- Skorzystaj z bezpłatnych badań spirometrycznych, które odbędą się 30 września 2026 roku w Centrali i dziesięciu oddziałach wojewódzkich NFZ, bez skierowania i rejestracji.
- Miliony Polaków cierpią na choroby układu oddechowego, takie jak astma i POChP, często nie będąc tego świadomymi, co prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych.
- Proste badanie spirometryczne może pomóc wcześnie wykryć te schorzenia, ratując życie i zapobiegając niepełnosprawności.
Polski Dzień Spirometrii: Bezpłatne badania, które mogą uratować życie
Koniec września 2026 roku to dla wielu Polaków szansa na wczesne wykrycie groźnych chorób płuc. Już 30 września Centrala Narodowego Funduszu Zdrowia oraz siedziby dziesięciu oddziałów wojewódzkich NFZ w całym kraju (Warszawa, Opole, Wrocław, Katowice, Rzeszów, Kraków, Lublin, Szczecin, Gdańsk i Bydgoszcz) otwierają swoje drzwi.
Będzie tam można wykonać badanie spirometryczne całkowicie bezpłatnie, bez skierowania i wcześniejszej rejestracji. To inicjatywa w ramach Polskiego Dnia Spirometrii 2026, który wpisuje się w Europejski Tydzień Profilaktyki 2026 (EU Screening Week 2026) - akcję Komisji Europejskiej mającą zwiększyć świadomość społeczną na temat wczesnego rozpoznawania chorób.
Dane są alarmujące: na choroby układu oddechowego w Polsce cierpi kilka milionów osób, a szacuje się, że połowa z nich o tym nie wie. Brak wczesnej diagnozy ma dramatyczne konsekwencje - co roku w Polsce około 14 tysięcy osób umiera z powodu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP).
Spirometria jest kluczowym narzędziem w walce z tym problemem, umożliwiając rozpoznanie i monitorowanie takich schorzeń jak astma czy właśnie POChP.
Czym jest spirometria i dlaczego jest tak ważna?
Spirometria to podstawowe badanie, które ocenia, jak sprawnie działają nasze płuca. Pozwala zmierzyć pojemność płuc oraz przepływ powietrza w drogach oddechowych. Wykrywa tak zwaną obturację, czyli przeszkody w tym przepływie. Dzięki niej lekarze mogą zdiagnozować choroby obturacyjne, takie jak astma czy POChP. Są to schorzenia dotykające ogromną liczbę Polaków:
- Na astmę, najpowszechniejszą chorobę układu oddechowego, choruje ponad 4 miliony osób w Polsce. Niestety, tylko około 2,2 miliona z nich wie o swojej diagnozie.
- Na POChP choruje od 2 do 2,5 miliona osób, jednak zaledwie 1,3 miliona pacjentów ma postawione rozpoznanie.
- Niestety, tylko 1,3 mln pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc ma postawione rozpoznanie (…) a jest ona trzecią przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Nierozpoznana POChP skraca życie o około 10 lat - wyjaśniał dr hab. Piotr Dąbrowiecki, przewodniczący Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę Alergię i POChP z Kliniki Chorób Wewnętrznych, Infekcyjnych i Alergologii WIM-PIB. - Zaburzenia obturacyjne są także typowe dla astmy.
W Polsce ponad 4 miliony chorych ma jej objawy - kaszel, świsty w drogach oddechowych, duszności, ale tylko około 2,2 miliona osób wie, że u podstaw tych dolegliwości leży astma. Wykonanie spirometrii pozwoli znaleźć obturację i skierować pacjenta z tym wynikiem do lekarza, który podejmie dalsze działanie.
Wczesna diagnoza to lepsze życie - a czasem jego ratunek
Szybkie wykrycie choroby obturacyjnej płuc jest kluczowe. W przypadku astmy wczesne leczenie pozwala pacjentom prowadzić normalne, swobodne życie bez dolegliwości i ograniczeń. Jeśli chodzi o POChP, diagnoza na wczesnym etapie może dosłownie uratować życie, ponieważ choroba ta znacząco zwiększa ryzyko śmierci i niepełnosprawności.
Eksperci podkreślają, że świadomość zagrożenia i potrzeba badań spirometrycznych nie są niczym nowym - w latach 2010-2019 w ramach podobnych akcji przebadano ponad 65 tysięcy osób, z czego u ponad 12 tysięcy wykryto potrzebę dalszej diagnostyki.
Astma może dotykać już dzieci, natomiast POChP najczęściej pojawia się u osób po 40. roku życia. Choć często kojarzona jest z paleniem tytoniu, warto pamiętać, że około 30 procent chorych na POChP nigdy nie paliło papierosów. Równie szkodliwe dla płuc może być życie w zanieczyszczonym środowisku i oddychanie smogiem.
Przewlekła obturacyjna choroba płuc jest przyczyną blisko 4 procent wszystkich przyjęć do szpitala i aż 25 procent hospitalizacji związanych z chorobami układu oddechowego. Mimo to, system opieki zdrowotnej "nie widzi" co najmniej ponad 700 tysięcy osób, które cierpią na POChP i nie są tego świadome. - A choroba ta generuje ogromne koszty ekonomiczno-społeczne - informowała dr n. med.
Małgorzata Czajkowska-Malinowska, konsultant krajowa w dziedzinie chorób płuc, prezes Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc kadencji 2022-26, kierownik Centrum POChP i Niewydolności Oddychania Kujawsko-Pomorskiego Centrum Pulmonologii w Bydgoszczy.
Od wywiadu po nowoczesne terapie - gdzie zawodzi system?
Połączenie spirometrii z dokładnym wywiadem lekarskim to podstawa właściwej diagnostyki. Bez spirometrii pacjenci z objawami płucnymi bywają czasem błędnie kierowani np. do kardiologa i leczeni z powodu niewydolności serca, która może być powikłaniem choroby obturacyjnej płuc. Spirometria służy również do obiektywnej oceny skuteczności leczenia.
W astmie w niektórych typach możliwe jest nawet cofnięcie zmian w drogach oddechowych, podczas gdy w POChP terapia ma za zadanie zatrzymać lub spowolnić postęp choroby.
Mimo dostępności aparatury i niskiego kosztu badania, w ubiegłym roku wykonano zaledwie około 3500 badań spirometrycznych. Dostęp do spirometrii w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ) jest możliwy w ramach opieki koordynowanej, którą prowadzi jednak tylko 30 procent placówek POZ. Pozostałe placówki kierują pacjentów do poradni specjalistycznych, co niestety opóźnia diagnozę.
Polska ma dostęp do najnowszych leków na astmę, w tym pięciu refundowanych leków biologicznych stosowanych w ciężkiej postaci choroby (brakuje refundacji jedynie dla najnowszego leku, który podawany może być tylko raz na pół roku). Terapie te, dobierane indywidualnie w zależności od przyczyny obturacji, przynoszą ogromną poprawę pacjentom, u których standardowe leczenie jest nieskuteczne.
Jednak, zdaniem specjalistów, lekarze zbyt długo zwlekają z włączeniem pacjentów do programów lekowych. Na astmę ciężką cierpi około 3,7 procent chorych, ale z leczenia biologicznego korzysta jedynie nieco ponad 6 tysięcy osób, czyli mniej więcej co ósmy pacjent, który mógłby odnieść z niego korzyść.
Sytuacja w przypadku POChP jest gorsza - leki biologiczne dla pacjentów z POChP nie są w Polsce refundowane. - Badania dowodzą, iż w określonej grupie chorych terapia biologiczna zmniejsza liczbę zaostrzeń nawet o ponad 30 procent. A zaostrzenie w POChP to nagłe zagrożenie życia, takie jak zawał czy udar. To także ryzyko rozwoju chorób krążeniowych i istotny czynnik rozwoju raka płuca - podkreślała dr n. med.
Małgorzata Czajkowska-Malinowska.
Warto również odnotować, że od października 2026 roku w Polsce ruszy program wczesnego wykrywania raka płuca, w ramach którego wybrane ośrodki będą wykonywać niskodawkową tomografię komputerową. Jednak same leki to nie wszystko - eksperci wskazują na braki w koordynacji opieki nad pacjentami z chorobami obturacyjnymi, niedostateczną edukację chorych i ograniczony dostęp do rehabilitacji oddechowej.
Oddychamy 10 tysięcy litrów powietrza dziennie - dbajmy o płuca!
Nie zapominajmy o fundamentalnej roli układu oddechowego w naszym życiu. - Jeden oddech to ok. pół litra powietrza, ale w ciągu doby przez nasz układ oddechowy przepływa około 10 tys. litrów powietrza - mówiła dr n. med. Monika Franczuk z Zakładu Fizjopatologii Oddychania Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc, członkini ZG Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc.
Układ oddechowy nie tylko dostarcza tlen i usuwa dwutlenek węgla, ale także chroni przed zanieczyszczeniami i drobnoustrojami, umożliwia mówienie, uczestniczy w procesie węchu oraz pomaga w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej. Posiada również własne mechanizmy obronne, takie jak kaszel, dostosowując się do potrzeb organizmu.
Kto powinien się zbadać 30 września?
Bezpłatne badania spirometryczne 30 września w godzinach 8:00-16:00 są skierowane szczególnie do osób, które:
- ukończyły 40. rok życia,
- palą tytoń,
- żyją w zanieczyszczonym środowisku,
- odczuwają duszność,
- mają przewlekły kaszel trwający co najmniej 8 tygodni.
- Przed badaniem technik przeprowadzi ankietę, żeby wykluczyć przeciwwskazania do wykonania spirometrii. Jeśli badanie wykaże zaburzenia obturacyjne, czyli zwężenia - zaburzenia przepływu powietrza w drogach oddechowych - to taka osoba dostanie list do swojego lekarza rodzinnego z prośbą o dalszą diagnostykę w kierunku chorób obturacyjnych - astmy lub POChP - poinformował dr hab. Piotr Dąbrowiecki w imieniu organizatorów akcji.
