Dieta przy niealkoholowym stłuszczeniu wątroby - co jeść, aby wspomóc leczenie?

Dieta przy niealkoholowym stłuszczeniu wątroby to jeden z najważniejszych elementów leczenia. Właściwie skomponowana pomaga nie tylko zmniejszyć stłuszczenie, ale często również wpływa na przyczyny tego schorzenia. Na czym polega dieta w NAFLD? W jaki sposób komponować posiłki przy niealkoholowym stłuszczeniu wątroby, które produkty są dozwolone, a których należy bezwzględnie unikać? Przeczytaj, jak powinna wyglądać dieta na stłuszczoną wątrobę.

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby (w skrócie NAFLD - z ang. nonalcoholic fatty liver disease) to choroba, która dotyka coraz większy odsetek społeczeństwa. W niealkoholowym stłuszczeniu wątroby przyczyną choroby nie jest nadmierne spożycie alkoholu. Głównym czynnikiem NAFLD jest niezdrowy styl życia: nieprawidłowa dieta i brak aktywności fizycznej, co przekłada się na zwiększoną masę ciała (szczególnie tkanki tłuszczowej w rejonie brzucha), insulinooporność, cukrzycę typu 2 czy dyslipidemię.

Wszystkie te czynniki wpływają na zwiększone odkładanie się tłuszczu w komórkach wątroby, a to w konsekwencji może prowadzić do poważnych problemów z pracą tego narządu. Przeczytaj, jakie są czynniki ryzyka niealkoholowego stłuszczenia wątroby. Dowiedz się, jaka powinna być dieta przy tej chorobie. Co można jeść? Które produkty są wskazane i przeciwwskazane?

Zapytaliśmy o to mgr Agatę Bramę, eksperta współpracującego z aplikacją Wiesz Co Jesz, dedykowaną osobom zainteresowanym zdrowym żywieniem.

Spis treści

  1. Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - czym jest?
  2. Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - objawy
  3. Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - przyczyny
  4. Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - rozpoznanie
  5. Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - leczenie
  6. Dieta przy niealkoholowym stłuszczeniu wątroby - zasady ogólne
  7. Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - co można jeść, a czego nie?
  8. Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - produkty zalecane i przeciwwskazane
  9. Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - jadłospis przy NAFLD

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - czym jest?

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby (NAFLD) to schorzenie, które w przeciwieństwie do alkoholowego stłuszczenia wątroby nie powstaje w wyniku nadmiernego spożywania alkoholu. Stłuszczenie wątroby to zwiększone odkładanie się tłuszczu w obrębie komórek wątrobowych. Niealkoholowe stłuszczenie wątroby występuje, gdy masa tłuszczu zgromadzonego w wątrobie przekracza 5% masy tego narządu.

W Europie niealkoholowe stłuszczenie wątroby występuje już u 14-21 proc. dorosłych i jest najczęstszą przyczyną nieprawidłowych wartości enzymów wątrobowych w badaniach krwi. Niealkoholowe stłuszczenie wątroby w zaawansowanym stadium może prowadzić do zwłóknienia tego narządu. NAFLD objawia się także różnymi nieprawidłowościami wynikającymi z upośledzonej funkcji wątroby: dyslipidemią, hiperglikemią i hiperinsulinemią.

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - objawy

Niezdiagnozowane niealkoholowe stłuszczenie wątroby nie daje specyficznych objawów. Chorym może towarzyszyć złe samopoczucie, zmęczenie, obniżenie sprawności fizycznej i psychicznej czy zaburzenia snu. Objawy kliniczne obejmują nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych, obraz stłuszczenia narządu w USG, hiperglikemię i nieprawidłowy profil lipidowy krwi.

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby to choroba o łagodnym przebiegu, jednak u ok. 15–20 proc. chorych prowadzi do niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH), które z kolei u ok. 20 proc. może prowadzić do marskości wątroby i śmierci z powodu powikłań (np. nowotworu wątroby).

Zobacz: produkty, które służą wątrobie

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - przyczyny

Rozwój niealkoholowego stłuszczenia wątroby jest wieloetapowym procesem. W patogenezie NAFLD udział biorą: stres oksydacyjny, stan zapalny, zaburzenia metabolizmu tkanki tłuszczowej, zaburzenia mikroflory jelitowej (dysbioza) i niewłaściwa praca mitochondriów. Podstawowym czynnikiem ryzyka NAFLD jest otyłość. Z otyłością najczęściej powiązana jest niska aktywność fizyczna, cukrzyca typu 2 lub insulinooporność, zespół metaboliczny i dyslipidemia.

Czynnikami ryzyka wystąpienia niealkoholowego stłuszczenia wątroby wymienianymi przez lekarzy są:

  • nadwaga i otyłość - wartość BMI (body mass index) powyżej 24,9 kg/m2, w szczególności otyłość brzuszna wraz z zespołem metabolicznym,
  • cukrzyca typu 2 - obecność cukrzycy lub insulinooporności uznaje się za podstawową przyczynę niealkoholowego stłuszczenia wątroby,
  • dyslipidemia - zwiększone stężenie trójglicerydów przy niskim stężeniu lipoprotein o wysokiej gęstości (HDL),
  • wiek - ryzyko wystąpienia NAFLD zwiększa się z wiekiem,
  • płeć męska - mężczyźni chorują na niealkoholowe stłuszczenie wątroby dwukrotnie częściej niż kobiety,
  • długotrwałe spożywanie umiarkowanych ilości alkoholu w połączeniu z nadmiernym spożyciem kalorii i/lub otyłością,
  • siedzący tryb życia - brak lub niska aktywność fizyczna.

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - rozpoznanie

Warunkiem diagnozy NAFLD jest brak innych schorzeń wątroby, dlatego w pierwszej kolejności należy wykluczyć inne czynniki, przyczyniające się do stłuszczenia wątroby: niektóre leki, toksyny czy choroby genetyczne.

Aby zdiagnozować niealkoholowe stłuszczenie wątroby, lekarz musi wykonać wywiad, w którym wykluczy nadmierne, przewlekłe spożycie alkoholu przez pacjenta (<20 g alkoholu / kg masy ciała / 24h).

W diagnostyce niealkoholowego stłuszczenia wątroby wykonuje się USG wątroby oraz badania krwi. We krwi oznacza się stężenie enzymów wątrobowych: AspAT oraz AlAT. Pomocniczo bada się również stężenie cholesterolu całkowitego, LDL i HDL, triglicerydów, glukozy, bilirubiny, czas protrombinowy i GGTP.

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - leczenie

Leczenie niealkoholowego stłuszczenia wątroby polega na terapii wszystkich czynników i jednostek chorobowych, które przyczyniają się do wystąpienia NAFLD.

Terapia obejmuje zmiany stylu życia, stosowanie leków zmniejszających insulinooporność lub przeciwcukrzycowych (np. metforminy), środków hipolipemizujących (np. statyn) i hamujących procesy zapalne. W leczeniu istotne jest przeciwdziałanie niszczeniu komórek wątrobowych. W tym celu stosuje się fosfolipidy i antyoksydanty, które działają protekcyjnie na komórki wątroby i chronią je przed uszkodzeniami związanymi z nadmiernym gromadzeniem się tłuszczu.

Dieta przy niealkoholowym stłuszczeniu wątroby - zasady ogólne

Dieta w NAFLD powinna wspomagać leczenie farmakologiczne i uwzględniać zasady żywienia związane z jednostkami chorobowymi współistniejącymi wraz z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby. Jeśli występuje nadwaga lub otyłość (BMI > 24,9 kg/m2), w pierwszej kolejności należy dążyć do obniżenia masy ciała poprzez zmniejszenie kaloryczności diety i wprowadzenie stanu deficytu energetycznego.

Kaloryczność diety powinna zakładać deficyt energetyczny (w przypadku nadmiernej masy ciała), dostosowany do wieku, masy ciała, płci i aktywności fizycznej.

Przy współistniejącej insulinooporności (lub cukrzycy typu 2) należy wprowadzić dietę o niskim indeksie glikemicznym, opartą o pełnoziarniste produkty zbożowe oraz warzywa bogate w błonnik. Kaloryczność diety i rozkład poszczególnych makroskładników powinny być zawsze dostosowane indywidualnie i zakładać około 55-60% energii z węglowodanów, 15-20% energii z białka (pełnowartościowego) i 20-25% tłuszczu. 

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - co można jeść, a czego nie?

W przypadku niealkoholowego stłuszczenia wątroby należy unikać produktów o wysokim indeksie glikemicznym i pamiętać o nierozgotowywaniu produktów zbożowych i warzyw (np. makaronu, ryżu czy marchwi). W diecie należy ograniczyć spożycie tłuszczu i całkowicie wykluczyć produkty, będące źródłem nasyconych kwasów tłuszczowych, takie jak tłuste mięsa i tłusty nabiał; należy unikać śmietany oraz zasmażki.

Tłuszcze zwierzęce (oprócz tłuszczu rybiego) należy zastąpić zdrowymi tłuszczami roślinnymi, takimi jak oliwa z oliwek, olej rzepakowy, awokado, orzechy (są bogate w α-linolenowy kwas tłuszczowy) i pestki. Do diety należy włączyć tłuste ryby morskie, źródło kwasów tłuszczowych omega-3, które charakteryzują się działaniem przeciwzapalnym.

Należy całkowicie zrezygnować z alkoholu, słodyczy i wysokokalorycznych przekąsek, np. chipsów oraz żywności typu fast food. Ograniczyć należy produkty bogate we fruktozę, czyli wszystkie produkty słodzone cukrem i syropem glukozowo-fruktozowym, przetwory owocowe, soki owocowe i owoce suszone.

Metabolizm wątrobowy spożytej fruktozy nasila bowiem wątrobową syntezę triglicerydów. Nie ma konieczności ograniczenia spożycia owoców świeżych, ponieważ zawierają one mało kalorii i dużo antyoksydantów cennych w leczeniu NAFLD. Korzystne są owoce i warzywa będące źródłem witamin antyoksydacyjnych (β-karotenu, witamin C i E). Dobrym źródłem witaminy C są m.in. czarne porzeczki, liście pietruszki, czerwona papryka i chrzan.

Z kolei β-karoten zawierają między innymi: marchew, morele, liście pietruszki i cebuli. Witaminę E znajdziemy w  olejach roślinnych, zwłaszcza oliwie z oliwek. Nie zaleca się natomiast stosowania olejów o niekorzystnym stosunku kwasów tłuszczowych omega-3 do omega-6, czyli oleju słonecznikowego, oleju z pestek winogron i oleju sojowego.

Najnowsze badania pokazują, że korzystny wpływ na przebieg NAFLD może mieć picie kawy - najlepiej espresso, ponieważ zwiększa ono poziom zonuliny - białka, które ogranicza przepuszczalność jelit, co może hamować postęp NAFLD. Kawa zmniejsza także poziom aminotrasferazy alaninowej (enzymu, którego poziom we krwi rośnie przy uszkodzeniu wątroby).

Dozwolony sposób przygotowania potraw to: gotowanie na parze, pieczenie w piekarniku, gotowanie na wodzie, duszenie, grillowanie, opiekanie na ruszcie, przyrządzanie w sosie własnym lub pergaminie. Nie zaleca się smażenia na głębokim tłuszczu. W niealkoholowym stłuszczeniu wątroby należy ograniczyć spożycie soli, a potrawy przyprawiać naturalnymi przyprawami i ziołami.

Dietę należy ułożyć tak, aby spożywać małe posiłki w regularnych odstępach czasu (5-6 posiłków dziennie). W diecie powinno znaleźć się co najmniej 5 porcji warzyw i owoców dziennie, ponieważ są one cennym źródłem błonnika i związków antyoksydacyjnych (UWAGA! Warzywa nie powinny być rozgotowane ze względu na indeks glikemiczny - warto spożywać je na surowo lub w formie al dente).

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - produkty zalecane i przeciwwskazane

Grupa produktów Produkty przeciwwskazane Produkty zalecane
Produkty zbożowe
  • biała mąka pszenna
  • białe pieczywo
  • biały makaron
  • biały ryż
  • wafle ryżowe
  • pieczywo chrupkie
  • płatki kukurydziane, prażona kukurydza
  • sucharki
  • krakersy
  • paluszki
  • mąka ryżowa
  • mąka ziemniaczana
  • ziemniaki
  • pieczywo razowe
  • pieczywo pełnoziarniste
  • płatki owsiane
  • gruboziarniste kasze: kasza jęczmienna pęczak, kasza gryczana
  • ryż brązowy
  • makaron z mąki pełnoziarnistej
  • mąka pszenna pełnoziarnista (typ 2000, 1850)
  • mąka orkiszowa pełnoziarnista
  • otręby
Napoje
  • słodzone napoje gazowane
  • soki owocowe
  • woda
  • herbaty ziołowe
  • kawa i herbata w ograniczonych ilościach
Nabiał
  • sery żółte
  • sery pleśniowe
  • śmietana
  • tłusty twaróg 
  • pełnotłuste mleko
  • odtłuszczone produkty mleczne
  • jogurt naturalny
  • kefir
  • maślanka
  • chude mleko
  • jajka (w ograniczonej ilości)
Mięso, wędliny i ryby
  • tłuste mięsa (np. karkówka, schab, gulasz wołowy)
  • podroby (np. wątróbka, nerki)
  • wędliny i przetwory mięsne (np. kiełbasa, boczek, konserwy mięsne)
  • chudy drób (pierś z kurczaka, pierś z indyka)
  • ryby chude (np. dorsz)
  • ryby tłuste (np. łosoś)
Źródła tłuszczu
  • masło
  • smalec
  • olej kokosowy
  • olej słonecznikowy
  • olej sojowy
  • oliwa z oliwek
  • olej rzepakowy
  • olej lniany
  • orzechy i pestki (np. orzechy włoskie, siemię lniane, pestki dyni)
  • awokado

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby - jadłospis przy NAFLD

Dzień I

  • Śniadanie: Kanapki z pieczywa razowego z chudym twarogiem, sałatą i pomidorem
  • II Śniadanie: Jogurt naturalny z truskawkami i otrębami pszennymi
  • Obiad: Pierś z kurczaka duszona z włoszczyzną i kaszą jęczmienną
  • Podwieczorek: Jabłko
  • Kolacja: Sałatka z pieczonym łososiem, pomidorami, ogórkiem, kukurydzą i razowym makaronem polana oliwą z oliwek

Dzień II

  • Śniadanie: Owsianka na chudym mleku z orzechami włoskimi i truskawkami
  • II śniadanie: Kanapki z pieczywa razowego z wędliną drobiową, sałatą i ogórkiem
  • Obiad: Dorsz duszony na parze z brokułem i kaszą gryczaną
  • Podwieczorek: Garść orzechów włoskich
  • Kolacja: Zupa krem z białych warzyw: kalafiora, selera, pietruszki

Dzień III

  • Śniadanie: Jajko na miękko z kanapką z pieczywa razowego, wędliną drobiową, sałatą i pomidorem
  • II śniadanie: koktajl na kefirze z owocami leśnymi (maliny, jagody, truskawki)
  • Obiad: Chili sin carne - czerwona fasola duszona w sosie pomidorowym z kukurydzą, pieczarkami, cukinią, cebulą i czosnkiem - z ryżem brązowym
  • Podwieczorek: Gruszka
  • Kolacja: sałatka z mozzarellą o obniżonej zawartości tłuszczu (light), rukolą, pomidorami, oliwą z oliwek podawana z grzankami z pieczywa razowego

Materiały prasowe Wiesz co Jesz

Bibliografia:

  1. Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby - etiopatogeneza, epidemiologia, leczenie; Angelika Kargulewicz, Hanna Stankowiak-Kulpa, Marian Grzymisławski; Nowiny Lekarskie 2010, 79, 5, 410-418.
  2. Niealkoholowe stłuszczenie wątroby (NAFLD) – epidemia XXI wieku; Dominika Maciejewska, Ewa Stachowska; Postepy Hig Med Dosw (online), 2018; 72: 659-670.
  3. Recommendations for the management of non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD); Clin Exp HEPATOL 2018; 4, 3: 1–5
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
Podziel się opinią
Grupa ZPR Media sprzeciwia się głoszeniu opinii noszących znamiona mowy nienawiści przepełnionych pogardą czy agresją. Jeśli widzisz komentarz, który jest hejtem, powiadom nas o tym, klikając zgłoś. Więcej w REGULAMINIE
KOMENTARZE