Dieta wątrobowa - jadłospis i zasady. Co jeść, a czego unikać?

Dieta wątrobowa to dieta, której jadłospis powinien zawierać produkty lekkostrawne, z małą ilością tłuszczu. Dieta wątrobowa stosowana jest w profilaktyce i wspomagająco w terapii różnych schorzeń wątroby. Przeczytaj albo posłuchaj i dowiedz się, jaka powinna być dieta przy problemach z wątrobą. Jakie są zasady diety wątrobowej? Co można jeść? Które produkty są wskazane i przeciwwskazane?

Dieta wątrobowa - założenia. Posłuchaj, jakie są ogólne zasady tej diety. To materiał z cyklu DOBRZE POSŁUCHAĆ. Podcasty z poradami

Dieta wątrobowa to dieta, której jadłospis i przepisy w nim zawarte modyfikuje się w zależności od stanu chorego i wydolności wątroby, a nie do jednostki chorobowej. Zawsze jednak jest to odmiana diety łatwostrawnej z ograniczeniem tłuszczu. Właśnie ten model postępowania żywieniowego stosowany jest najczęściej przez pacjentów.

Wyróżnia się jednak także inne etapy diety wątrobowej, stosowane w przypadku pogorszenia lub polepszenia stanu chorego. W leczeniu żywieniowym chorób wątroby bardzo ważne jest obserwowanie samopoczucia pacjenta i modyfikowanie diety. Prawidłowe postępowanie żywieniowe, dobrze skomponowany jadłospis odpowiadają za utrzymanie wydolności wątroby, a także pozwalają na szybszy powrót do zdrowia i utrzymywanie wydolności narządu w chorobach przewlekłych. W związku z tym dieta wątrobowa jest zalecana obok leczenia farmakologicznego.

Spis treści:

  1. Dieta wątrobowa - zasady ogólne
  2. Dieta wątrobowa - co można jeść, a czego nie?
  3. Dieta wątrobowa - etapy diety wątrobowej
  4. Dieta wątrobowa - produkty zalecane, przeciwwskazane
  5. Dieta wątrobowa - jadłospis w diecie wątrobowej

Dieta wątrobowa - zasady ogólne

W diecie wątrobowej zaleca się jedzenie 5-6 mniejszych posiłków zamiast 3 dużych. Pozwala to odciążyć wątrobę i spowolnić tempo jej pracy. Posiłki należy jeść w regularnych odstępach czasu, co 2-3 godziny. Śniadanie powinno być zjedzone do godziny po przebudzeniu, a kolacja 2-3 godziny przed snem.

Do picia zalecana jest woda mineralna oraz słabe napary herbat bez cukru w ilości 1,5 litra płynów dziennie. Napoje należy przyjmować między posiłkami. Nie powinno się popijać podczas jedzenia.

Posiłki powinny być świeżo przygotowane, najlepiej tego samego dnia. Nie zaleca się jeść dań odgrzewanych i długo przechowywanych w lodówce. Należy wykluczyć dania:

  • smażone, szczególnie w głębokim tłuszczu i panierkach
  • odsmażane
  • duszone w ciężkich sosach

Ważne składniki diety to metionina, cholina, witamina B2, C i E. Ograniczają one odkładanie lipidów w wątrobie, zmniejszają stłuszczenie narządu i przyspieszają jego oczyszczanie.

Niewskazane są zupy i wywary na kościach i tłustym mięsie, a także dodatek do potraw żółtek jaj, majonezu i śmietany. Najlepiej całkowicie wykluczyć żywność wysokoprzetworzoną, zawierającą konserwanty i inne dodatki, np. dania gotowe, sklepowe słodycze.

Polecane techniki kulinarne to:

  • gotowanie w wodzie i na parze
  • pieczenie w folii lub pergaminie
  • duszenie bez dodatku tłuszczu i bez uprzedniego obsmażania

Wszystkie potrawy należy dokładnie żuć, jeść powoli, bez pośpiechu, unikać stresu podczas spożywania posiłków. Należy unikać raptownego połykania dużych kęsów, gdyż utrudnia to trawienie. Posiłki i napoje powinny mieć odpowiednią temperaturę – nie mogą być bardzo gorące lub bardzo zimne.

Tłuszcze wysokiej jakości, np. oliwa z oliwek, olej lniany, masło należy dodawać na surowo do gotowych potraw w ilości zależnej od typu stosowanej diety wątrobowej.

Poleca się stosowanie przypraw wspomagających pracę wątroby, które działają żółciopędnie i rozkurczająco na drogi żółciowe, np.

Dozwolone warzywa powinny znajdować się w co najmniej 3 posiłkach dziennie, a owoce maksymalnie w 2 posiłkach. Owoców nie powinno się jadać w ostatnim posiłku. Ilość błonnika w diecie jest uzależniona od indywidualnej tolerancji pacjenta.

Zaleca się codzienne jedzenie 2-3 porcji chudego niesłodzonego nabiału. W tygodniu powinno się jadać 3 porcje ryb oraz znacznie ograniczyć spożycie tłustego mięsa, tłustych wędlin oraz wędzonych przetworów mięsnych.

Słodyczy nie wolno jadać częściej niż 1-2 razy w tygodniu w małej porcji. Należy ograniczyć sól. Bezwzględnie zakazany jest alkohol. Z diety wątrobowej trzeba wykluczyć:

  • mocną kawę
  • papierosy
  • potrawy ciężkostrawne
  • potrawy wzdymające
  • potrawy pikantne
Polecamy
jesz co lubisz kulinaria

Autor: Time S.A

Indywidualnie dobrana dieta pozwoli Ci jeść zdrowo i smacznie, nawet gdy lekarz zalecił Ci dietę leczniczą. Skorzystaj z JeszCoLubisz, innowacyjnego systemu dietetycznego online od Poradnika Zdrowie i zadbaj o swoje zdrowie i dobre samopoczucie. Ciesz się profesjonalnie skomponowanym menu i stałym wsparciem dietetyka już dziś!

Dieta wątrobowa. Posłuchaj, co można jeść, a czego trzeba unikać. To materiał z cyklu DOBRZE POSŁUCHAĆ. Podcasty z poradami

Dieta wątrobowa - co można jeść, a czego nie? Tabela 1

GRUPA PRODUKTÓW

PRODUKTY ZALECANE

PRODUKTY ZALECANE
W UMIARKOWANYCH
ILOŚCIACH
PRODUKTY
PRZECIWWSKAZANE
Produkty
zbożowe
  • kasza gryczana
  • ryż brązowy
  • płatki żytnie
  • pieczywo graham i razowe
  • otręby pszenne
  • zarodki pszenne
  • ciasto francuskie
  • bułki maślane
  • pieczywo cukiernicze
  • chleb razowy
  • chleb żytni
  • pieczywo pszenne razowe z soją i słonecznikiem
  • pieczywo z otrębami
Mleko i
produkty
mleczne
  • tłuste mleko i przetwory mleczne (powyżej 2%)
  • mleko skondensowane
  • sery żółte
  • sery pleśniowe
  • sery topione
  • tłuste sery twarogowe
  • sery typu „Fromage” i „Feta”
Jaja i
potrawy
z jaj
  • białko jaja
  • jajecznica z białek jaj
  • omlet z białek jaj
  • jajecznica na parze
  • jaja na miękko
  • żółtko
  • jaja gotowane na twardo
  • jaja sadzone
  • jajecznica na smalcu, maśle, boczku i słoninie

Zupy i
sosy oraz
dodatki
do zup

  • chudy rosół na mięsie drobiowym bez skóry
  • zupy na wywarach warzywnych, podprawiane mlekiem lub jogurtem naturalnym
  • sosy na wywarach warzywnych i drobiowych (bez skóry)
  • zupa jarzynowa, ziemniaczana, przetarta owocowa, krupnik
  • zupy podprawiane zawiesiną z mąki i mleka
  • zupy mleczne
  • sosy łagodne: warzywne, owocowe, zagęszczone zawiesiną z mąki i mleka, mleczne na mleku odtłuszczonym
Dodatki, takie jak bułka, grzanki, kasza manna i jęczmienna, ryż biały, ziemniaki, lane ciasto na białkach, makaron nitki bezjajeczny
groszek ptysiowy bez żółtek
  • tłusty esencjonalny rosół
  • zupy na wywarach z kości, grzybowych, mięsnych, zaprawiane śmietaną, zasmażane, pikantne
  • zupy: grochowa, fasolowa, grzybowa, kapuśniak, ogórkowa
  • sosy majonezowe, śmietanowe i na tłustych wywarach mięsnych
  • buliony zaciągane żółtkiem
  • sosy ostre: chrzanowy, musztardowy, grecki
    sos śmietanowy
Dodatki do zup, takie jak kluski francuskie, kładzione, groszek ptysiowy na całych jajach, grube makarony, łazanki
Mięso i
wędliny,
drób
  • tłusta wieprzowina (karkówka, golonka)
  • baranina
  • tłuste mięso wołowe
  • mięso z kaczki i gęsi
  • mięso mocno peklowane
  • serca, mózg, wątroba, skórki z drobiu, ozory
  • wędliny drobno mielone
  • pasztetowa, kaszanka, salceson, salami, parówki, mielonka
  • konserwy mięsne
  • flaki
  • kiszka
Ryby i
owoce morza
  • młody karp
  • leszcz
  • karmazyn
  • pstrąg tęczowy, sardynka
  • śledź, makrela, łosoś
  • węgorz, konserwy rybne w oleju
  • krewetki, małże, kraby
  • kawior, sum, tłusty karp
  • tołpyga, halibut niebieski
  • pikling
Napoje
    • woda mineralna niegazowana
    • herbaty owocowe, ziołowe
    • herbata czarna (słaby napar)
    • kawa zbożowa
    • rozcieńczone soki owocowe i warzywne
    • koktajle mleczne
    • soki owocowo-warzywne
    • napoje mleczno owocowe
      • słaba kawa
        • mocna kawa ziarnista
        • woda gazowana
        • napoje gazowane
        • alkohole
        • kakao
        • płynna czekolada
        • mocna herbata

        Dieta wątrobowa – etapy diety wątrobowej

        W stanach niewydolności wątroby stosuje się dietę niskobiałkową i niskotłuszczową. Jej celem jest ograniczenie wytwarzania toksycznych dla organizmu produktów metabolizmu białek oraz ochrona zmienionego chorobowo narządu. Przy tym należy dostarczać odpowiedniej ilości energii i składników odżywczych.

        Przykładowo w diecie 2000 kcal powinno znaleźć się 20-40 g białka, 20-25 g tłuszczu i 400 g węglowodanów. Dostarczane białko powinno w 75% pochodzić ze źródeł zwierzęcych i być rozłożone w 3 posiłkach. Węglowodany podaje się głównie jako produkty zbożowe z oczyszczonej mąki. Potrawy należy wyłącznie gotować. Zabrania się jedzenia potraw zimnych. Owoce i warzywa podaje się jedynie w postaci gotowanej, rozdrobnionej i przetartej.

        • W różnych chorobach wątroby, trzustki, pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych – dieta łatwostrawna z ograniczeniem tłuszczu

        Ten rodzaj diety jest stosowany po zabiegach chirurgicznych w obrębie jamy brzusznej oraz w chorobach wątroby bez silnej niewydolności narządu. W diecie ogranicza się ilość błonnika, a przede wszystkim ilość tłuszczu do 40-50 g na dobę.

        Ograniczenie tłuszczu jest niezbędne w przypadku zastoju żółci i zahamowania wydzielania żółci, zaburzeniu wydzielania enzymów trawiennych oraz przy zaostrzeniu przewlekłego zapalenia wątroby.

        Do najczęstszych chorób wątroby należą: zapalenie wątroby, marskość wątroby, stłuszczenie wątroby, toksyczne uszkodzenie wątroby oraz nowotwór tego narządu.

        Białko przyjmuje się w normie fizjologicznej lub nieco zwiększa jego ilość. Zakłada się jego spożycie na poziomie 1 – 1,2 g/kg masy ciała, a minimalnie w ilości 0,8 g/kg m.c..

        Węglowodany pokrywają większość podaży energetycznej chorego. W diecie 2000 kcal tłuszcze stanowią 45-50 g, białka 70-90 g, a węglowodany 300-350 g. Należy stosować się do wszystkich zaleceń diety wątrobowej i nie spożywać produktów przeciwwskazanych.

        • W przewlekłych chorobach wątroby w okresie wyrównania – dieta normotłuszczowa z ograniczeniem błonnika

        W przypadku, gdy przewlekła choroba wątroby przebiega bez powikłań, stosuje się żywienie zbliżone do podstawowego. Należy jednak cały czas mieć na uwadze zalecane techniki kulinarne w diecie wątrobowej i nie spożywać produktów, które wywołują dolegliwości trawienne.

        W zależności od indywidualnej tolerancji pacjenta ogranicza się błonnik. Celem diety jest wyrównanie niedoborów pokarmowych powstałych w okresie choroby oraz regeneracja uszkodzonej wątroby. Stąd zaleca się zwiększenie ilości spożywanego białka.

        Białko powinno się dostarczać w ilości 1-1,2 g/kg masy ciała, a w przypadku osób niedożywionych – do 1,6 g/kg masy ciała. Ponad połowa spożywanego białka powinna pochodzić ze źródeł zwierzęcych

        Poleca się przyjmowanie tłuszczów w ilości 1 g/kg masy ciała. Jego nadmierne ograniczanie w wyrównaniu choroby nie jest konieczne.

        Węglowodany uzupełniają zapotrzebowanie energetyczne organizmu. Powinny pochodzić głównie ze zbóż i ich przetworów, a w dużo mniejszej ilości z cukru, soków owocowych, dżemów czy marmolad. W diecie 2000 kcal powinno znaleźć się 90 g białka, 70 g tłuszczu i 250 g węglowodanów.

        Dieta wątrobowa - produkty zalecane i przeciwwskazane. Tabela 2

        GRUPA
        PRODUKTÓW
        PRODUKTY ZALECANE PRODUKTY ZALECANE
        W UMIARKOWANYCH
        ILOŚCIACH
        PRODUKTY
        PRZECIWWSKAZANE
        Potrawy
        z mąki
        i kasz
        • budynie z kasz
          (jęczmiennej,
          manny, krakowskiej,
          kukurydzianej)
        • pierogi leniwe z
          chudego sera
          twarogowego
        • kluski ziemniaczane
          z gotowanych ziemniaków
        • pierogi z owocami,
          z chudym serem twarogowym,
          z chudym mięsem
          naleśniki smażone
          bez tłuszczu
          na patelni teflonowej
        • naleśniki smażone
          na tłuszczu z mięsem
        • pączki
        • faworki
        • racuchy
        • kruszonka
        • krakersy
        • paluszki
        • knedle
        Tłuszcze
        • margaryny roślinne kubkowe
        • śmietana jogurtowa 9%
        • oleje: rzepakowy, sojowy,
          kukurydziany, z pestek
          winogron, z kiełków pszenicy
        • oliwa z oliwek (na zimno)
        • smalec
        • słonina
        • boczek
        • łój
        • masło klarowane
        • podgardle
        • margaryny twarde
        • śmietana powyżej 10%
        Warzywa i grzyby
        • cebula, czosnek, por
        • kapusta biała, czerwona, włoska
          (szczególnie w połączeniu
          z mięsem i cebulą)
        • groch, fasola, soja i inne nasiona roślin strączkowych
        • grzyby, rzodkiewka, rzepa
        • kalarepa, groszek zielony
        • warzywa marynowane i solone
        • ziemniaki smażone
        • potrawy z ziemniaków: frytki, placki  ziemniaczane, chipsy
        Owoce i
        przetwory
        owocowe


        Orzechy
        i nasiona
        • odtłuszczone siemię lniane mielone
        • nasiona słonecznika
        • nasiona dyni
        • nasiona sezamu
          siemię lniane w
          ziarenkach
        • nieodtłuszczone
          wszystkie orzechy
        Cukier i
        słodycze
        • miód
        • ciasto drożdżowe, biszkopt ciasto z owocami
          galaretka, kisiel
        • budyń na chudym mleku
        • sorbety, musy i przeciery owocowe
        • kompoty
        • suflety
        • sernik na chudym twarogu
        • ciastka z małą
          ilością tłuszczu i jaj
        • torty, ptysie, sernik
        • lody kremowe, bita śmietana
        • tłuste ciasta, desery z używkami
        • czekolada, batony, chałwa
        • słodycze zawierające kakao i orzechy
        Przyprawy

        Przy indywidualnej tolerancji niewielkie ilości czosnku, cebuli, mielonej słodkiej papryki i pieprzu ziołowego

        Dieta wątrobowa. Posłuchaj, jakie są rodzaje diety oraz menu na trzy dni. To materiał z cyklu DOBRZE POSŁUCHAĆ. Podcasty z poradami

        Dieta wątrobowa - jadłospis w diecie wątrobowej

        Dzień I

        • Śniadanie

        Bułka pszenna posmarowana cienko masłem z chudą wędliną drobiową i twarożkiem, sałatą i pomidorem bez skórki

        • II śniadanie

        Koktajl z banana i mleka 2%

        • Obiad

        Gotowane pulpety z piersi indyka z koperkiem, gotowana kasza jaglana, gotowany brokuł polany łyżeczką oliwy z oliwek

        • Podwieczorek

        Serek wiejski z pomidorem bez skórki

        • Kolacja

        Sałatka makaronowa z duszoną cukinią i papryką, gotowaną piersią kurczaka, łyżeczką oliwy z oliwek

        Dzień II

        • Śniadanie

        Omlet z białek jaj i mąki pszennej przygotowany bez tłuszczu na patelni teflonowej z 1 łyżką dżemu truskawkowego 100% owoców

        • II śniadanie

        Kanapki z chleba pszennego posmarowane cienko masłem z twarożkiem, chudą wędliną drobiową, sałatą, pomidorem bez skórki

        • Obiad

        Pieczone udka z kurczaka bez skóry, Gotowany biały ryż, Gotowane buraczki tarte

        • Podwieczorek

        Owsianka z płatków błyskawicznych, tartego jabłka i suszonej żurawiny z jogurtem naturalnym

        • Kolacja

        Zupa krem z dyni ugotowana na wywarze warzywnym podana z grzankami z bagietki pszennej

        Dzień III

        • Śniadanie

        Płatki ryżowe gotowane na mleku z dodatkiem miodu i garścią malin

        • II śniadanie

        Bułka pszenna posmarowana cienko masłem z wędliną drobiową, sałatą, ogórkiem bez skórki
        Sok marchwiowy jednodniowy

        • Obiad

        Dorsz pieczony w folii z koperkiem, Gotowane ziemniaki, Gotowany kalafior polany łyżeczką roztopionego masła

        • Podwieczorek

        Ciasto drożdżowe z łyżeczką masła i łyżką dżemu truskawkowego 100% owoców, Szklanka maślanki

        • Kolacja

        Szpinak duszony na patelni teflonowej z ugotowaną kaszą jaglaną, pomidorami suszonymi do smaku, zabielony jogurtem naturalnym

        Źródła:

        1. Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, PZWL, 2014

        2. Krakowski Szpital Specjalistyczny im. Jana pawła II, Dieta wątrobowa I-wszy okres, http://www.szpitaljp2.krakow.pl/fileadmin/user_upload/Dieta%20w%C4%85trobowa%20I-wszy%20okres.pdf

        3. Dieta wątrobowa Zalecenia żywieniowe,  http://www.szpital.lublin.pl/attachments/article/774/dieta_watrobowa.pdf

        4. Wojewódzki Specjalistyczny szpital im. Wł. Biegańskiego w Łodzi, Zalecenia dla pacjenta – Dieta łatwostrawna z ograniczeniem tłuszczu – wątrobowa, http://www.bieganski.com.pl/other/doc/2591/watrobowa.pdf

        5. Szpital Miejski Specjalistyczny im. Gabriela Narutowicza, T. Korab, Dieta w chorobach wątroby, http://www.narutowicz.krakow.pl/uploaded/FSiBundleContentBlockBundleEntityBlockFilesElement/filePath/578/dieta-w-chorobach-watroby-wyd.ii.pdf

        6. Dr n.med. D. Waśko – Czopnik, Dieta wątrobowa, http://waskoczopnik.pl/pdf/Dieta_watrobowa.pdf

        Czy artykuł był przydatny?
        Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

        NOWY NUMER

        Czytaj e-wydanie cenie 1,00 zł i zyskaj dostęp do numerów archiwalnych! W nr 6/2020 "Zdrowia" m.in.: jak działają jelita, 10 pytań o wazektomię, uzależnienia a płeć, dłonie pod ochroną, ćwiczenia na smukłe nogi. "Zdrowie" to 76 stron rzetelnej wiedzy!

        Dowiedz się więcej
        Miesięcznik Zdrowie  6/2020
        KOMENTARZE
        nova
        |

        darka, jesli o te ziola chodzi, to tylko przez internet

        darka
        |

        podpowie mi ktos gdzie to kupic?

        Premier King
        |

        Jak szkodzą jak tu wymienione są jako zalecane , mandarynka to nie cytrus ??

        Olka
        |

        nie, kupuje sobie gotowa mieszanke juz. ja mam akurat hepa vitale

        Rena
        |

        i co, osobno sobie kupujesz ziolka i je mieszasz? czy gotowe kupujesz?

        Olka
        |

        ja ci powiem ze np. ja ososbicie uzywam takiej mieszanki z babka pleszcznik, ostropestem i z czarnuszka i albo to parze albo popijam sobie woda. Tak raz - dwa razy dziennie i jest lepiej

        kallina
        |

        żeby miało sens to po prostu musi być regularnie, a w jakiej formie to już ma mniejsze znaczenie. jeśli chodzi o suplementy to nie za bardzo się znam

        Rena
        |

        Dzięki ;-) A coś bardziej możesz podpowiedzieć jeśli chodzi o formę/dawkowanie? Jak to najlepiej ogarnąć żeby miało sens.

        kallina
        |

        eee no raczej że warto z tym że one odżywiania z sensem nie zastąpią, ale jako dodatek są super. o ostropeście sobie poczytaj, jeśli chodzi o działanie na wątrobę, regenerację, oczyszczanie to można kombinować ale wg mnie raczej nie ma nic lepszego

        Rena
        |

        Lekkostrawne jedzenie to konieczność, w sumie na co dzień nie jest to takim problemem, gorzej przy jakichś większych wyjściach i spotkaniach rodzinnych. W większości tłuste mięsa, sałatki itp. ale z tego też da się jakoś wybrnąć. A co z herbatkami, które będą pomagać na trawienie i wątrobę? Warto, czy równie dobrze można sobie odpuścić i zostać tylko pryz diecie?