CHRZAN - właściwości lecznicze. Przepis na syrop i nalewkę z chrzanu

2018-03-28 12:14 Monika Majewska

Chrzan ma liczne właściwości lecznicze, jednak mało kto o nich wie, dlatego znalazł zastosowanie przede wszystkim w kuchni, głównie jako przyprawa wielkanocna. Tymczasem chrzan to naturalne lekarstwo na chore zatoki, katar, niestrawność, a także na bóle kręgosłupa i reumatyczne. Chrzan pomoże także wybielić piegi. Sprawdź, jakie jeszcze właściwości ma chrzan i jak go zrobić samemu w domu. Wypróbuj także przepisy na lecznicze okłady, syropy i nalewki z chrzanu.

Chrzan pospolity, a konkretnie korzeń tej rośliny, znalazł zastosowanie nie tylko w kuchni jako świąteczna przyprawa, lecz także - ze względu na swoje właściwości lecznicze - jako naturalny środek na różne dolegliwości. W medycynie ludowej chrzan stosuje się m.in. na katar, chore zatoki, dolegliwości trawienne, bóle głowy, kręgosłupa i reumatyczne. Właściwości zdrowotne chrzanu postanowili sprawdzić także współcześni naukowcy. Z ich badań wynika, że chrzan powinno się docenić przede wszystkim ze względu na działanie antynowotworowe.

Spis treści:

  1. Chrzan - właściwości antynowotworowe
  2. Chrzan - wartości odżywcze, kalorie
  3. Chrzan - wpływ na trawienie
  4. Chrzan - na katar, kaszel
  5. Chrzan - przepis na syrop z chrzanu
  6. Chrzan - na bóle reumatyczne i nie tylko
  7. Chrzan - przeciwwskazania
  8. Chrzan - zastosowanie w kosmetyce
  9. Chrzan - nalewka na chrzanie (chrzanowa)
  10. Chrzan - zastosowanie w kuchni
  11. Chrzan - jak zrobić domowy chrzan?

Chrzan - właściwości antynowotworowe

Kluczowym składnikiem chrzanu są glukozynolany. Produktami ich rozkładu są izotiocyjaniany (odpowiedzialne za charakterystyczny, ostry smak chrzanu), a konkretnie izotiocyjanian fenetylu i izotiocyjanian allilu. To one odpowiadają za zdrowotne właściwości chrzanu – zmniejszają prawdopodobieństwo rozwoju choroby nowotworowej.

Chrzan należy do tej samej rodziny warzyw co kapusta, brukselka, kalafior, brokuły, rzodkiewka, brukiew, które również wykazują działanie przeciwnowotworowe.

Wykazano, że produkty bogate w izotiocyjaniany sprzyjają ograniczeniu występowania raka pęcherza, a także wykazują hamujące działanie na komórki raka płuc i przełyku. Z badań wynika, że chrzan znacząco zmniejsza ryzyko zachorowania także na raka żołądka (nawet o 30-40 proc.).

Zawartość glukozynolanów zależy od odmiany i typu chrzanu. Jak wynika z badań, im mniejsza średnica korzenia, tym większa zawartość antynowotworowych substancji. Poza tym wykazano, że składowanie chrzanu tartego przez okres dwóch miesięcy w temperaturze 10 i 20 st. C wpłynęło na zmniejszenie się zawartości izotiocyjanianów o około 50 proc., w porównaniu z chrzanem przechowywanym w temperaturze 2 st. C, a także z chrzanem świeżym. W związku z tym zamiast sięgać po chrzan tarty w słoiczkach, który dostępny jest w sklepie, lepiej samemu utrzeć świeży korzeń chrzanu.

Warto wiedzieć

Wartości odżywcze chrzanu tartego (w 100 g)

Wartość energetyczna - 48 kcal
Białko ogółem - 1.18 g
Tłuszcz - 0.69 g
Węglowodany - 11.29 g (w tym cukry proste 7.99)
Błonnik - 3.3 g

Witaminy

Witamina C – 24.9 mg
Tiamina – 0.008 mg
Ryboflawina – 0.024 mg
Niacyna - 0.386 mg
Witamina B6 - 0.073 mg
Kwas foliowy -  57 µg
Witamina A – 2 IU
Witamina E – 0.01 mg
Witamina K - 1.3 µg

Minerały

Wapń – 56 mg
Żelazo - 0.42 mg
Magnez - 27 mg
Fosfor - 31 mg
Potas - 246 mg
Sód – 420 mg
Cynk - 0.83 mg

Kwasy tłuszczowe

nasycone - 0.090
jednonienasycone - 0.130    
wielonienasycone - 0.339

Źródło danych: USDA National Nutrient Database for Standard Reference

Chrzan pobudzi trawienie

Chrzan pobudza wydzielanie soków trawiennych, ułatwia przyswajanie pokarmów i poprawia przemianę materii, dlatego zapobiega dolegliwościom trawiennym po zjedzeniu tłustych i ciężkostrawnych potraw. Z tego powodu sarmaci spożywali go w czasie biesiad do ociekających tłuszczem mięsiw. Z kolei staropolski zwyczaj głosił, że kto na śniadanie zje trochę chrzanu ze święconki, może bezkarnie jeść wszystkie świąteczne przysmaki.

Chrzan na katar, kaszel i zapalenie zatok

Poza związkami antynowotworowymi chrzan zawiera także substancje antybakteryjne, takie jak fitoncydy (należące do glukozynolanów), lizozym i alkohol fenyloetyl, dzięki czemu działa na organizm równie silnie jak syntetyczne antybiotyki.

Gotowany chrzan traci swoje właściwości (zwłaszcza witaminę C) i dlatego zaleca się spożywać go na surowo

Nic dziwnego, że w medycynie ludowej chrzan wykorzystywano w celu leczenia przeziębienia i innych infekcji górnych dróg oddechowych. "Starożytni czynili z chrzanu lekarstwo przeciwko boleniu głowy zaziębionej: chrzan drobno pokrojony suszyli i miałko utartego po łyżeczce z winem ciepłym choremu pić dawali, każąc mu zaraz w pościel się kłaść i pocić"2. Z kolei chrzan w postaci syropu ma działanie wykrztuśne, dlatego można go stosować przy uciążliwym kaszlu, także tym, który towarzyszy np. zapaleniu oskrzeli. Natomiast wdychanie olejków eterycznych, które unoszą się nad świeżo tartym chrzanem, udrożnią zatkane zatoki.

To ci się przyda

Przepis na syrop z chrzanu

Do 100 g świeżego, utartego chrzanu dodaj 1/2 szklanki ugotowanej, przestudzonej wody i pozostaw pod przykryciem na pół godziny. Powstanie wówczas sok, który należy wycisnąć. Następnie dodaj do niego 100 g miodu, syropu lub osłodzonego soku owocowego i wymieszaj. Tak przyrządzoną miksturę pij 3 razy dziennie po jednej łyżce stołowej w kaszlu i nieżytach dróg oddechowych. Dzieciom podawaj po 1 łyżeczce od herbaty.

Przepis pochodzi z: Ożarowski A., Jaroniewski W., Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1987

Chrzan na bóle reumatyczne i nie tylko

Okład z chrzanu jest pomocny przy reumatoidalnym zapaleniu stawów oraz chorobach pokrewnych. Pod wpływem działania drażniącego, przekrwienia i efektu cieplnego dolegliwości bólowe i przykurcze mięśni ustępują, obrzęki zmniejszają się, a zdolność ruchowa stawów w kończynach zostaje poprawiona. Współczesna fitoterapia poleca okłady z chrzanu również w przypadku zapalenia nerwu kulszowego i bólach w skazie moczanowej.

W wielu częściach kraju na wsi okłady ze świeżych liści chrzanu są stosowane przy bólach głowy

W medycynie ludowej stosuje się sok ze świeżo utartego chrzanu z dodatkiem dziesięcioprocentowego amoniaku w stosunku 4:1, który wciera się w chore stawy z obrzękiem oraz w zapaleniu ścięgien. Z kolei miazga z chrzanu służy do okładów na skórę w chorobie reumatycznej, bólach stawowych i mięśniowych oraz nadwerężeniu ścięgien. Wystarczy utrzeć drobno świeży korzeń chrzanu, a powstałą miazgę przyłożyć na chore miejsce, nakryć ceratką i trzymać do czasu pojawienia się uczucia silnego pieczenia.

Ważne

Chrzan - przeciwwskazania

Z chrzanu powinny zrezygnować osoby, które cierpią na wrzody żołądka, zgagę, schorzenia wątroby czy niewydolność nerek. Pozostałe osoby powinny pamiętać, ze dziennie można zjeść maksymalnie 4 łyżeczki (około 40 g) tartego chrzanu. Spożyty w większych ilościach może doprowadzić do podrażnienia nerek, błony śluzowej żołądka i jelit.

Chrzan na piegi. Zastosowanie chrzanu w kosmetyce

Chrzan to także sposób na pozbycie się piegów. Wystarczy przygotować wybielającą nalewkę na chrzanie i przecierać nią piegi rano i wieczorem.

To ci się przyda

Nalewka na chrzanie (chrzanowa) na piegi

Jeden średniej wielkości korzeń chrzanu należy drobno pokroić, zalać szklanką octu winnego i odstawić w ciemne miejsce na 14 dni. Po tym okresie trzeba odcedzić nalewkę. Można ją także sporządzić na mleku (znacznie szybciej, ma ona także silniejsze działanie). Posiekany drobno lub utarty korzeń chrzanu należy ugotować w 1/2 l mleka i ciepłym wywarem przemywać twarz.

Przepis pochodzi z: Leśnicka M., Zielska zioła i ziółka, Tower Press, Gdańsk 2000

Chrzan - zastosowanie w kuchni

Dawniej chrzan wykorzystywano w kuchni jako środek konserwujący, który miał zapobiegać psuciu się przetworów czy mięs. Pieczone mięsa obkładano tartym chrzanem lub wtykano w nie ostrugany korzeń chrzanu. Do dzisiaj do różnych przetworów dodaje się liście chrzanu, np. do kwaszenia ogórków.

Obecnie chrzan jest kojarzony przede wszystkim jako przyprawa, której nie może zabraknąć na wielkanocnym stole, obowiązkowo razem z buraczkami w postaci ćwikły. Z kolei chrzan z octem podaje się do zimnych mięs, wędlin, ryb w galarecie, do gorących mięs gotowanych, np. do sztuki mięsa, wołowiny peklowanej itp.

Warto wiedzieć, że poza chrzanem pospolitym wyróżnia się także inne rodzaje chrzanu, m.in. chrzan japoński (wasabi), który jest niezbędnym składnikiem sushi.

Chrzan - jak zrobić domowy chrzan? [PRZEPIS] [#TOWIDEO]

Bibliografia:

1. Kosson R., Horbowicz M., Wpływ przechowywania na zawartość izotiocyjanianów w korzeniach chrzanu, "Roczniki Akademii Rolniczej  w Poznaniu", Seria Ogrodnictwo 41, Poznań 2007
2. Leśnicka M., Zielska zioła i ziółka, Tower Press, Gdańsk 2000
3. Ożarowski A., Jaroniewski W., Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1987

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 11/2019 "Zdrowia": padaczka odczarowana, dla kogo przeszczep nerki, e-papieros - nowa plaga, cera wolna od przebarwień, porażka źródłem sukcesu, lunchbox wegetarianina. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 11/2019
KOMENTARZE
klimek
|

Ja też bardzo lubię ten chrzan, do mięska i pieczonego i z grilla super smakuje. Ma dobry smak i ostrość.

hazana
|

Ja kupuje już długi czas chrzan Krakus, bardzo mi odpowiada jego smak, idealny do mięska z grilla :)

Michał Jarzyński
|

Gdzie jest mój komentarz ?

Michał Jarzyński
|

Dobry artykuł. Znajduje w nim potwierdzenie tego , co ja od pewnego czasu intuicyjnie stosuje w samoleczeniu min. do chorych stawów i kręgosłupa w postaci okładów zastosowanych na chore miejsca podobnie zresztą jak w opisie dokonanym przez autora w artykule powyżej. Chrzan pozyskuje samemu . Jest to dziki chrzan, który jest o wiele silniejszy , a przede wszystkim zdrowszy , niż chrzan hodowlany.. Przechowuje go w wiadrze z wodą na balkonie /dobrze znosi nawet ujemne temperatury/.

Sam go również przyrządzam .Najlepiej bezpośrednio przez użyciem, gdyż wtedy jego wartość lecznicza i pokarmowa jest największa oraz właśnie wtedy wydziela się z niego najwięcej bezcennych olejków eterycznych, które w trakcie przechowywania w słoiczkach stopniowo podlegają rozkładowi i zwyczajnie giną. Te olejki to skarb nie tylko na zatoki , o czym wspomina autor artykułu , ale również na oskrzela , płuca /działanie oczyszczające i stymulujące ich pracę/ , mózg /działanie orzeźwiające/ oczy /udrożnienie kanalików łzowych, co zapobiega zespołowi suchego oka / .

Chrzan zastosowany przez nas w naszej diecie na co dzień , nie odświętnie jak to mamy w zwyczaju czynić jest wspaniałym naturalnym probiotykiem zapobiegającym zakażeniom bakteryjnym, wirusowym ,grzybowym oraz środkiem wymiatającym z organizmu wolne rodniki i doksykanty, stąd również bierze się jego działanie antynowotworowe oraz działanie stymulujące działanie mechanizmów autoimunologicznych oraz stabilizujących wobec schorzeń o etiologii z autoagresji immunologicznej.

Alfaro
|

Żydowskie mordownie farmaceutyczne skutecznie blokują w mediach informacje na temat działania czosnku, cebuli, chrzanu, imbiru, kurkumy czy octu jabłkowego. Za to straszą, że ich lekarstwa, antybiotyki nie działają już na superbakterie. Ani słowem, że czyni to choćby zwykły tani czosnek.

kryska
|

nie wiedziałam, że chrzan ma takie właściwości. chyba się poświęcę i pójdę na rynek do dziadków po swieże korzenie chrzanu i zrobię ten sok i nalewkę. Tylko mi potem cała kuchnia będzie pewnie śmierdzieć, ale co tam...