Sildenafil, substancja stosowana dotąd głównie w terapii zaburzeń erekcji, został przebadany jako potencjalne wsparcie leczenia zespołu Leigha – rzadkiej choroby metabolicznej o ciężkim przebiegu. Badanie opublikowane w czasopiśmie „Cell” w 2026 roku, przygotowane przez zespół kierowany przez prof. Markusa Schuelkego z Charité – Universitätsmedizin Berlin, wskazuje na obserwowalne zmiany u pacjentów objętych terapią. W analizie uczestniczyło sześć osób w wieku od 9 miesięcy do 38 lat, u których zastosowano ciągłe podawanie sildenafilu.
Sildenafil w leczeniu zespołu Leigha
Zespół Leigha należy do chorób mitochondrialnych, w których dochodzi do zaburzeń produkcji energii na poziomie komórkowym. Najbardziej wrażliwe na ten deficyt są tkanki o wysokim zapotrzebowaniu energetycznym, w tym mózg i mięśnie. Objawy obejmują napady padaczkowe, osłabienie mięśni, zaburzenia rozwoju oraz problemy z oddychaniem i połykaniem. Choroba ma charakter postępujący, a dostępne możliwości leczenia są ograniczone.
W trakcie terapii zaobserwowano zmiany w funkcjonowaniu pacjentów. „Na przykład w przypadku jednego dziecka poddawanego terapii sildenafilowej dystans chodzenia wzrósł dziesięciokrotnie, z 500 do 5000 metrów” – mówi prof. Markus Schuelke, lekarz i naukowiec z oddziału neurologii dziecięcej Charité. W innym przypadku odnotowano całkowite zahamowanie kryzysów metabolicznych, które wcześniej występowały niemal co miesiąc, a kolejny pacjent przestał doświadczać napadów padaczkowych. Prof. Markus Schuelke podkreśla, że „takie efekty znacząco poprawiają jakość życia pacjentów z zespołem Leigha. Choć konieczne jest potwierdzenie tych obserwacji w szerszym badaniu, znalezienie obiecującego kandydata na lek w leczeniu tej ciężkiej choroby dziedzicznej ma duże znaczenie”. W badaniu wskazano również na szybszą regenerację po epizodach przeciążenia metabolicznego, które mogą gwałtownie pogarszać stan pacjentów.
Choroby mitochondrialne dzieci
Zespół Leigha występuje średnio u jednego na 36 tysięcy dzieci, co klasyfikuje go jako chorobę rzadką. Niska liczba pacjentów utrudnia prowadzenie szeroko zakrojonych badań klinicznych oraz gromadzenie danych. „Niewielka liczba przypadków utrudnia badania nad chorobą i stawia wyzwania w poszukiwaniu skutecznych terapii” – mówi prof. Markus Schuelke. Dodatkową barierą jest ograniczony dostęp do materiału biologicznego, zwłaszcza tkanek nerwowych, co komplikuje analizę mechanizmów choroby. W praktyce badania wymagają współpracy wielu ośrodków badawczych i klinicznych w różnych krajach, co zostało uwzględnione w opisywanym projekcie.
Badanie Cell 2026 - jak odkryto działanie sildenafilu
Zespół badawczy zastosował podejście oparte na komórkach macierzystych. Pobierano komórki skóry od pacjentów, a następnie przekształcano je w indukowane pluripotentne komórki macierzyste. Z nich uzyskiwano neurony odwzorowujące zaburzenia metaboliczne charakterystyczne dla zespołu Leigha. W ramach projektu przetestowano ponad 5500 substancji o znanym profilu bezpieczeństwa. „To największy dotąd screening leków w leczeniu zespołu Leigha” – mówi dr Ole Pless z Fraunhofer Institute for Translational Medicine and Pharmacology ITMP. W analizie wykazano, że sildenafil poprawiał funkcjonowanie elektryczne komórek nerwowych. Dodatkowe eksperymenty obejmowały modele organoidów mózgowych oraz badania na modelach zwierzęcych, gdzie odnotowano poprawę metabolizmu energetycznego i wydłużenie czasu przeżycia. „Na podstawie tych wyników zdecydowaliśmy się na zastosowanie leku w ramach indywidualnej terapii u sześciu pacjentów” – mówi prof. Alessandra Prigione z oddziału pediatrii, neonatologii i kardiologii dziecięcej Uniwersyteckiego Szpitala w Düsseldorfie.
Sildenafil ze statusem dla chorób rzadkich - planowane badania kliniczne w Europie
Po uzyskaniu wstępnych wyników Europejska Agencja Leków przyznała sildenafilowi status terapii przeznaczonej dla chorób rzadkich, co umożliwia przyspieszenie dalszych prac nad jego zastosowaniem. Planowane jest przeprowadzenie większego badania klinicznego z grupą kontrolną placebo w ramach projektu SIMPATHIC EU. W badania zaangażowane były ośrodki z Niemiec, Austrii, Finlandii, Holandii, Polski, Włoch, Grecji oraz Stanów Zjednoczonych. Projekt koordynowali m.in. prof. Markusa Schuelkego, prof. Alessandra Prigionego, dr Ole Pless, prof. Antonia del Sola z Université du Luxembourg oraz dr Emanuela Bottani z Università di Verona. Publikacja „Pluripotent stem-cell-based screening uncovers sildenafil as a mitochondrial disease therapy” autorstwa Anniki Zink i współautorów została opublikowana w czasopiśmie „Cell” w 2026 roku i stanowi podstawę do dalszych badań nad zastosowaniem sildenafilu w leczeniu chorób mitochondrialnych.
Polecany artykuł:
