Bisfenol A (BPA) - gdzie występuje, jak go unikać?

4 komentarze
Autor: Aleksandra Żyłowska, dietetyk

Bisfenol A to związek wykorzystywany do produkcji tworzyw sztucznych. Najpowszechniej występuje w produktach z plastiku wykonanego z poliwęglanów, papierze termicznym do drukarek fiskalnych i jako powłoka wewnątrz puszek. BPA ma budowę zbliżoną do żeńskiego hormonu płciowego – estrogenu, dlatego może oddziaływać na funkcjonowanie układu hormonalnego. Według wiarygodnych badań naukowych bisfenol A działa niekorzystnie na wiele aspektów zdrowotnych.

Czym jest bisfenol A (BPA)?

Bisfenol A to związek chemiczny z grupy fenoli, który wykorzystuje się do produkcji tworzyw sztucznych. Został wytworzony po raz pierwszy w 1891 r. przez rosyjskiego chemika Aleksandra Dianina. Produkcja BPA, który jest składnikiem głównie poliwęglanów i żywic epoksydowych, rosła stopniowo wraz z coraz powszechniejszym wypieraniem opakowań ze szkła, ceramiki czy drewna przez opakowania z materiałów syntetycznych. W 1970 r. na świecie wyprodukowano 45 milionów kg bisfenolu A, natomiast w 2004 r. - 3 miliardy kg. BPA znajduje się w butelkach i innych opakowaniach plastikowych do żywności, różnego typu produktach wykonanych z plastiku, np. zabawkach, szczoteczkach do zębów, powłokach wyściełających wnętrza puszek, papierach termicznych stosowanych do drukowania paragonów i potwierdzeń z terminali płatniczych. Jest stosowany jako przeciwutleniacz w produktach spożywczych oraz w tańszych kosmetykach, używa się go do produkcji płyt CD, monitorów komputerowych, reflektorów samochodowych i wielu innych.

BPA słabo rozpuszcza się w wodzie. Przy tym wykazuje dobrą rozpuszczalność w produktach żywnościowych zawierających tłuszcz i cukier. Swoją budową przypomina żeński hormon płciowy – estrogen, stąd może łączyć się z receptorami estrogenu w organizmie i przez to wpływać na funkcjonowanie gospodarki hormonalnej. Bisfenol A jest bardzo kontrowersyjnym związkiem, który może wpływać negatywnie na organizm. Szczególnie narażone na jego toksyczne działanie są niemowlęta i małe dzieci, ponieważ ich organizmy nie potrafią skutecznie unieczynniać i wydalać toksyny. Stężenie bisfenolu A w moczu osób poddanych dużemu badaniu przekrojowemu zwiększyło się trzykrotnie w ciągu ok. 15 lat (porównywano wyniki z przełomu lat 80. i 90. XX wieku oraz z początku XXI wieku). Jest to konsekwencją coraz częstszego kontaktu osób z BPA i jego przenikania do organizmu z różnych źródeł.

Brakuje jednoznacznego stanowiska naukowego dotyczącego toksyczności związku, jednak na podstawie wyników badań na zwierzętach i ludziach BPA jest podejrzewany o zwiększanie ryzyka:

  • otyłości,
  • cukrzycy typu 2,
  • chorób serca,
  • zaburzeń pracy tarczycy,
  • problemów z płodnością u mężczyzn,
  • zaburzeń układu nerwowego.

Warto wiedzieć

Ważne

Ograniczenia dotyczące stosowania BPA

Obecnie używanie bisfenolu A jest zakazane w Korei, Japonii, Kanadzie i niektórych stanach USA. Zainteresowanie BPA i nacisk na uznanie tego związku za substancję toksyczną wzrosły w 2010 r., kiedy opublikowano wyniki 4-letniego badania, wykazującego, iż 91% populacji Kanady ma w organizmie BPA. W Unii Europejskiej w 2011 roku wprowadzono zakaz stosowania BPA do produkcji butelek dla niemowląt i dzieci. Nie zakazano jednak całkowicie stosowania związku w produkcji tworzyw sztucznych czy choćby opakowań do żywności. Nie zmniejszono też wartości bezpiecznej dziennej dawki BPA, która wynosi obecnie 0,05 mg/kg masy ciała. Poszczególne kraje Unii Europejskiej wprowadzają ograniczenia w używaniu bisfenolu A. Należą do nich Francja i Szwecja. W Polsce nie wprowadzono dotychczas obostrzeń prawnych dotyczących BPA.

BPA może dostać się do organizmu na 3 sposoby:

  • przez układ pokarmowy w wyniku migracji związku z opakowań plastikowych i puszek do żywności. Zwiększone przenikanie BPA następuje, gdy opakowanie jest porysowane, uszkodzone lub zostaje umieszczone w wysokiej temperaturze, np. podczas podgrzewania żywności w plastikowym opakowaniu w mikrofalówce, gotowania kaszy w woreczku.
  • przez układ oddechowy, na co narażeni są szczególnie pracownicy fabryk produkujących plastik, farby, lakiery, kleje czy papier do kas fiskalnych. BPA znajduje się też w dymie papierosowym.
  • przez skórę, głównie przez dotykanie paragonów, ale także w wyniku wkładania do ust przez dziecko plastikowej zabawki. Najbardziej narażone na kontakt z BPA przez skórę są kasjerki w sklepach. Stężenie BPA w paragonach jest nawet 250-1000 razy większe niż w żywności, a jego przenikalność przez skórę wynosi aż 46%.

Do głównych źródeł, z których bisfenol A przedostaje się do organizmu należą: konserwy, napoje w puszkach, plastikowe butelki i inne opakowania z poliwęglanów, papier termiczny, materiały dentystyczne.

Obecnie, gdy materiały syntetyczne z BPA są tak powszechne, niemożliwe jest całkowite wyeliminowanie tego związku z organizmu. Potwierdza to doświadczenie przeprowadzone na Uniwersytecie Illinois w Chicago, podczas którego osoby badane przez miesiąc unikały korzystania z przedmiotów zawierających bisfenol A. Okazało się, że w moczu uczestników badania wykryto BPA, co oznacza, że mieli oni styczność ze związkiem w ciągu ostatnich 48 godzin. Można jednak minimalizować kontakt z bisfenolem A.

Ważne

Ważne

Jak unikać kontaktu z bisfenolem A?

  • Unikaj jedzenia i napojów w puszkach – wybieraj świeże mięso i wędliny zamiast konserw, warzywa z puszki zamień na te w słoikach, a gdy już kupimy np. groszek w puszce, po otwarciu przechowujmy go w ceramicznej miseczce.
  • Wybieraj jak najwięcej żywności świeżej, niepaczkowanej.
  • Przechowuj żywność w pojemnikach ze szkła lub stali nierdzewnej, ewentualnie z plastiku, który nie zawiera BPA.
  • Wybieraj butelki i opakowania plastikowe, które nie zostały wyprodukowane z tworzyw z BPA. Na plastikowych opakowaniach znajduje się symbol trójkąta zbudowanego z trzech strzałek. Cyfra, która jest umieszczona wewnątrz niego, informuje, z jakiego materiału opakowanie zostało wytworzone. Należy unikać oznaczenia cyfrą 3 (PVC lub V, co oznacza polichlorek winylu) i 7 (PC lub 0, co oznacza poliwęglany i inne) – do produkcji tych syntetyków prawie na pewno użyto BPA.
  • Szukaj opakowań oznaczonych napisem „BPA free” - bez BPA; do niedawna dotyczyło to szczególnie butelek dla niemowląt i dzieci, ale pamiętajmy, że od 2011 r. wszystkie takie butelki są wolne od bisfenolu A.
  • Nie podgrzewaj plastikowych opakowań, ponieważ wzmaga to przenikanie BPA do żywności.
  • Nie używaj zarysowanych, uszkodzonych opakowań plastikowych, ponieważ BPA z nich łatwiej przenika do żywności.
  • Myj ręce po kontakcie z papierem termicznym. Kasjerki w sklepach powinny to robić przy każdej możliwej okazji.
  • Zwracaj uwagę na wszelkie materiały i sprzęty z plastiku i w miarę możliwości unikaj tych z oznaczeniem PC.

Wpływ bisfenolu A na organizm

Pojawia się coraz więcej dowodów naukowych, świadczących o niekorzystnym wpływie bisfenolu A na ludzi. BPA jest związkiem, który oddziałuje na funkcjonowanie układu hormonalnego, a jego szkodliwość w wielu aspektach potwierdzono w badaniach na zwierzętach laboratoryjnych, a także na ludziach. Okazuje się, że BPA oddziałuje m.in. na płodność, choroby metaboliczne i zaburza prawidłowy rozwój w wieku dziecięcym.

Cukrzyca typu II

Związek między cukrzycą typu II, a wysoką ekspozycją na bisfenol A wykazano w wielu badaniach na ludziach. Na podstawie przekrojowego amerykańskiego badania NHANES, które jest jednym z największych i najbardziej wiarygodnych, stwierdzono, że podwyższone stężenie BPA w moczu jest powiązane ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na cukrzycę typu II. W ocenie brano pod uwagę takie wskaźniki jak glukoza na czczo, glukoza po posiłku, hemoglobina glikowana oraz przyjmowanie leków obniżających poziom cukru we krwi i insuliny. Związek między BPA wykazano zarówno dla osób z prawidłową masą ciała, jak i tych z nadwagą i otyłych, a także dla niepalących i palących papierosy. Podobne wnioski wyciągnięto z większości badań przeprowadzonych w Azji. Jednocześnie należy wspomnieć, że istnieją badania prowadzone na dużych grupach, w których nie stwierdzono zależności między wysokim stężeniem BPA w moczu a ryzykiem cukrzycy typu II.

Otyłość

Związek między ekspozycją na bisfenol A a otyłością jest jednym z najczęstszych problemów poruszanych w badaniach. Większość dużych badań przekrojowych wykazała związek między zwiększoną ekspozycją na BPA a otyłością, wysokim BMI i obwodem w pasie, co sugeruje, że związek ten sprzyja odkładaniu się brzusznej tkanki tłuszczowej, która zwiększa ryzyko wielu chorób, w tym metabolicznych. Analizując badania na dorosłych powyżej 20 roku życia, stwierdzono, że wysokie stężenie BPA w moczu było związane z otyłością tylko u osób rasy kaukaskiej. Badania dotyczące dzieci i nastolatków również wskazują na powiązanie nadmiaru tkanki tłuszczowej z ekspozycją na BPA. Jednocześnie zależności te są dużo silniejsze w przypadku młodszych dzieci do 11-12 roku życia.

Choroby układu krążenia

Wnioski wyciągnięte na podstawie badań NHANES oraz innych dużych badań jasno sugerują ścisły związek między wysokim stężeniem BPA w moczu a chorobami serca, np. zawałem mięśnia sercowego, dusznościami, chorobą niedokrwienną serca. W związku z ekspozycją na BPA stwierdzono u dorosłych większą częstotliwość nadciśnienia oraz obniżoną zmienność rytmu serca – czynnika odpowiadającego za przystosowywanie się pracy serca do zapotrzebowania organizmu na krew i tlen. Zauważono również, że osoby ze średnim i ciężkim stadium choroby wieńcowej mają wyraźnie wyższe stężenie BPA w moczu niż uczestnicy badania w grupie kontrolnej. Potwierdzono to podczas blisko 11-letniej obserwacji uczestników w wieku 40-74 lat.

Płodność

Wysokie stężenie BPA w moczu jest powiązane z mniejszą aktywnością jajników, mniejszą liczbą dojrzewających komórek jajowych i niższym stężeniem hormonów umożliwiających zajście w ciążę. BPA zmniejsza też płodność mężczyzn i wpływa negatywnie na jakość spermy. Badania dotyczące płodności mają jedną dużą wadę – są prowadzone na nielicznych grupach, dlatego trudno jest na ich podstawie wyciągać wnioski dla całej populacji.

Sprawność seksualna mężczyzn

W dwóch dużych doświadczeniach badano sprawność seksualną mężczyzn w ich subiektywnej ocenie. Porównywano dwie grupy mężczyzn, z których jedni byli narażeni na częsty kontakt z BPA w pracy, a drudzy nie pracowali w fabrykach używających BPA. Mężczyźni pracujący z materiałami z bisfenolem A wyraźnie niżej oceniali swoją sprawność seksualną niż grupa kontrolna. W ich próbkach moczu znajdowały się również wyższe stężenia BPA. W grupie kontrolnej też zdarzały się przypadki mężczyzn, którzy nisko oceniali niektóre ze wskaźników branych pod uwagę, a było to związane z ich dużą ekspozycją na BPA poza środowiskiem pracy.

Badania naukowe wskazują, że kontakt z bisfenolem A i jego przenikanie do organizmu może nieść wielorakie konsekwencje zdrowotne oprócz wyżej wymienionych:

  • obniżać sprawność wątroby i nerek,
  • zaburzać funkcjonowanie układu odpornościowego,
  • wywoływać stres oksydacyjny i przewlekły stan zapalny,
  • zaburzać prawidłową ekspresję genów,
  • wywoływać astmę u niemowląt narażonych na kontakt z BPA w życiu płodowym,
  • powodować zaburzenia rozwojowe i prowadzić do uszkodzenia mózgu u dzieci narażonych na kontakt z BPA w okresie ciąży i w pierwszych latach po urodzeniu,
  • wywoływać poronienia i przedwczesny poród,
  • wpływać na występowanie zespołu policystycznych jajników i endometriozy,
  • zaburzać równowagę hormonów płciowych u kobiet i mężczyzn.

 

Źródła:

1. Rochester J.R., Bisphenol A and Human Health: A review of the literature, Reproductive Toxicology (2013), http://dx.doi.org/10.1016/j.reprotox.2013.08.008

2. Geens T. I in., Areview of dietary and non-dietary exposure to bisphenol A, Food and Chemical Toxicology, 2012, 50, 3725-3740

3. http://biotechnologia.pl/biotechnologia/artykuly/bisfenol-co-warto-o-nim-wiedziec,14008

Polecamy
Jak zneutralizować kwas fitynowy w płatkach zbożowych i orzechach?

Jak zneutralizować kwas fitynowy w płatkach zbożowych i orzechach?

Kwas fitynowy jest naturalnym składnikiem ziaren zbóż, orzechów i nasion roślin strączkowych. Jest niezbędny w procesie wzrostu rośliny, jednak dla ...

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Zdjęcia: thinkstockphotos.com

Aktualizacja: 07.12.2016

Komentarze (1 - 4 z 4)
weyw, 16.12.2016 18.56
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Jeśli to prawda, to już teraz wszystkie opakowania z zawartością bisfenolu powinny być wycofane a firmy które świadomie truły swoich klientów pociągnięte do odpowiedzialności. No redakcjo Onet - do dzieła.
 
DARO, 14.12.2016 20.47
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
PIECZARKI produkowane na regałach aluminiowych w środowisku kwaśnym też są szkodliwe dla zdrowia ludzi -i co ? SANEPID wie o tym i nic nie mówi .
 
michalina, 13.12.2016 13.10
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Łosoś też nie jest do końca zdrowy zwłaszcza ten hodowlany - czas przezucić się na nne rybki
 
Andrzej, 07.12.2016 18.22
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
O Bisfenolu A słyszy się u nas już od jakiegoś czasu. Aż dziwne, że nasz kraj nie wprowadził jeszcze odpowiednich przepisów. Zamiast tego mamy zgodę na CETA i GMO. No, pięknie...
 
DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Dorada - wartości odżywcze i właściwości Dorada - wartości odżywcze i właściwości

Dorada charakteryzuje się białą barwą i małą ilością ości. Mięso dorady to dobre źródło...

więcej

220

BURAKI: wartość odżywcza i właściwości lecznicze BURAKI: wartość odżywcza i właściwości lecznicze

Czy wiesz, że burak burak naprawdę ma lecznicze właściwości. Zawdzięcza ją betalainom - tym samym...

więcej

166

LECZNICZA NALEWKA z jeżyn. Przepisy na jeżynówkę LECZNICZA NALEWKA z jeżyn. Przepisy na jeżynówkę

Nalewka z jeżyn ma wiele właściwości leczniczych. Szczególnie cenią ją osoby, które cierpią na...

więcej

157

ARONIA - przepisy na przetwory z aronii. Wartości odżywcze przetworów z aronii ARONIA - przepisy na przetwory z aronii. Wartości odżywcze przetworów z aronii

Przetwory z aronii zawierają sporo witamin, składników mineralnych i innych prozdrowotnych...

więcej

155

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

Oczywiście, że nie zachorujesz na cukrzycę, jedząc tylko 2 łyżeczki miodu, czyli około 10 g (około 46 kcal). Przy dopuszczanej ilości, jaką jest 50g (przy kaloryczności diety 2000 kcal). Miód to nie...

Produkty bez laktozy to produkty pozbawione cukru mlecznego, czyli składnika wpływającego na podwyższenie glikemii poposiłkowej. Jednak cukier nie jest całkowicie usunięty a zhydrolizowany do glukozy...

Forum
data

Sierpień 11, 2017

ZIELONA HERBATA - właściwości lecznicze i przyrządzanie Link do artykułu - http://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/medycyna-niekonwencjonalna/zielona-herbata-wlasciwosci-lecznicze-i-przyrzadzanie_33969.html

data

Lipiec 29, 2017

Kolego Aceso. Wg załączonego przez Ciebie artykułu wartość przemysłu dodatków do żywności to 13 MILIARDÓW funtów, a nie bilionów. W amerykańskiej nomenklaturze liczebników używa się tzw. krótkiej skali, w której słowo bilion oznacza 10^9 (tysiąc milionów), natomiast w Polsce,...

data

Lipiec 28, 2017

magnez ma jakieś właściwości uspokajające, choć na mnie sam on jakoś nie działał, jak mam ciężki dzień to biorę nervomix z melisą i magnezem, czuję się spokojniejsza, łatwieej mi się skupić w pracy. ostatnio mi pomógł jak miałam spięcie z szefem i mocno mnie to wyprowadziło z równowagi,...

data

Lipiec 28, 2017

2 razy dziennie popijam colon c, pomógł mi przy zaparciach i stosuję go regularnie bo widzę że super działa na jelita, a one są centrum naze odporności i zdrowia. Babka jajowata jest spoko :)

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.