Fitosterole - właściwości lecznicze i źródła występowania

2 komentarze
Autor: Aleksandra Żyłowska, dietetyk

Fitosterole to substancje roślinne o budowie bardzo zbliżonej do ludzkiego cholesterolu. Regularnie przyjmowane z dietą pomagają skutecznie obniżyć poziom cholesterolu, zmniejszają ryzyko miażdżycy i zawału, a nawet mogą chronić przed niektórymi nowotworami. Źródła fitosteroli to przede wszystkim oleje roślinne i produkty wzbogacane, jak margaryny, jogurty, sery, czekolada.

Nazwa „fitosterol” wprost kojarzy się z cholesterolem. Właściwie, ponieważ fitosterole to związki o bardzo podobnej budowie i funkcjach do cholesterolu, ale występujące tylko w świecie roślinnym. Organizmy zwierząt i ludzi produkują cholesterol, natomiast fitosterole mogą być im dostarczane tylko z dietą. Są one elementem budulcowym błon komórkowych roślin i odpowiadają za utwardzanie ich struktury. Do grupy fitosteroli zaliczamy sterole, które posiadają wiązanie nienasycone w cząsteczce, a także stanole – ze wszystkimi wiązaniami nasyconymi. Zdecydowanie częściej w roślinach występują sterole. Stanole stanowią jedynie 10% ogółu fitosteroli. Wśród tej grupy związków zidentyfikowano ponad 40 różnych substancji, jednak najbardziej powszechne to β-sitosterol, kampesterol i stigmasterol. Sam β-sitosterol stanowi blisko połowę wszystkich fitosteroli w diecie człowieka.

Wpływ fitosteroli na układ sercowo-naczyniowy

Fitosterole są znane jako składnik diety, który, spożywany w odpowiednich ilościach, powoduje istotne obniżenie poziomu cholesterolu całkowitego i „złego” cholesterolu LDL. Jak to się dzieje? Fitosterole charakteryzują się bardzo zbliżoną budową do cholesterolu. Dzięki temu mogą zajmować jego miejsce w micelach, czyli cząstkach, dzięki którym cholesterol jest wchłaniany w jelitach do krwiobiegu. Zatem fitosterole hamują wchłanianie cholesterolu w przewodzie pokarmowym i powodują jego zwiększone wydalanie z organizmu. Przy tym same są absorbowane do krwiobiegu w bardzo niewielkim stopniu.

Spożywanie ok. 1,5 g fitosteroli dziennie powoduje obniżenie wchłaniania cholesterolu o 30-40%, natomiast 2,2 g dziennie – o 60%.

Mimo że zmniejszone wchłanianie cholesterolu z żywnością powoduje większe jego wytwarzanie w wątrobie, stężenie tego związku w surowicy krwi i tak wyraźnie maleje. To korzystne działanie na poziom cholesterolu znane jest już od lat 50. XX wieku. Wtedy stosowano jednak dużo wyższe dawki fitosteroli, bo nawet 18 g dziennie. Obecnie za najniższą dawkę terapeutyczną uznaje się 1 g dziennie. Istotny wpływ fitosteroli na cholesterol w organizmie człowieka jest dobrze poznany i przebadany. Badania dotyczące wpływu fitosteroli spożywanych z dietą na profil lipidowy krwi trwają zwykle około 3 tygodni. Stosując dawkę od 1 do 3 g fitosteroli dziennie uzyskuje się spadek stężenia cholesterolu całkowitego o 5-11%, a frakcji LDL nawet o 16%. Na podstawie wielu badań stwierdzono, że przyjmowanie powyżej 3 g fitosteroli dziennie nie wpływa na dalszy spadek stężenia lipoprotein i tą ilość uznaje się za graniczną. Jest to i tak dużo więcej, niż przeciętnie dostarczamy sobie z dietą.

Średnio zjadamy codziennie 20-50 mg stanoli i 100-350 mg steroli. Oznacza to, że aby obniżyć poziom cholesterolu dietą, musimy spożywać produkty wzbogacane fitosterolami. W badaniach Gyllinga i współpracowników wykazano, że spożywanie margaryny dostarczającej 3 g fitosteroli obniża cholesterol całkowity o 11%, a LDL o 15%. Polagruto wykazał, że wzbogacana czekolada przyczyniła się do spadku cholesterolu o 4,7%, a LDL o 6%. Podobne korzystne wyniki otrzymano, podając osobom badanym wzbogacane fitosterolami: sok pomarańczowy, ser żółty i mleko sojowe.

Wyższe spadki lipoprotein uzyskuje się, przyjmując fitosterole w diecie w jednej dawce dziennie, niż rozłożone na kilka posiłków.

Osoby z podwyższonym poziomem cholesterolu są dużo bardziej narażone na zachorowanie na miażdżycę i inne schorzenia układu krążenia. Głównym celem leczenia jest obniżenie stężenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i poprawa stosunku HDL/LDL. Ze względu na swoje działanie hipocholesterolemiczne fitosterole stanowią obowiązkowy składnik diety dla zdrowego serca. Przyczyniają się także do hamowania agregacji płytek krwi i ograniczają tworzenie blaszki miażdżycowej. Sterole roślinne zmniejszają uwalnianie prostaglandyn, czyli czynnika prozapalnego, spowalniają utlenianie cholesterolu LDL i zwiększają żywotność komórek śródbłonka naczyń krwionośnych. To wszystko wpływa pozytywnie na funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego. Spadek poziomu LDL o 10% zmniejsza ryzyko choroby wieńcowej o 20%. Łącząc właściwą dietę bogatą w błonnik, zdrowe tłuszcze, warzywa i owoce z fitosterolami można uzyskać zmniejszenie stężenia frakcji LDL nawet o 24%.

Wpływ fitosteroli na nowotwory

Fitosterole wykazują działanie przeciwnowotworowe. Wpływają na wiele procesów, które mogą prowadzić do rozwoju komórki nowotworowej. Zaobserwowano również, że hamują powstawanie wolnych rodników, działają silnie przeciwutleniająco i przeciwzapalnie. Bardzo istotną cechą komórek nowotworowych jest oporność na sygnały programujące śmierć komórki. Fitosterole na drodze skomplikowanych procesów hamują proliferację nowotworu (namnażanie się komórek) i wywołują apoptozę, czyli śmierć komórki. Hamują również powstawanie przerzutów. Wykazano m.in., że β-sitosterol zatrzymuje wzrost i przerzutowość komórek raka piersi, hamuje rozwój raka okrężnicy i raka prostaty. Trzyletnie badania prowadzone w Urugwaju wykazały, że sterole roślinne zmniejszają ryzyko zachorowania na raka żołądka. W kilku badaniach epidemiologicznych zbadano związek między spożyciem fitosteroli z dietą a ryzykiem zachorowania na nowotwór. Zauważono, że spożycie fitosteroli u osób z diagnozą raka piersi, płuc lub żołądka było wyraźnie niższe niż w grupie kontrolnej osób zdrowych. Ponieważ spożycie fitosteroli wiąże się z większym udziałem produktów roślinnych w diecie, prawdopodobnie ochronnych właściwości przeciwnowotworowych nie można przypisać samym fitosterolom, ale też innym związkom roślinnym.

Inne działania prozdrowotne fitosteroli

• Fitosterole mogą ograniczać stan zapalny i redukować zbyt silną odpowiedź immunologiczną, co może mieć zastosowanie w leczeniu chorób autoimmunologicznych, np. reumatoidalnego zapalenia stawów czy łuszczycy.

• Niektóre fitosterole pobudzają wydzielanie insuliny. Mogą być pomocne w prewencji cukrzycy typu II.

• Spożywanie fitosteroli zmniejsza przerost prostaty, łagodzi trudności z oddawaniem moczu, zwiększa przepływ przez cewkę moczową i zmniejsza objętość moczu zalegającego w pęcherzu po wydalaniu.

Źródła występowania fitosteroli

Fitosterole występują we wszystkich komórkach roślinnych, a ich najbogatsze źródła to oleje roślinne. Bogate w te składniki są także nasiona sezamu, kiełki pszenicy, orzechy włoskie, ziemne i laskowe, migdały, nasiona roślin strączkowych i przetwory zbożowe. Do produkcji steroli wykorzystuje się olej talowy, który pozyskiwany jest z elementów podkorowych sosny.

Zawartość fitosteroli w wybranych produktach roślinnych

Produkt Zawartość fitosteroli [mg/100 g]
Otręby ryżowe 1190
Olej kukurydziany 952
Olej rzepakowy 879
Olej sezamowy 865
Olej słonecznikowy 725
Olej sojowy 221
Oliwa z oliwek 176
Migdały 143
Fasola 76
Kukurydza 70
Olej palmowy 49
Sałata 38
Banan 16
Pomidor 7

Żywność wzbogacana fitosterolami i suplementy

Spożycie fitosteroli w krajach europejskich nie przekracza 300 mg dziennie, a w Japonii, gdzie udział produktów roślinnych w diecie jest większy – 400 mg. Natomiast zalecana dzienna dawka fitosteroli, która daje efekt obniżania poziomu cholesterolu we krwi, to co najmniej 1 g. W związku z tym uznano za konieczne wzbogacanie żywności w sterole roślinne. Szybko odkryto, że powstałe w procesie uwodornienia (nasycenia wiązania podwójnego) stanole są dużo trwalsze od steroli i wykazują silniejsze działanie redukujące poziom cholesterolu. Dzięki technologii rozwiniętej w Finlandii możliwe stało się dodawanie stanoli do produktów tłuszczowych, które są ich najlepszym nośnikiem. Na rynku najpowszechniejsze są margaryny z fitosterolami, ale znajdziemy także jogurty, napoje mleczne, majonezy, sery dojrzewające, serki homogenizowane, produkty mięsne, cukiernicze, muesli, sok pomarańczowy i czekoladę. Pierwsza margaryna z fitosterolami została wprowadzona do handlu w Finlandii w 1995 roku. Według rozporządzenia Komisji Europejskiej z 2004 roku żywność wzbogacana powinna mieć na opakowaniu informację o zwartości fitosteroli w produkcie oraz oświadczenie o unikaniu spożycia więcej niż 3 g steroli roślinnych dziennie.

W związku z tym, że sterole roślinne są rekomendowane jako produkt do spożywania w diecie, oferta suplementów nie jest zbyt bogata. Fitosterole dostaniemy w aptekach w postaci tabletek i kapsułek w preparatach skierowanych do osób kontrolujących poziom cholesterolu oraz mężczyzn mających problemy z prostatą.

Ważne

Ważne

Nadmiar fitosteroli nie służy zdrowiu

Fitosterole spożywane w ilości powyżej 3 g dziennie powodują w organizmie człowieka obniżenie poziomu β-karotenu, likopenu i witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Prawdopodobnie zmniejszają one nie tylko wchłanianie cholesterolu, ale również substancji rozpuszczalnych w tłuszczach. Spożywanie fitosteroli może zmniejszać ilość β-karotenu we krwi nawet o 25%, a witaminy E o 8%, dlatego wskazane jest wzbogacanie margaryn z fitosterolami w witaminy rozpuszczalne w tłuszczach. Produktów bogatych w fitosterole nie powinny spożywać dzieci poniżej 5. roku życia z prawidłowym poziomem cholesterolu, ponieważ może to wywołać zaburzenia we wchłanianiu witamin i zbyt duży spadek poziomu cholesterolu, który młodym organizmom jest niezbędny.

Piśmiennictwo:

1. Kopeć A., Nowacka E., Piątkowska E., Leszczyńska T., Charakterystyka i prozdrowotne właściwości steroli roślinnych, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość., 2011, 3(76), 5-14
2. Nowak A., Fitosterole w codziennej diecie, Postępy Fitoterapii, 2011, 1, 48-51
3. Półrolniczak A., Rubiś B., Rybczyńska M., Molekularne podstawy komplementacji diety fitosterolami w aspekcie zachorowalności i leczenia raka, Współczesna Onkologia, 2008, 10, 447-451
4. Szymańska R., Kruk J., Fitosterole – występowanie i znaczenie dla człowieka, Kosmos. Problemy nauk biologicznych, 2007, 1-2(56), 107-114
5. Włodarek D., Sterole roślinne – co to jest i jak działa, Żywność dla zdrowia. Biuletyn dla środowisk medycznych, 2008, 8, 12

Polecamy
Sitosterolemia: przyczyny, objawy, leczenie

Sitosterolemia: przyczyny, objawy, leczenie

Sitosterolemia (fitosterolemia) jest rzadko występującą dziedziczną chorobą metaboliczną. Do tej pory opisano jedynie 45 przypadków. Jednak odsetek chorych może być ...

Ocena: 0
fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Zdjęcia: thinkstockphotos.com

Aktualizacja: 17.08.2017

Komentarze (1 - 2 z 2)
niko, 24.11.2017 14.39
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Wydaje mi się, że w ogóle sterole w kapsułkach są lepsze, bo można łykać dokładnie tyle ile potrzeba, np. wyciąg z nasion soi Herbaya, gdzie 1 kapsułka ma 200mg fitosteroli. Ze smarowaniem margarynami jest trudniej, bo każdy smaruje kromkę inaczej, i to wtedy nie wiadomo, czy za dużo czy za mało tego się smaruje.
 
Ewa, 16.08.2016 13.33
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
U mnie sprawdził się wyciąg z modrzewia dahurskiego- bioflawonoid. Super reguluje cholesterol i ciśnienie.
 
DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Dieta przy anemii bogata w ŻELAZO - tygodniowy jadłospis Dieta przy anemii bogata w ŻELAZO - tygodniowy jadłospis

Dieta bogata w żelazo jest polecana nie tylko przy anemii - żelaza kobietom nigdy dość. Jego...

więcej

310

Co zrobić, by POZIOM CUKRU wrócił do normy? Co zrobić, by POZIOM CUKRU wrócił do normy?

Do codziennego jadłospisu wprowadź produkty, które obniżają poziom cukru, a wystrzegaj się tych,...

więcej

222

Dieta wątrobowa - jadłospis i zasady. Co jeść, a czego unikać? Dieta wątrobowa - jadłospis i zasady. Co jeść, a czego unikać?

Dieta wątrobowa to dieta, której jadłospis powinien zawierać produkty lekkostrawne, z małą ilością...

więcej

178

Dna moczanowa: jaką dietę stosować w ataku dny moczanowej Dna moczanowa: jaką dietę stosować w ataku dny moczanowej

Dna moczanowa znana także jako podagra spowodowana jest odkładaniem się kryształków kwasu...

więcej

172

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

Chcąc osiągnąć rezultaty sylwetkowe na pewno należy przyjrzeć się sposobowi odżywiania. Warto, aby Pani wyliczyła swoje zapotrzebowanie kaloryczne. Może to być z najlepszego wzoru, czyli masa ciała...

Jeśli nie masz bóli brzucha, kolek podwyższonej temperatury, to miejmy nadzieję, że folia się przemieszcza do jelit. Obserwuj więc swój kał bacznie, codziennie. Pasaż jelitowy może trwać nawet...

Grupy wsparcia
data

Maj 25, 2018

świńska tarczyca suplement diety Thyroid TR Thiroyd NDT tajski Naturalne rozwiązanie dla syntetycznych hormonów tarczycy. Potoczna "świnka" jest zdrowa, skuteczna i tania. Mam sprowadzany z Tajlandii suplement diety Thiroyd 1000 tabletek po 60 mg. Sprzedaję po 180zł + 20 zł...

data

Maj 25, 2018

Mnie nad nerwami skutecznie pomaga zapanować extraspazmina. Jak czuję, że jestem na granicy wybuchu, to biorę sobie kapsułeczkę z melisą i kozłkiem i naprawdę jest mi po tym znacznie lżej i czuję się spokojniejsza

data

Maj 14, 2018

Ja robię dietetyk witaminy tu mogę polecić multiwitaminę z molecular project ćwiczenia i być szczęśliwym .pozdro

data

Kwiecień 12, 2018

Witam, zapraszam do poczytania bloga zdrowie-i-uroda.org.pl. Jest to blog o tematyce okołomedycznej, opisuje efekty witaminoterapii oraz podpowiada, jak zregenerować siły po intensywnym wysiłku fizycznym. Strona przedstawia najpopularniejsze zabiegi medycyny estetycznej oraz konsekwencje...

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody TIME S.A. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody TIME S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.