Kofeina - prawdy i mity. Co warto wiedzieć o kofeinie?

Konsultant: dr Magdalena Makarewicz-Wujec, dietetyk, Warszawski Uniwersytet Medyczny
Autor: Aneta Grabowska - artykuł pochodzi z miesięcznika "Zdrowie"

Czy kawę i inne napoje z kofeiną mogą pić nadciśnieniowcy, "sercowcy", kobiety w ciąży? Czy kofeina w herbacie jest słabsza niż ta w kawie? Czy kofeina powoduje niedobory składników odżywczych? Czy kawa z mlekiem jest zdrowsza niż czarna? Sprawdź fakty i mity na temat kofeiny!

Kofeina pobudza organizm

PRAWDA. Kofeina ma właściwości pobudzające przez działanie na korę mózgową. Powoduje lepsze skupienie uwagi, wydłuża czas koncentracji, zmniejsza zmęczenie i senność. Niektóre badania wskazują, że poprawia logiczne myślenie i pamięć. To jednak efekt krótkotrwały i wraz z wydalaniem kofeiny z organizmu ginie. Średni okres półtrwania tego związku w organizmie wynosi 4 godziny (każdy ma inną wrażliwość na kofeinę - szybciej metabolizuje się np. u palaczy).

Kofeina znajduje się nie tylko w kawie

Kofeina jest powszechnym alkaloidem, występuje w ok. 65 gatunkach różnych roślin. Oprócz ziaren kawy zawierają ją m.in. liście herbaty, orzeszki koli, ziarna kakaowca, guarana. Uzyskany z tych roślin ekstrakt kofeiny jest dodawany np. do napojów i cukierków.

Kofeinę łatwo przedawkować

Wypijamy ją w różnych napojach, zjadamy w czekoladzie, przyjmujemy w lekach. Niepokoją wyniki badań przeprowadzonych wśród warszawskich gimnazjalistów – wypijają oni nawet do 6 puszek napojów energetycznych dziennie. Bezpieczna dawka dla dzieci to ok. 5,3 mg/kg masy ciała, czyli np. 140–160 mg kofeiny na dobę dla dziesięciolatka – nieco więcej niż 1,5 puszki tych napojów. Dla dorosłej osoby bezpieczna dawka kofeiny to poniżej 300 mg na dobę. Powyżej 500 mg jest już uznawane za przedawkowanie. Zaś powyżej 2000 mg – za zatrucie kofeiną: powoduje m.in. silne pobudzenie, rozkojarzenie, uderzenia gorąca, zawroty głowy, drgawki, bezsenność. Nadmiar kofeiny u młodzieży może powodować kłopoty ze snem, skupieniem uwagi, nerwowość.

Kofeina nie jest szkodliwa dla zdrowia

Kofeina to związek stosowany w tabletkach przeciwbólowych, bo łagodzi ból i napięcie, wpływa też na uwalnianie dopaminy – hormonu odpowiedzialnego za uczucie zadowolenia. Ponadto kofeina może obniżać histaminę w organizmie (związek odpowiadający za reakcje alergiczne). Jest też wykorzystywana w leczeniu astmy oskrzelowej, bo rozszerza oskrzela. Coraz więcej jest doniesień naukowych, że spożycie kawy może zmniejszać ryzyko cukrzycy typu 2 i niektórych nowotworów, ale nie zostało to jeszcze udowodnione.

Kofeina zawarta w herbacie nie jest słabsza niż ta w kawie

Kofeiny w herbacie jest po prostu mniej niż w kawie i dlatego w mniejszym stopniu działa. Musimy zatem wypić herbaty sporo więcej, żeby osiągnąć podobny do kawy efekt pobudzenia.

Warto wiedzieć

Ważne

Średnia zawartość kofeiny

  • Filiżanka kawy (200 ml) – 80–140 mg (w zależności od ilości kawy)
  • Filiżanka cappuccino – ok. 40 mg
  • Filiżanka czarnej herbaty – ok. 50 mg
  • Filiżanka zielonej herbaty – ok. 30 mg
  • Napój energetyzujący (250 ml) – ok. 90 mg
  • Napój typu cola (250 ml) – 30–50 mg
  • Czekolada (100 g) – 10–70 mg

Kofeina może powodować niedobory niektórych składników odżywczych

Wszystko zależy od diety i ilości tych napojów. Ponieważ mają one działanie moczopędne, niektóre składniki mineralne, zwłaszcza wapń, są w niewielkim stopniu tracone z moczem. Ale nie potwierdziły się przypuszczenia, że u osób z osteoporozą właśnie za to schorzenie odpowiedzialne jest nadmierne lub nawet umiarkowane picie kawy. Jeżeli jednak ktoś przyjmuje mało wapnia w diecie (norma to ok. 1000 mg dziennie) i jednocześnie pije dużo kawy, to może to wpływać na rozwój choroby. Ponadto kawa, podobnie jak herbata, osłabia przyswajanie żelaza, bo zawiera taniny, które obniżają wchłanianie tego pierwiastka. Dlatego nie powinno się pić tych napojów wcześniej niż po upływie pół godziny od posiłku bogatego w żelazo. Wiadomo też, że napoje z kofeiną mogą osłabiać wykorzystywanie w organizmie magnezu, cynku oraz witamin z grupy B. Jeżeli prawidłowo się odżywiamy i dostarczamy odpowiednią ilość tych składników, to picie kawy w umiarkowanych ilościach (2–3 filiżanki dziennie) nie ma wpływu na niedobór tych związków.

Napoje z kofeiną mogą pić osoby z nadciśnieniem

Choć wiadomo, że kofeina podnosi ciśnienie krwi, to jednak po dłuższych badaniach zależności między umiarkowanym piciem kawy a rozwojem nadciśnienia nie znaleziono związku. U większości chorych z nadciśnieniem wypicie 1–2 filiżanek niezbyt mocnej kawy nie powoduje negatywnych skutków. Jednak osoby takie powinny prowadzić dzienniczek i mierzyć sobie ciśnienie krwi po wypiciu napojów z kofeiną. Jeśli zaobserwują znaczny wzrost ciśnienia, muszą z nich zrezygnować. Warto też skonsultować ze swoim lekarzem, w jakich ilościach można pić kawę.

Umiarkowane picie napojów z kofeiną nie wpływa na choroby serca

Napoje z kofeiną nie mają wpływu na wystąpienie chorób serca i układu krążenia. Co innego, gdy są one wypijane w dużych ilościach. Osoby pijące dużo kawy często palą papierosy, prowadzą siedzący tryb życia, niezdrowo się odżywiają. U nich niekorzystne działanie kawy w połączeniu z czynnikami ryzyka choroby niedokrwiennej serca rzeczywiście sprzyja chorobom serca. W grupie ryzyka są też osoby o wolnym metabolizmie kofeiny.

Kobiety w ciąży powinny ograniczyć picie napojów z kofeiną

Nie ma jednoznacznego potwierdzenia, że kofeina szkodzi kobietom w ciąży. Choć według badań porównujących związek między ilością kofeiny w diecie a poronieniem, wystąpieniem wad wrodzonych, kłopotami z zajściem w ciążę nie stwierdzono takich zależności, to zaleca się ostrożność. Czas działania kofeiny w organizmie ciężarnych (podobnie jak kobiet stosujących pigułki antykoncepcyjne) jest dużo dłuższy niż u pań niebędących w ciąży. Ponadto kawa ogranicza nieco przyswajanie składników odżywczych z diety, co w czasie ciąży może utrudniać pokrycie zapotrzebowania. Dlatego w tym okresie kawę lepiej ograniczyć do 1–2 filiżanek słabego naparu.

Kawa parzona w szklance jest bardziej szkodliwa niż rozpuszczalna i z ekspresu

Nie zależy to od zawartości kofeiny, ale obecności w kawie diterpenów – związków, które mogą podnosić poziom cholesterolu we krwi. Te substancje usuwane są w procesie filtrowania kawy, nie ma ich też w kawie rozpuszczalnej, natomiast są w dużych ilościach w kawie zaparzanej w szklance lub gotowanej (parzonej po turecku). Dlatego osoby, które mają miażdżycę lub hiperlipidemię, nie powinny pić takiej kawy.

Kawa z mlekiem jest zdrowsza niż czarna, ale herbatę lepiej pić bez mleka

Dodatek mleka do kawy w pewnym stopniu uzupełnia straty wapnia. Ponadto mleko alkalizuje kawę, co ma korzystne działanie, bo jemy za dużo produktów o kwaśnym odczynie (np. mięsa). W kawie i herbacie znajdują się polifenole o działaniu antyoksydacyjnym. Silne właściwości antyoksydacyjne herbaty udowodniono w wielu badaniach. Jednak gdy wlejemy mleko do herbaty, spowodujemy wytrącenie tych związków, co zahamuje ich działanie. Dlatego herbatę lepiej pić bez mleka.

Kofeina zawarta w kosmetykach zwalcza cellulit

Producenci kosmetyków wykorzystują unikatowe właściwości kofeiny w usuwaniu cellulitu oraz wiotczenia skóry. Związek ten poprawia bowiem krążenie krwi i odpływ limfy, pomaga pozbyć się zalegających toksyn. Ponadto dodaje skórze energii i pozwala zachować jej jędrność.

Źle się czujesz po wypiciu kawy? Możesz mieć nietolerancję kofeiny

Prawie 60 procent Polaków ma wrodzoną nietolerancję kofeiny. W jaki sposób objawia się nietolerancja kofeiny? Czy mając nietolerancję kofeiny trzeba całkowicie zrezygnować z zawierających ją produktów? Posłuchaj naszego eksperta - dietetyczki Agnieszki Piskały.

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Tagi: herbata, kawa, kofeina
Zdjęcia: miesięcznik Zdrowie

Aktualizacja: 12.07.2017

DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Podwyższony POZIOM CUKRU we krwi - jak go obniżyć Podwyższony POZIOM CUKRU we krwi - jak go obniżyć

Jeśli twój poziom cukru we krwi zbliża się do niebezpiecznej granicy, nie wpadaj w panikę....

więcej

225

Potas - objawy niedoboru i najlepsze źródła w żywności Potas - objawy niedoboru i najlepsze źródła w żywności

Chociaż potas znajduje się niemal we wszystkich produktach spożywczych, zdarza się, że zjadamy go...

więcej

218

Cudowny imbir - właściwości lecznicze i odchudzające imbiru Cudowny imbir - właściwości lecznicze i odchudzające imbiru

Imbir jest jedną z tych roślin, bez których wiele narodów nie wyobraża sobie życia. Właściwości...

więcej

178

Zdrowa dieta: szkodliwe POŁĄCZENIA potraw i składników Zdrowa dieta: szkodliwe POŁĄCZENIA potraw i składników

Biały ser, ryby, warzywa to zdrowe składniki, które powinny się znaleźć w każdej diecie. Jednak w...

więcej

176

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

Produkty bez laktozy to produkty pozbawione cukru mlecznego, czyli składnika wpływającego na podwyższenie glikemii poposiłkowej. Jednak cukier nie jest całkowicie usunięty a zhydrolizowany do glukozy...

Po zabiegu kolonoskopii 2-3 doby odżywiasz się lekkostrawnie. Co zjesz, zależy to od twojego samopoczucia i sprawności przewodu pokarmowego po zabiegu. Białe pieczywo - lekko podsuszane, zupy kremy,...

Forum
data

Lipiec 17, 2017

Takie paluszki rybne, to jednak niezbyt sa zdrowe :D Dużo lepiej sobie iść na naprawdę dobre ryby gdzieś. Ja na przykład uwielbiam te z restauracji Salto :)

data

Lipiec 17, 2017

Oj taki fast food to nie za bardzo :/ Ja jednak wolę chodzić do restauracji na jakieś dobre jedzonko :) Na przykład uwielbiam Salto na wilczej, tam mają pyszne owoce morza :)

data

Lipiec 10, 2017

Za tydzień szczerbaci polscy chłopi będą pryskać rzepak glifosatem. za dwa tygodnie wjadą kombajnami i nasiona rzepaku powiozą do skupu. Rzepak jest rośliną, która bez chemii nie chce dać wysokich plonów. Do zaprawiania nasion używa się trucizny pierwszej klasy toksyczności. Rzepak ma tą...

data

Lipiec 06, 2017

,,Naturalne izotoniki z powodzeniem zastąpią dostępne w sklepach i pełne sztucznych składników produkty o podobnym działaniu. Woda kokosowa, klonowa czy karczochowa zawierają potrzebne sportowcom minerały, a przy tym są niskokaloryczne oraz pozbawione aromatów i barwników. Poznaj...

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.