Mit o letnim słońcu właśnie upadł. Niedobór witaminy D nadal grozi milionom osób

Niedobór witaminy D: cichy problem przez cały rok

Wiele osób wierzy, że wystarczy wyjść na dwór w słoneczny dzień, by uzupełnić niedobory witaminy D. Tymczasem nowe badanie przeprowadzone przez naukowców z Centrum Badań nad Żywieniem Człowieka Uniwersytetu w Newcastle obala ten mit – przynajmniej w odniesieniu do dwóch kluczowych grup ryzyka niedoboru.

Wyniki analizy, opublikowanej w czasopiśmie „European Journal of Clinical Nutrition", są niepokojące: zarówno u osób starszych, jak i u przedstawicieli mniejszości etnicznych niedobór witaminy D utrzymuje się na podobnym poziomie niezależnie od pory roku, nawet w szczycie lata.

Kto jest najbardziej zagrożony?

Badanie objęło prawie 300 osób z północnej Anglii. Uczestników podzielono na dwie grupy: osoby w wieku 65 lat i starsze oraz dorosłych z mniejszości etnicznych bez ograniczeń wiekowych. Każdy wykonał proste badanie krwi z nakłucia palca, a próbki trafiły do specjalistycznego laboratorium.

Wyniki pokazały, że niedobór witaminy D dotyczył ponad połowy seniorów. Wśród osób z mniejszości etnicznych wskaźniki były jeszcze wyższe. Co szczególnie istotne, wartości te nie poprawiały się w miesiącach letnich, a więc wtedy, gdy u większości populacji poziom witaminy D naturalnie wzrasta dzięki ekspozycji na promieniowanie UV.

„Samo słońce może nie wystarczyć"

Prof. Bernard Corfe, współkierujący badaniem specjalista w dziedzinie żywienia człowieka i zdrowia, nie pozostawia złudzeń. „Uderzające w tych wynikach jest to, że poziom witaminy D nie poprawił się, nawet w miesiącach letnich, kiedy zwykle spodziewalibyśmy się jego powrotu do normy" – komentuje naukowiec.

Profesor wskazuje na specyfikę geograficzną jako jeden z czynników. „Dla ludzi mieszkających w miejscach takich jak północna Anglia, pokazuje to, że samo światło słoneczne może nie wystarczyć, zwłaszcza dla osób starszych " – tłumaczy.

Jego przesłanie jest jednoznaczne: „Jeśli należysz do grupy podwyższonego ryzyka, nie możesz zakładać, że spędzanie większej ilości czasu na świeżym powietrzu latem rozwiąże problem. Musimy zastanowić się nad bardziej spójnymi, całorocznymi sposobami wspierania zdrowego poziomu witaminy D."

Dlaczego witamina D jest tak ważna?

Witamina D odgrywa kluczową rolę nie tylko w zdrowiu kości – jej niski poziom wiąże się z szeregiem poważnych konsekwencji zdrowotnych. Przewlekłe niedobory zwiększają ryzyko osteoporozy, krzywicy oraz osłabienia układu odpornościowego. Mogą też negatywnie wpływać na ogólne samopoczucie i podnosić długoterminowe ryzyko chorób przewlekłych.

Problem w tym, że wiele osób przez długi czas nie zdaje sobie sprawy z niedoboru – objawy są niespecyficzne, a badanie poziomu witaminy D nadal nie należy do rutynowych kontroli medycznych.

Co powinno się zmienić?

Autorzy badania wskazują na wyraźną lukę w systemie opieki zdrowotnej i apelują o bardziej ukierunkowane działania. Mogłyby one obejmować jaśniejsze komunikaty skierowane do grup ryzyka, krótkie kontrole poziomu witaminy D podczas wizyt u lekarza pierwszego kontaktu oraz – tam, gdzie to konieczne – suplementację.

Kolejny etap projektu badawczego skupi się na poprawie poziomu witaminy D poprzez spersonalizowane i dostosowane kulturowo podejścia. Naukowcy planują m.in. indywidualne porady dietetyczne oraz model opieki wrażliwej na potrzeby różnych grup etnicznych.

Badanie uzupełnia stosunkowo słabo zbadany obszar wiedzy medycznej i daje wyraźniejszy obraz całorocznego ryzyka wśród osób szczególnie narażonych. Może też stać się punktem wyjścia do rewizji zaleceń w zakresie profilaktyki niedoboru witaminy D.

Sygnały, których nie wolno ignorować – jak rozpoznać niedobór witaminy D?

Niedobór witaminy D często rozwija się podstępnie, a jego pierwsze symptomy są na tyle niespecyficzne, że łatwo je zignorować lub przypisać przepracowaniu. U osób dorosłych niepokój powinny wzbudzić takie objawy jak przewlekłe zmęczenie, ogólne osłabienie, bóle kości i pleców oraz bóle mięśniowe. Inne charakterystyczne sygnały to obniżona odporność, która objawia się częstymi infekcjami dróg oddechowych, a także pogorszenie nastroju, problemy z koncentracją, wypadanie włosów i powolniejsze gojenie się ran.

U najmłodszych objawy niedoboru są ściśle związane z rozwojem układu kostnego. Rodzice powinni zwrócić uwagę na opóźnione ząbkowanie, nadmierną potliwość główki, osłabienie siły mięśniowej oraz ewentualne deformacje kości, takie jak skrzywienie kręgosłupa czy kończyn dolnych, co w skrajnych przypadkach prowadzi do krzywicy. Wczesne wykrycie tych sygnałów pozwala uniknąć długofalowych konsekwencji zdrowotnych.

Jak i kiedy badać poziom witaminy D? Interpretacja wyników

Aby sprawdzić poziom witaminy D w organizmie, wystarczy wykonać proste i nieinwazyjne badanie krwi. Oznacza się w nim stężenie metabolitu 25-hydroksywitaminy D, w skrócie 25(OH)D, które jest najdokładniejszym wskaźnikiem jej zasobów. Regularną kontrolę powinny rozważyć zwłaszcza osoby z grup ryzyka: seniorzy, kobiety w ciąży, osoby otyłe, osoby o ciemnej karnacji skóry, pracujące głównie w zamkniętych pomieszczeniach oraz cierpiące na choroby nerek, wątroby czy zaburzenia wchłaniania.

Interpretacja wyników jest kluczowa dla podjęcia dalszych kroków. Chociaż normy mogą nieznacznie różnić się między laboratoriami, najczęściej przyjmuje się następujące wartości: • Ciężki niedobór: poniżej 10 ng/ml • Poziom niewystarczający: od 10 do 30 ng/ml • Poziom optymalny: od 30 do 50 ng/ml • Stężenie wysokie: od 70 do 100 ng/ml • Poziom toksyczny: powyżej 150 ng/ml Wynik poniżej wartości optymalnej jest wyraźnym sygnałem, że należy skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia odpowiedniej strategii leczenia lub suplementacji.

Bezpieczna suplementacja witaminy D – zalecane dawki

Decyzję o rozpoczęciu suplementacji i doborze dawki zawsze warto podjąć po konsultacji z lekarzem, opierając się na wyniku badania krwi. Rekomendacje dotyczące profilaktycznego przyjmowania witaminy D różnią się w zależności od wieku i stanu zdrowia. Noworodkom i niemowlętom do 12. miesiąca życia zaleca się dawkę 400-600 IU na dobę. Dzieciom w wieku od 1 do 10 lat, jeśli ekspozycja na słońce jest niewystarczająca, rekomenduje się 600-1000 IU dziennie. Natomiast młodzież i dorośli powinni przyjmować 800-2000 IU na dobę, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym.

Szczególną uwagę na suplementację powinny zwrócić osoby z grup ryzyka. Kobiety w ciąży i karmiące piersią zazwyczaj potrzebują dawki 2000 IU dziennie. U osób otyłych zapotrzebowanie może być nawet dwukrotnie wyższe niż w populacji ogólnej z uwagi na magazynowanie witaminy D w tkance tłuszczowej. Należy pamiętać, aby nie przekraczać dawek 4000 IU dziennie bez wyraźnego zalecenia lekarskiego, ponieważ nadmiar witaminy D również może być szkodliwy dla zdrowia.

Objawy niedoboru witaminy D GALERIA

Żródło: Alice Goddard et al, Circannual prevalence of vitamin D insufficiency in older and minoritized ethnic adults in Northern Britain: screening outcomes from a clinical trial (ISRCTN13778806), European Journal of Clinical Nutrition (2026). DOI: 10.1038/s41430-026-01760-z