiem zachorowania — na przykład z obciążonym wywiadem rodzinnym, predyspozycjami genetycznymi, torbielami trzustki lub przewlekłym zapaleniem trzustki. Test mógłby również pomagać lekarzom w podjęciu decyzji, których pacjentów kierować na dalsze badania obrazowe.
Jeżeli skuteczność panelu biomarkerów zostanie potwierdzona, możliwe będzie wcześniejsze wykrywanie raka trzustki — na etapie, kiedy leczenie operacyjne wciąż daje realną szansę na wydłużenie życia.
