Dieta bez glutenu - zdrowa czy szkodliwa?

maska dr Agnieszka Jarosz, lekarz chorób wewnętrznych, Kierownik Centrum Promocji Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej w Instytucie Żywności i Żywienia
Konsultant: dr Agnieszka Jarosz, lekarz chorób wewnętrznych, Kierownik Centrum Promocji Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej w Instytucie Żywności i Żywienia
12 komentarze
Autor: Anna Jarosz - artykuł pochodzi z miesięcznika "Zdrowie"

Zwolennicy diety bezglutenowej twierdzą, że wystarczy odstawić produkty zawierające gluten, aby pozbyć się nadwagi, bólu głowy, bezsenności czy dolegliwości trawiennych. Jak jest naprawdę z nietolerancją glutenu? Czy to fakt naukowy, czy może zbiorowa histeria?

Wszystko zaczęło się w 2011 r. po opublikowaniu wyników badań prof. Petera Gibsona, gastroenterologa z australijskiego Monash University. Okazało się bowiem, że gluten może wywoływać zaburzenia żołądkowo- jelitowe. Profesor twierdził, że problem może dotyczyć nawet co trzeciej osoby na świecie. Wprawdzie z czasem Gibson wycofał się z głoszonych przez siebie poglądów, ale zła opinia o glutenie głęboko zapadła w pamięć. Jaka jest prawda o glutenie? Czy rzeczywiście szkodzi nam, a może jego unikanie jest bardziej niebezpieczne? O diecie bezglutenowej rozmawiamy z dr Agnieszką Jarosz, kierownikiem Centrum Promocji Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej w Instytucie Żywności i Żywienia.

  • Zacznijmy od tego: czym jest gluten i w jakich produktach występuje?

Dr Agnieszka Jarosz: Gluten to białko obecne w żywności produkowanej z pszenicy, żyta, owsa i jęczmienia. Jego śladowe ilości mogą występować także w innych produktach, jeżeli były one wytworzone na tej samej taśmie produkcyjnej, na której powstawały wyroby z pszenicy czy żyta. Dlatego producenci na opakowaniach swoich wyrobów umieszczają informację – szczególnie ważną dla alergików – o zawartości śladowych ilości potencjalnych alergenów, np. pszenicy, gorczycy, orzechów.

  • Komu szkodzi gluten i dlaczego?

A.J.: Są dwie grupy osób, które powinny unikać glutenu. W pierwszej są pacjenci z celiakią, czyli z chorobą trzewną. To uwarunkowana genetycznie niewłaściwa reakcja organizmu na gluten, która prowadzi do zaniku kosmków jelitowych. Konsekwencją jest zaburzenie wchłaniania składników odżywczych. W drugiej grupie znajdują się osoby, które wprawdzie nie mają celiakii, ale są uczulone na białko zawarte w pszenicy, życie, owsie czy jęczmieniu. Jeszcze czymś innym jest nadwrażliwość na gluten. To przypadki nietolerancji glutenu, gdy po przeprowadzeniu odpowiednich badań diagnostycznych wykluczono celiakię i alergię i nie stwierdzono zaniku kosmków jelitowych. U osób tych spożycie glutenu wywołuje niepożądane objawy: bóle brzucha, ogólne zmęczenie, wzdęcia, zaparcia, biegunki, uczucie przelewania się w jelitach itp. Według naukowców amerykańskich problem ten może mieć ok. 6% populacji. Ale, co chcę podkreślić, nietolerancja powinna być potwierdzona badaniami, bo nie musi dotyczyć samego glutenu, ale innego białka obecnego np. w soi, mleku krowim.

  • Dlaczego więc tak chętnie ulegamy modzie na dietę bezglutenową?

A.J.: Książka prof. Gibsona „Dieta bez pszenicy”, od której zaczęła się moda na unikanie glutenu, padła na podatny grunt. Żyjemy w drapieżnym świecie, który nie szczędzi nam stresów. Wiele osób z tego powodu odczuwa dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, a nie z powodu uczulenia na gluten. Coraz częściej rozpoznajemy zespół jelita drażliwego i ktoś może objawy tej choroby poczytywać za przejaw alergii na gluten.

Ważne

Ważne

Celiakia, nazywana także chorobą trzewną, to trwająca całe życie choroba immunologiczna, charakteryzująca się nietolerancją glutenu. Cierpi na nią ok. 1% populacji. Dla osób chorych gluten jest bardzo szkodliwy, ponieważ pod jego wpływem zanikają kosmki jelita cienkiego, czyli malutkie wypustki, które odpowiadają za wchłanianie składników odżywczych. Jedyną metodą leczenia jest ścisłe przestrzeganie diety bezglutenowej. Z celiakii się nie wyrasta.

Alergia na gluten nie jest chorobą trzewną (nie zanikają kosmki jelitowe), ale występujące objawy mogą ją sugerować. Gluten jest jednym z najczęstszych (po mleku) białek, które wywołują alergię. Uważa się, że 10-25% osób z alergią pokarmową jest uczulonych na to białko. Reakcją organizmu na alergen jest wywołanie stanu zapalnego. Przy alergii na gluten może pojawić się on natychmiast (w kilka minut po jedzeniu) lub z opóźnieniem, czyli po kilku godzinach, a nawet dniach od posiłku. U dorosłych alergia ta objawia się najczęściej wystąpieniem pokrzywki, obrzęku naczynioruchowego, biegunki lub nawet wstrząsu anafilaktycznego.

  • Niektórzy naukowcy twierdzą, że gluten może sprzyjać chorobom układu naczyniowego, depresji, a nawet nowotworom...

A.J.: Pojawiają się takie opinie. Stwierdzono np., że u osób z celiakią, ale nie u alergików i osób z potwierdzoną nietolerancją glutenu, częściej występują nowotwory układu limfatycznego, chłoniaki, nowotwory przewodu pokarmowego. Przypuszcza się, że u osób uczulonych na gluten występują i inne, być może genetyczne, predyspozycje do rozwoju choroby nowotworowej. Gdyby przyczyną chłoniaków rzeczywiście był gluten, choroba ta występowałaby i u osób uczulonych na to białko. Nie oskarżałabym glutenu o powstawanie nadciśnienia czy kłopotów ze stawami. Te schorzenia mają związek z innymi mechanizmami biologicznymi. U osób z nieleczoną celiakią może dojść do powstania osteomalacji i osteoporozy, co jest związane z niedoborem witaminy D i wapnia. A depresja może dopaść każdego, niezależnie od stosowanej diety. Bywa przecież, że źle się czujemy, ale w rzeczywistości nie chcemy znaleźć źródła, przyczyny dolegliwości. O wiele łatwiej jest samemu postawić taką lub inną diagnozę i jakby rozwiązać problem, niż porządnie się przebadać.

  • Dieta bezglutenowa to dieta eliminacyjna. Czy taka dieta może być korzystna dla zdrowego człowieka?

A.J.: Każda dieta eliminacyjna może być niekorzystna dla naszego organizmu, ponieważ nie będzie dostarczała wszystkich potrzebnych witamin i minerałów. Bycie na diecie bezglutenowej nie polega na tym, że w sklepie wybieramy produkty wolne od glutenu lub o obniżonej zawartości glutenu. Osoba, która ma problem z glutenem, nie powinna jeść więcej niż 10 mg glutenu na dobę. W prawidłowej diecie bezglutenowej te produkty muszą być zastąpione innymi. Zamiast pszenicy, jęczmienia czy żyta trzeba wprowadzić ryż, kukurydzę, różne gatunki kasz, które nie powstają ze zbóż zawierających gluten. U osób, które na własną rękę stosują dietę bezglutenową, często występują niedobory żelaza, witamin z grupy B (bo te znajdują się również w pieczywie) lub też składników mineralnych, które występują w zbożach. A zatem takiej diety nie powinno się stosować z powodu mody. Jeśli ktoś ma wskazania do diety bezglutenowej, gdy rozpoznano u niego celiakię, alergię czy nadwrażliwość, powinien być pod opieką doświadczonego dietetyka, który ułoży właściwą dietę. Dietę, która przede wszystkim będzie leczyła chorobę i jednocześnie zapobiegała niedoborom żywieniowym.

  • Prof. Gibson po przeprowadzeniu kolejnych badań doszedł do wniosku, że to nie sam gluten jest szkodliwy, ale inne składniki wyrobów zawierających mąkę.

A.J.: Prawdą jest również to, że do pieczywa, ciastek, niektórych makaronów dodaje się wiele innych składników: to przyprawy, polepszacze, barwniki, które mogą odpowiadać za złe samopoczucie. Ale mechanizm naszego myślenia jest prosty: jeśli odstawię pieczywo, to czuję się dobrze, więc szkodzi mi gluten. Nie zastanawiamy się, że winowajcą może być polepszacz.

  • A czy gluten tuczy?

A.J.: Gluten nie jest odpowiedzialny za nadwagę czy otyłość. Ale jeśli ktoś objadał się pulchnymi i słodkimi bułeczkami, to tył. Tył nie dlatego, że jadł gluten, ale dlatego, że jadł za dużo i może zbyt słodko i tłusto. Jeżeli zrezygnuje z bułeczek, zacznie tracić na wadze, ale tylko dlatego, że będzie dostarczał organizmowi mniej kalorii. Ale znów pod warunkiem, że pieczywa czy makaronu nie zastąpi tłuszczem czy cukrem.

  • Modny ostatnio chleb bez glutenu często zawiera więcej tłuszczu i jest bardziej kaloryczny.

A.J.: To prawda. Aby upiec chleb, poszczególne składniki muszą się z sobą połączyć. W zwykłym chlebie takim spoiwem jest gluten. Do pieczywa bezglutenowego trzeba czegoś dodać, aby go zastąpić. Często jest to białko sojowe, które zawiera sporo tłuszczu. Wprawdzie korzystnego dla organizmu, ale jednak tłuszczu. Dlatego pieczywo bezglutenowe może być bardziej kaloryczne i bardziej tłuste niż to zwykłe.

  • Jak zatem traktować gluten? Lepiej go unikać?

A.J.: Obwinianie pszenicy czy żyta za całe zło, które nas spotyka, jest nieuzasadnione bez „twardych” diagnostycznych dowodów. Za złe samopoczucie, wzdęcia, zaparcia czy biegunki tylko w nielicznych przypadkach odpowiada gluten. Częściej cierpimy, bo odżywiamy się nieracjonalnie, przejadamy się, jemy nieregularnie, zbyt tłusto lub zbyt słodko, i tu tkwi przyczyna dolegliwości. Konieczne jest czytanie etykiet, aby wiedzieć, co w rzeczywistości zawiera dany produkt. A tym, którzy wierzą, że najszybciej chudnie się na diecie bez pieczywa, radzę porównywać wartość kaloryczną, zawartość tłuszczu i cukru w produktach z glutenem i bezglutenowych. Kierujmy się zdrowym rozsądkiem.

Ważne

Ważne

Ostrożnie z dietami eliminacyjnymi u dzieci

Dorośli mogą się odżywiać, jak chcą, ale dziecko musi otrzymać wszystkie składniki, które zapewnią mu prawidłowy rozwój fizyczny i psychiczny. Dzieci, które z powodów medycznych powinny być na diecie bezglutenowej (np. chorują na celiakię lub opryszczkowe zapalenie skóry), są pod opieką specjalistycznych ośrodków oraz doświadczonych dietetyków i lekarzy. Dieta bezglutenowa to wyłącznie leczenie określonych chorób. Usunięcie produktów zbożowych z diety dziecka bez wyraźnych wskazań może wyrządzić więcej szkody niż pożytku. Jeśli nie mamy wiedzy, czym zastąpić gluten, by dieta była w pełni zrównoważona, lepiej zostańmy przy tradycyjnych posiłkach.

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Czy podawać niemowlęciu GLUTEN?

Czy podawać niemowlęciu GLUTEN?

Pyszne kasze bez glutenu

Pyszne kasze bez glutenu

Jedz pysznie bez pszenicy - ośmiotygodniowa dieta bezglutenowa. Do wygrania książka z przepisami!

Jedz pysznie bez pszenicy - ośmiotygodniowa dieta bezglutenowa. Do wygrania książka z przepisami!

Zdjęcia: thinkstockphotos.com

Aktualizacja: 23.09.2015

Komentarze (1 - 10 z 12)
robert, 12.11.2016 22.41
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Gdyby wmediach była propagowana szkodliwość glutenu, to rolnicy musieli by przestać uprawiać przenicę na takã skalę jak obecnie.
 
Magda, 10.11.2016 14.05
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Jeżeli ktokolwiek myśli, że ma problem z glutenem, koniecznie powinien wykonać badania w kierunku celiakii! To naprawdę nie są żarty... Można się ostro przejechać na tak głupiej sprawie. Ja chorowałam przez praktycznie całe życie, aż do momentu, kiedy koleżanka mnie uświadomiła, że to może być poważny problem... Na początku myślałam, że problem przedstawiał się tak: "zjem za dużo glutenu = będę miała problem, zjem troszeczkę = nic się nie stanie". I faktycznie, tak się dzieje kiedy jesteśmy wrażliwi na gluten. Gorzej jeżeli mamy celiakię. Wtedy każda nawet mikrodawka glutenu sprawia, że nasze jelita są dosłownie niszczone! Nasze kosmki jelitowe zanikają i przestajemy przyjmować substancje odżywcze z pożywienia. To prowadzi do niedoborów, które przekładają się później na suchą skórę, osteoporozę, anemie, niepłodność i mnóstwo innych okropnych chorób. Z tego co wiem najgorszą konsekwencją życia z nieleczoną celiakią są zmiany nowotworowe w jelicie cienkim, czyli wiadomo co... Warto zrobić sobie jeden szybki test naszego DNA na celiakię i wiedzieć, czy zagrażają nam prawdziwe, bardzo ciężkie konsekwencje... Chciałabym być "tylko" wrażliwa na gluten... Chętnie porozmawiam ze wszystkimi osobami borykającymi się lub zastanawiającymi się nad tym czy chorują na celiakię. Długo w tym siedzę i chętnie pomogę :) Do czasu aż przestanę nudzić się w domu :P Możecie napisać do mnie na buka.politechnika@gmail.com :)
 
I hate you so much, 28.10.2016 14.33
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Ludzie, jak czytam wasze wypowiedzi to nie można nic dodać do waszych bredni.. Gluten nie wpływa na wasze tycie ani na nieprzyjemności żołądka, jedynie w przypadkach chorób związanych z nim, ale sam gluten nic złego nie robi. Pomyślcie ile jest "utwardzonych" olei, zamienników ( jajka w proszku, drożdże w proszku, spulchniacze, syrop glukozowo-fruktozowy ). Powszechność tych niebezpiecznych substancji w pożywieniu jest straszna, nie mam pojęcia w jakim to kierunku dąży.. Jak narazie tylko do zabijania ludzi jedzeniem.. Koniec świata jest tuż tuż, Rosja nie zdarzy wywołać 3 wojny światowej, prędzej zabiją nas jedzeniem..
 
goga, 23.10.2016 21.21
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
ja nie mam nietolerancji ani celiakii, ale odstawiłam gluten w postaci białego pieczywa pszennego, makaronu i słodyczy zawierających białą mąkę. zastąpiłam je kaszą bulgur, jaglaną, mąką kukurydzianą i ryżową oraz chlebem żytnim - wystarczyło, żeby zrzucić 6 kg. sprawdziłam na sobie i serdecznie polecam, bo odkryłam mnóstwo wspaniałych potraw i deserów, o których nie miałam bladego pojęcia.
 
Potencjusz, 19.10.2016 14.05
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Od czasu jak stosuję dietę bezglutenową , to ogon gra non stop - Rewelacja.
 
Szaok, 16.08.2016 02.32
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Gluten to białko a nie weglowodan nieuku!
 
zrozpaczona, 13.02.2016 20.21
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Dieta bezglutenowa to koszmar. Nie potrafię wrócić do normalnego jedzenia, zaraz zaczynam rzygać. Jak mam zac@ąć znowu jeść normalnie
 
pR, 08.02.2016 20.38
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
BYŁO
 
Kedar, 05.10.2015 23.55
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Polecam stronę bazabezglutenu.pl - to baza restauracji, cukierni, piekarni, sklepów, itd., przyjaznych bezglutenowcom - na terenie całej Polski.
 
Nie inaczej, 23.09.2015 21.36
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Nie do końca należy się zgadzać z autorem powyższego opisu w sprawie glutenu.. Osobiście nie jedząc na słodko pieczywa doświadczam paskudnych rzeczy w swoim brzuchu...Po innych pokarmach aż czegoś takiego nie mam...
 
następne »
strona 1 z 2
DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Dna moczanowa: jaką dietę stosować w ataku dny moczanowej Dna moczanowa: jaką dietę stosować w ataku dny moczanowej

Dna moczanowa znana także jako podagra spowodowana jest odkładaniem się kryształków kwasu...

więcej

23

Przykładowy JADŁOSPIS dla CUKRZYKÓW (dieta 1500 kcal) Przykładowy JADŁOSPIS dla CUKRZYKÓW (dieta 1500 kcal)

Cukrzyca wiąże się z otyłością - dlatego dieta cukrzyka powinna nie tylko regulować poziom cukru we...

więcej

23

Dieta dla stawów pomoże na stany zapalne i bóle stawów Dieta dla stawów pomoże na stany zapalne i bóle stawów

Bolą cię stawy? Kondycja stawów zależy od tego, co jemy. Żywność jest bowiem naturalnym źródłem...

więcej

21

DIETA CUKRZYCOWA zgodna z zasadami zdrowego żywienia DIETA CUKRZYCOWA zgodna z zasadami zdrowego żywienia

Oprócz leków obniżających poziom cukru we krwi podstawą leczenia cukrzycy jest dobrze opracowana,...

więcej

19

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

Ćwiczenia w domu to jedna z najmniej korzystnych form trenowania. Ryzykujesz złą techniką, kontuzjami, szybkim spadkiem motywacji i brakiem efektów. Spróbuj pokonać strach przed pójściem na siłownię....

Produkty bez laktozy to produkty pozbawione cukru mlecznego, czyli składnika wpływającego na podwyższenie glikemii poposiłkowej. Jednak cukier nie jest całkowicie usunięty a zhydrolizowany do glukozy...

Rzeczywiście objawy wskazują na dnę moczanową. Konieczna jest wizyta u lekarza, skierowanie do reumatologa i kontrola przebiegu choroby. Leki, które powinieneś brać, to te eliminujące kwas moczowy z...

Grupy wsparcia
data

Czerwiec 08, 2017

Tego się nie da wyleczyć jedynie można nie dopuścić do podnoszenia się poziomu cholesterolu, ja też muszę uważać i jak tylko się da to unikam potraw podnoszących poziom, nawet kawkę zaczęłąm pić astrę niskodrazniącą, która nie podnosi cholesterolu. Cholesterol jest "wykonawcą" naszego...

data

Maj 24, 2017

Przeczytałam wskazówkę dotyczącą odżywiania się przy niedoczynności tarczycy na pewnych stronach internetowych. Na Państwa stronie białko jest podstawą diety przy niedoczynności. Czy to więc prawda,że mleko nie zaszkodzi? Będę wdzięczna za odpowiedz. Pozdrawiam Miałam ten sam problem -...

data

Maj 17, 2017

Bidulko, to jedzenie margaryny rzuciło Ci się na mózg. W USA za trzy lata będzie wprowadzony zakaz sprzedaży margaryn.

data

Kwiecień 21, 2017

jedynym sposobem na pozbycie się migreny są masaże stóp wykonywane przez fachowca.Uciskanie odpowiednich receptorów chociaż trochę bolesne daje efekty niesamowite.Bart

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.