Zatrucie borowikiem szatańskim - objawy. Pierwsza pomoc w przypadku zatrucia "szatanem"

2017-09-11 8:21 Monika Majewska

Zatrucie borowikiem szatańskim zwykle jest wynikiem niewiedzy grzybiarza, który nie potrafi odróżnić borowika szatańskiego od prawdziwka. Grzyb potocznie nazywany "szatanem" zawiera substancje żywicowate, które powodują objawy przypominające zatrucie pokarmowe, dlatego nie należy ich lekceważyć, tylko jak najszybciej udać się do lekarza. Sprawdź, jakie są jeszcze objawy zatrucia borowikiem szatańskim, czy prowadzą one do śmierci i jak udzielić pierwszej pomocy osobie, która zatruła się "szatanem".

Borowik szatański to w Polsce potoczne określenie goryczaka żółciowego. Tymczasem są to dwa różne grzyby. Skąd więc ta obiegowa nazwa? Młode egzemplarze goryczaka (Tylopilus felleus) i borowika szatańskiego (Boletus satanas) są do siebie łudząco podobne - oba mają żółte lub jasnobrązowe kapelusze i żółtawe trzony tej samej wielkości. Mimo że oba grzyby należą do rodziny borowikowatych, różnią się miejscem i czasem wzrostu oraz wyglądem dojrzałych osobników.

Borowik szatański a goryczak żółciowy

Prawdziwy borowik szatański owocnikuje głównie w lipcu i sierpniu w ciepłych lasach liściastych (głównie buczynach), wyłącznie na wapiennych glebach (głównie w Europie Zachodniej i na południe od łańcucha Karpat). W związku z tym szataniak, który jest zaliczany do grzybów trujących, w Polsce praktycznie nie występuje. Jedno jego stanowisko znaleziono na wapiennym wzgórzu pogórza Sudeckiego, w buczynie storczykowej w Górach Kaczawskich, a drugie zostało odkryte w roku 2006 na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. W obu przypadkach były to grzyby o jasnoszarym kapeluszu i charakterystycznym ciemnoczerwonym trzonie.

W Polsce goryczak żółciowy owocnikuje od czerwca do końca października. Można go spotkać w lasach iglastych, jedynie na kwaśnych glebach. Według danych Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Nowym Sączu, "goryczak żółciowy - zwany popularnie szatanem - nie posiada właściwości trujących, jest jedynie niejadalny z powodu gorzkiego smaku".

Jak odróżnić goryczaka żółciowego ("szatana") od prawdziwka?

Dojrzałe egzemplarze goryczaka żółciowego są z kolei łudząco podobne do borowika szlachetnego, czyli prawdziwka: mają cielistobrązowy kapelusz oraz beczułkowaty, jasnobrązowy trzon. Jak odróżnić "szatana" od prawdziwka? Prostym sposobem jest dotknięcie czubkiem języka odłamanego fragmentu kapelusza młodego goryczaka. Smak żółci nie pozostawia wątpliwości, że jest to "szatan". Starsze okazy goryczaka jeszcze łatwiej można odróżnić od prawdziwka po różowawych rurkach znajdujących się na spodzie kapelusza (na zdjęciu poniżej).

Goryczak żółciowy nazywany potocznie borowikiem szatańskim (szatanem). fot. Jerzy Opioła/Wikimedia Commons

Zatrucie grzybami - poszczególne gatunki wywołują różne objawy intoksykacji

Grzyby w Polsce, ze względu na zawartość substancji trujących o różnym sposobie i sile działania toksycznego na ludzki organizm, dzielimy na:

Grzyby śmiertelnie trujące

  • gatunki: muchomor sromotnikowy i jego odmiany (muchomor jadowity i wiosenny), piestrzenica kasztanowata, zasłonak rudy;
  • zatrucie grzybami śmiertelnie trującymi objawia się późno, tj. od 8 do 48 godzin po spożyciu (w rzadkich przypadkach nawet po 2 tygodniach);
  • objawy: są to grzyby, które zawierają swoiste toksyny, takie jak: amanityna, falloidyna, giromitryna, orelanina, w związku z tym poza zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi powodują one uszkodzenie i niewydolność narządów miąższowych, tj. wątroby, nerek i śledziony, co w konsekwencji doprowadza do śmierci.

Grzyby trujące

  • ich spożycie wywołuje wczesne objawy zatrucia: po kilkunastu minutach do 2 godzin;
  • objawy: zaburzenia żołądkowo-jelitowe powodują wszystkie grzyby trujące, jednak ich działanie ogólne, które polega na zaburzeniu pracy układu nerwowego, zależy od przynależności gatunkowej:

- strzępiaki, lejkówka odbielona i strumykowa, krowiak podwinięty (olchówka), a także borowik szatański (Boletus satanas) dzięki zawartości muskaryny pobudzają układ nerwowy przywspółczulny i powodują tzw. objawy muskarynowe: poty, ślinotok, łzawienie, zwężenie źrenic, zwolnienie akcji serca i zaburzenia oddychania.

- muchomor czerwony i plamisty podrażniają układ nerwowy przywspółczulny i jednocześnie pobudzają ośrodkowy układ nerwowy przez alkaloidy o działaniu podobnym do atropiny.

Spożycie ww. grzybów może się skończyć śmiercią.

goryczak_zolciowyborowik_szatanski.jpg
Autor: archiwum poradnikzdrowie.pl

Goryczak żółciowy ("szatan") - objawy zatrucia

Do grupy trzeciej - grzybów niejadalnych - należą różne rodzaje grzybów gołąbków, tęgoskór pospolity, różne rodzaje mleczaja i gąsek oraz potocznie nazywany "szatanem" goryczak żółciowy. Po spożyciu grzybów niejadalnych występują głównie tylko zaburzenia żołądkowo-jelitowe i wodno-elektrolitowe, które spowodowane są substancjami żywicowatymi o działaniu miejscowo drażniącym błonę śluzową żołądka i jelit. W okresie do 2 godzin po spożycia poza bólami brzucha występują objawy, takie jak:

Poza tym grzyby niejadalne nie dają żadnych swoistych objawów ogólnych. Niemniej jednak chory wymaga leczenia szpitalnego.

Pierwsza pomoc w przypadku zatrucia "szatanem"

W razie podejrzenia zatrucia "szatanem" należy natychmiast udać się na pogotowie w celu przeprowadzenia płukania żołądka (na wszelki wypadek grzyby i wymiociny należy zachować do badania mikologicznego). Każda osoba, u której wystąpiły objawy chorobowe w 4 lub więcej godzin od spożycia grzybów, powinna być poddana hospitalizacji.

UWAGA! Nie należy stosować żadnych domowych kuracji odtruwających. Choremu nie można podawać nawet wody, ponieważ płyny powodują szybsze przenikanie toksyn do krwiobiegu.

Jak często w Polsce dochodzi do zatrucia grzybami?

Według danych Państwowej Inspekcji Sanitarnej, w Polsce do zatrucia goryczakiem żółciowym praktycznie nie dochodzi. Z raportu Inspekcji wynika, że "w 2011 r. 32 osoby trafiły do szpitali z powodu zatrucia grzybami (w 2010 r. aż 80 osób), w tym najwięcej – 20 przypadków spowodowanych było spożyciem muchomora sromotnikowego (w 2010 r. aż 43). Ponadto zatrucia wywołały: 1 – piestrzenica kasztanowata, 1 – muchomor czerwony. Pozostałe to zatrucia nieswoiste – 3 oraz 7 zatruć o nieustalonej przynależności gatunkowej grzybów".

Ważne

Gdzie sprawdzić, czy grzyby nie są trujące?

Nie masz pewności, czy zebrane przez ciebie grzyby są jadalne? Udaj się do Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej, która znajduje się najbliżej twojego miejsca zamieszkania. Grzyboznawcy zatrudnieni w sanepidzie udzielają bezpłatnych porad w zakresie przynależności gatunkowej grzybów.

Polecany artykuł:

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 12/2019 "Zdrowia" wszystko o fizjoterapii, operacja "przez dziurkę", leczenie raka trzustki, kim jest asystent zdrowienia, zielone biuro, antyrakowe menu, idealna koloryzacja. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 12/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
Aneta Rożkowicz
|

Ten kto pisał ten artykuł grzybiarzem nie jest. Już nie wspomne że sam tekst wysokich lotów nie jest a treść to już tragedia. Posklejane fragmenty z innych źródeł i to jeszcze kiepsko. Wszystkim którzy idą na grzyby polecam nie zbierać tego czego się nie zna. Zbierać tylko te z gąbką pod spodem. A jak macie uważać to na borowika ponurego (jest go dużo więcej niż szatanów które są ściśle chronione i niezykle ciężko je spotkać)

mykolog
|

Borowik szatański ma kapelusz prawie biały, zupełnie niepodobny do borowika szlachetnego. Trzy razy w życiu widziałem, raz w życiu jadłem, żyję. Był dobrze ugotowany.

Asia
|

Radzę przed komentowaniem przeczytać tekst ze zrozumieniem.

felidae
|

Gratuluje temu, kto go bedzie w stanie zjesc w takiej ilosci by wyrzadził szkody to raz. I nie piszcie głupot bo Borowik szatański o goruczak żółciowy to zupełniebinne i nie do pomylenia grzyby. Zapytajcie specjalisty zanim opublikujecie cos takkego

To Ja
|

Większych bzdur nie czytałem

illfil
|

Szatan to nie goryczak, szatana spotkałam tylko 1 raz w w życiu, piękna purpurowa noga i białawy kapelusz ( Beskid Mały), goryczak jest bardzo popularny i nie jest trujący tylko niejadalny . Często mylony przez niewytrawnych grzybiarzy z borowikiem szlachetnym. Ceglastopore zbieram od niedawna, aczkolwiek są tak piękne, że aż żal zrywać.

Dedi
|

Znalazłeś kolego borowika ceglastoporego lub ponurego. Ten drugi ma czerwone pod rurkami. Tak go najłatwiej odróżnić. Ceglastopory jest jadalny po obróbce termicznej. Jeden z moich ulubionych grzybów, bo jest twardawy. Prawdziwy szatan ma jasny kapelusz.

antoni antczak
|

To nie prawda że u nas nie występuje.Szkoda że nie można wkleić zdięcia.Prawie taki znalazłem na śląsku koło rybnika.Opiszę Noga i spód kapelusza purpurowe tak jak szata biskupia.Kapelusz z wierzchu kolor dębowy.podobny kształtem całkowicie do borowika szlachetnego

Ale o co chodzi?
|

Niektórzy mają poważne problemy z czytaniem tekstu ze zrozumieniem. Przecież jest napisane, że goryczak to nie szatan, że goryczak jest uważany za szatana, bo te grzyby są do siebie podobne. Poza tym jak wół jest napisane, że prawdziwy szatan (który w Polsce praktycznie nie występuje) to grzyb trujący, a często mylony z nim goryczak za grzyb NIEJADALNY.

Azar
|

Bzdury do kwadratu i pomieszanie pojęć.
Od kiedy goryczak to szatan i od kiedy goryczak jest trujący?
Autor tak namieszał, że na końcu chyba sam nie wie o co mu chodziło...
Owszem potocznie goryczaka nazywają szatanem ale to tylko tyle prawdy w tym artykule.