Sinice w Bałtyku znów zakwitły! Dlaczego są groźne dla zdrowia?

2020-06-29 11:32 Monika Majewska

To już kolejny rok, gdy w Bałtyku pojawiają się sinice. Słona woda, upalne lato oraz napływ wody rzecznej z zanieczyszczeniami stwarzają najdogodniejsze warunki do rozwoju tych organizmów, a namnażające się sinice wytwarzają toksyny, które są groźne nie tylko dla ryb, lecz także dla człowieka. Przeczytaj albo posłuchaj i dowiedz się, gdzie tym razem zakwitły sinice w Bałtyku i jak się przed nimi chronić podczas morskich kąpieli.

Co to są sinice?

Sinice (cyjanofity, cyjanobakterie, cyjanoprokariota, Cyanobacteria) to jedne z najstarszych organizmów występujących na Ziemi. Można je spotkać prawie w każdym środowisku, ponieważ są odporne na długotrwałe susze oraz bardzo wysokie temperatury, a nawet wysoką kwasowość podłoża. Dzięki zawartości chlorofilu mają zieloną barwę. Dawniej uważano je za rośliny, z czasem jednak te jednokomórkowce zostały sklasyfikowane jako bakterie. 

Najdogodniejsze warunki do rozwoju sinic w morzu stwarzają:

  • słona woda,
  • wysoka temperatura wody, 
  • zanieczyszczenie wody nawozami z pól i ściekami.

Zakwit sinic ogranicza ilość tlenu i światła docierającego do głębszych warstw zbiorników wodnych, powodując tym samym obumieranie żyjących tam organizmów - i stąd bierze się brzydki wygląd i zapach wody.

Posłuchaj, jaki jest wpływ toksyn sinicowych na zdrowie człowieka. To materiał z cyklu DOBRZE POSŁUCHAĆ. Podcasty z poradami

Spis treści

  1. Co to są sinice?
  2. Sinice - jak je rozpoznać?
  3. Sinice - dlaczego są tak groźne?
  4. Sinice w polskich jeziorach i nad Bałtykiem
  5. Sinice - objawy zatrucia
  6. Sinice w Bałtyku - czerwiec 2020

Sinice - jak je rozpoznać?

O zakwicie sinic w wodzie świadczą dwie rzeczy:

  • nieprzyjemny zapach wody,
  • gęste kożuchy sinicowe formujące się na powierzchni wody.

Sinice - dlaczego są tak groźne?

Toksyny sinicowe zazwyczaj występują w silnie zanieczyszczonych wodach mórz czy jezior i zbiornikach zaporowych o wysokim stopniu eutrofizacji, czyli przeżyźnienia.

Podczas kąpieli w tego typu zbiornikach wodnych wzrasta ryzyko zatrucia sinicami, którego objawami może być łagodne zatrucie pokarmowe lub poważniejsze w skutkach porażenie mięśni, które prowadzi do niewydolności oddechowej.

Rodzaje toksyn sinicowych:

  • hepatotoksyny, czyli substancje wywierające działanie toksyczne na wątrobę - ich celem jest uszkodzenie komórek wątroby, chodź odnotowuje się także szkodliwe działanie na nerki, do tego typu toksyn należą: mikrocystyny, nodularyna i cylindrospermopsyna
  • neurotoksyny to rodzaj toksyn działających na układ nerwowy - powodują one porażenie mięśni, a następnie uduszenie wskutek niewydolności oddechowej: anatoksyna-a, anatoksyna-a(s), saksytoksyna;
  • dermatotoksyny produkują związki działające toksycznie na skórę, które powodują:

Warto wiedzieć, że nie wszystkie sinice produkują toksyny. Niektóre gatunki z rodzaju Spirulina (zwane niebieskimi algami) są nietoksyczne.

Co więcej, zawarte w spirulinie substancje są korzystne dla zdrowia, ponieważ mają właściwości przeciwutleniające i łagodzą stany zapalne, dlatego w niektórych krajach używa się ich jako wzbogacenia diety.

Sinice w polskich jeziorach i nad Bałtykiem

Masowe zakwity sinic w polskich wodach są skutkiem eutrofizacji środowiska. Oznacza to, że do jezior, rzek i Bałtyku dociera zbyt duża ilość składników odżywczych: azotanów i fosforanów. Toksyny zidentyfikowane w Morzu Bałtyckim to:

  • mikrocystyny,
  • nodularyna,
  • anatoksyna-a.

Według raportu przygotowanego przez Światową Organizację Zdrowia poważnym źródłem zagrożenia sinicami dla ludzi może być rekreacyjne korzystanie z wód objętych zakwitem.

Do przyjęcia dużych dawek toksyn dochodzi często w trakcie uprawiania sportów wodnych, takich jak:

  • pływanie,
  • żeglarstwo,
  • surfing,
  • narty wodne.

Wówczas może nastąpić przypadkowe połknięcie wody.

Jednak obecnie w rejonie Morza Bałtyckiego realność zagrożenia zatruciem jest mała. Mięśnie ryb zawierają bowiem niewielkie ilości opisanych tu cyjanotoksyn. Jedynie systematyczne spożywanie małży lub wątrób niektórych ryb mogłoby być dla nas niebezpieczne.

    Sinice - objawy zatrucia

    Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) choroba wywołana przez toksyny sinic zależy od rodzaju toksyny, rodzaju wody oraz drogi, jaką doszło do skażenia (kontakt ze skórą, wypicie, itp.) Zazwyczaj toksyny sinicowe wywołują szereg objawów, w tym:

    Ponadto osoby, które zetknęły się z toksycznymi sinicami w wodzie, mogą cierpieć na reakcje alergiczne, takie jak:

    • astma,
    • podrażnienie oczu,
    • wysypki i pęcherze wokół ust i nosa.
    Ważne

    Nie należy kąpać się, a nawet wchodzić do wód mętnych, o zmienionej barwie lub zapachu, zwłaszcza gdy towarzyszy temu pienienie się wody. Jeżeli wejdziemy do morza czy jeziora po kolana, a zmętnienie wody spowodowane obecnością sinic utrudni nam zobaczenie własnych stóp, wówczas powinniśmy powstrzymać się od kąpieli. Po ewentualnym kontakcie należy umyć i spłukać dokładnie skórę, a strój kąpielowy wyprać.

    Sinice w Bałtyku - czerwiec 2020

    Inspektorzy sanitarni sprawdzają wodę nad polskim morzem cztery razy w sezonie i na bieżąco informują o zakwitach sinic.

    Obecnie [stan na 29.06.2020] zakaz kąpieli obowiązuje w następujących miejscach:

    • Gdynia Babie Doły
    • Gdynia Redłowo
    • Gdynia Śródmieście
    • Sopot-Łazienki Południowe

    Jeśli chcesz na bieżąco sprawdzać, które kąpieliska w Polsce są objęte zakazem kąpieli możesz wejść na stronę Serwis Kapielisk Departamentu Bezpieczeństwa Zdrowotnego Wody GIS.

    Czy artykuł był przydatny?
    Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

    NOWY NUMER

    Czytaj e-wydanie cenie 1,00 zł i zyskaj dostęp do numerów archiwalnych! W nr 6/2020 "Zdrowia" m.in.: jak działają jelita, 10 pytań o wazektomię, uzależnienia a płeć, dłonie pod ochroną, ćwiczenia na smukłe nogi. "Zdrowie" to 76 stron rzetelnej wiedzy!

    Dowiedz się więcej
    Miesięcznik Zdrowie  6/2020
    KOMENTARZE
    Tomasz
    |

    Idiotyzmy

    X
    |

    zatrucia to nic, jest mozliwe ze toksyny wytwarzane przez sinice powodują Stwardnienie zanikowe boczne, które prowadzi do wyniszczenia nerwów i mięśni, choroba nieuleczalna i bardzo śmietrelna...