- Hiponatremia to stan, w którym stężenie sodu we krwi spada poniżej 135 mmol/l
- Zbyt niski poziom sodu powoduje pęcznienie komórek, co jest szczególnie niebezpieczne dla mózgu
- Objawy niedoboru obejmują nudności, bolesne skurcze mięśni oraz narastającą dezorientację i silne osłabienie
- Przyczyną spadku sodu mogą być leki moczopędne oraz niewydolność serca, nerek lub wątroby
- Według Mayo Clinic drastycznie niski poziom sodu stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia pacjenta
Co to jest hiponatremia i jaki poziom sodu uznaje się za niski?
Sód należy do kluczowych elektrolitów i wpływa na pracę mięśni i nerwów oraz na utrzymanie prawidłowego ciśnienia krwi. Hiponatremia to sytuacja, gdy stężenie sodu we krwi spada poniżej 135 mmol/l. Tę granicę podaje m.in. Mayo Clinic i podkreśla, że to stan, którego nie warto bagatelizować.
Gdy we krwi jest zbyt mało sodu, woda przemieszcza się do komórek i powoduje ich pęcznienie. Najbardziej niebezpieczne jest to w obrębie mózgu, bo czaszka nie daje tkankom miejsca na „rozszerzenie”. Hiponatremia może pojawić się nagle albo narastać przez kilka dni, a tempo spadku sodu zwykle wpływa na nasilenie objawów.
Objawy hiponatremii: jak je rozpoznać i kiedy stają się groźne?
Przy hiponatremii objawy zależą od tego, jak bardzo spadło stężenie sodu we krwi. The University of Arizona Center on Aging podaje, że przy łagodnych spadkach, czyli 130–134 mmol/l, mogą pojawić się poniższe dolegliwości. Warto je znać, bo łatwo pomylić je z przemęczeniem albo infekcją.
- utrata apetytu
- bolesne skurcze mięśni
- nudności i wymioty
- ból głowy
- nadmierna drażliwość
Im niższe stężenie sodu, tym objawy zwykle są poważniejsze. Przy umiarkowanej hiponatremii może pojawić się narastająca dezorientacja, splątanie, silne osłabienie i letarg. Spadek poniżej 125 mmol/l jest stanem bezpośrednio zagrażającym życiu i może prowadzić do drgawek, śpiączki oraz trwałego uszkodzenia mózgu.
Przyczyny hiponatremii: leki, choroby i utrata płynów
Hiponatremia zwykle nie jest osobną chorobą, tylko sygnałem, że w organizmie dzieje się coś, co zaburza gospodarkę wodno elektrolitową. Merck Manual Professional Edition wskazuje, że częstą przyczyną są leki moczopędne, które nasilają utratę sodu. Niski poziom sodu bywa też związany z przewlekłymi chorobami narządów wewnętrznych.
Do spadku stężenia sodu mogą prowadzić niewydolność serca, zaawansowane choroby wątroby oraz niewydolność nerek. Zdarza się to również przy silnych biegunkach, gdy szybko tracisz płyny i elektrolity. Przyczyną może być też SIADH, czyli zespół nieadekwatnego wydzielania hormonu antydiuretycznego, w którym organizm zatrzymuje zbyt dużo wody i „rozcieńcza” sód we krwi.
Badania przy hiponatremii: jak wygląda diagnostyka niedoboru sodu?
Podstawą rozpoznania jest badanie krwi ze stężeniem sodu. Polskie wytyczne kliniczne opublikowane w „Nefrologii i Dializoterapii Polskiej” wskazują, że po stwierdzeniu hiponatremii lekarz zwykle zleca też badania moczu. Dzięki temu można ocenić, czy sód jest tracony przez nerki, czy problem wynika z nadmiaru wypijanych płynów.
Osmolalność oraz stężenie sodu w przypadkowej próbce moczu pomagają odróżnić różne typy hiponatremii. Podczas wizyty warto podać listę wszystkich leków, szczególnie stosowanych na nadciśnienie. Specjaliści zwracają też uwagę, że nie zaleca się tzw. testów obciążenia wodą, bo przy niedoborze sodu mogą być niebezpieczne.
Leczenie hiponatremii: co się stosuje i na czym polega postępowanie domowe?
Leczenie hiponatremii zależy od tego, jak niskie jest stężenie sodu i co doprowadziło do zaburzenia. W łagodnych przypadkach lekarz może zalecić ograniczenie płynów, aby nie nasilać rozcieńczenia sodu we krwi. American Family Physician opisuje też, że u części pacjentów stosuje się doustne tabletki z solą albo leczy przyczynę, na przykład niewydolność serca.
Gdy stężenie sodu jest bardzo niskie i pojawia się zagrożenie życia, konieczna może być hospitalizacja oraz podanie kroplówek ze stężonym roztworem soli. Nie próbuj leczyć hiponatremii samodzielnie, na przykład przez gwałtowne zwiększanie ilości soli w diecie. Jeśli występują objawy takie jak splątanie lub silne osłabienie, należy pilnie skontaktować się z lekarzem albo wezwać pomoc medyczną.
6
Źródła:
