- Data ważności to termin, do którego producent gwarantuje pełną skuteczność i bezpieczeństwo preparatu
- Według JAMA Internal Medicine większość leków zachowuje swoje właściwości nawet 28 lat po terminie
- Przeterminowana i źle przechowywana tetracyklina może wywołać toksyczne zmiany prowadzące do uszkodzenia nerek
- Leki w formie płynnej oraz preparaty trzymane w wilgotnej łazience psują się najszybciej
Co oznacza data ważności leku
Data ważności na opakowaniu to termin, do którego producent gwarantuje pełną skuteczność i bezpieczeństwo preparatu. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) wyjaśnia, że jest to w praktyce okres stabilności produktu. Innymi słowy, lek zachowuje moc, czystość i jakość, o ile jest przechowywany zgodnie z zaleceniami na etykiecie.
Zanim lek trafi do sprzedaży, producent wykonuje badania stabilności. FDA analizuje te dane, aby potwierdzić, że produkt spełnia standardy przez cały zadeklarowany okres. Po upływie terminu ważności producent nie gwarantuje już, że substancja czynna będzie działać zgodnie z deklaracją.
Czy leki po terminie od razu przestają działać
Pytanie „czy tabletka dzień po terminie jeszcze działa” pojawia się bardzo często. W badaniach opublikowanych w JAMA Internal Medicine leki nie traciły skuteczności natychmiast po upływie daty ważności. Autorzy sprawdzili osiem rodzajów leków przeterminowanych od 28 do 40 lat i stwierdzili, że 12 z 14 badanych substancji czynnych zachowało właściwości co najmniej przez 28 lat.
To nie działa jednak tak samo w przypadku każdego preparatu. W tym samym badaniu szybciej traciły siłę m.in. aspiryna i amfetamina. Większość leków z apteki powinna zawierać 90–110 proc. deklarowanej ilości substancji czynnej, a po terminie wartości te mogą spaść poniżej bezpiecznego poziomu, co jest szczególnie ryzykowne przy ciężkich lub zagrażających życiu chorobach.
Kiedy lek po terminie może być toksyczny
Większość leków po terminie przede wszystkim traci siłę działania, ale w niektórych przypadkach ryzyko jest większe. W literaturze medycznej jako klasyczny przykład podaje się tetracyklinę. Publikacja w Experimental Biology and Medicine opisuje, że źle przechowywana i przeterminowana tetracyklina może uszkadzać kanaliki nerkowe, a u pacjentów obserwowano tzw. zespół Fanconiego.
W przeterminowanym leku mogą zachodzić zmiany chemiczne, w wyniku których powstają związki niepożądane. W praktyce może to oznaczać działania niepożądane, których nie opisuje ulotka. Szczególnej ostrożności wymagają leki płynne, np. krople do oczu, syropy i zastrzyki, bo są mniej stabilne niż tabletki.
Jak przechowywać leki w domu, żeby nie psuły się szybciej
Miejsce przechowywania leków ma znaczenie, bo termin ważności zakłada określoną temperaturę i wilgotność. Jeśli leki leżą w słońcu albo w wilgotnej łazience, mogą psuć się szybciej niż wynika to z daty na opakowaniu. FDA zwraca uwagę, że światło i wysoka temperatura mogą przyspieszać degradację leku jeszcze przed upływem terminu.
Warto regularnie kontrolować wygląd i zapach leków, zwłaszcza jeśli podajesz je osobie przewlekle chorej. Zmiana koloru, kruszenie się tabletek albo nietypowy zapach to sygnały, że preparat nie nadaje się do użycia. Leki wielokrotnie otwierane lub przechowywane w innych pojemnikach łatwiej łapią wilgoć i zanieczyszczenia, dlatego w razie wątpliwości lepiej ich nie stosować.
Gdzie wyrzucić przeterminowane leki
Przeterminowanych leków nie wyrzucaj do kosza i nie spłukuj w toalecie. Zawarte w nich substancje mogą przedostawać się do gleby i wód gruntowych, dlatego stanowią problem dla środowiska. Ministerstwo Zdrowia przypomina, że takie odpady wymagają specjalnej utylizacji i powinny trafiać do przeznaczonych do tego pojemników, dostępnych m.in. w:
- wybrane apteki i punkty apteczne
- niektóre przychodnie i szpitale
- urzędy gmin lub wyznaczone punkty zbiórki odpadów
Informacje o lokalizacji pojemników na przeterminowane leki zwykle są dostępne na stronie urzędu gminy. Oddając leki w aptece, wyjmij kartonik i ulotkę, a do pojemnika wrzuć tylko opakowania bezpośrednie, czyli blistry lub butelki. To ułatwia segregację i pomaga utrzymać porządek w domowej apteczce.
6
Źródła:
