Rola kompleksowego profilowania genomowego w nowotworach

2019-09-27 13:59 Materiał partnerski

Medycyna spersonalizowana (ang. personalized medicine) pozwala na dobór skutecznego leczenia dla indywidualnego chorego. Szczególnie ważną rolę przypisuje się medycynie spersonalizowanej w leczeniu nowotworów.

Rozwój indywidualnego podejścia do leczenia wynikał z różnych efektów terapii u pacjentów leczonych z powodu tego samego typu nowotworu. W przypadku większości stosowanych leków u części chorych uzyskiwano odpowiedź na leczenie, a pozostali nie odnosili efektu ze stosowanej terapii. To postępowanie na zasadzie „prób i błędów” zrodziło potrzebę zaplanowania indywidualnego planu leczenia dla pojedynczego chorego.

Aby można było indywidualnie dobrać leczenie, trzeba poznać nowotwór na poziomie jego DNA. DNA jest to materiał genetyczny zawarty w komórce. W tym przypadku należy zbadać jakie pojawiły się zmiany w DNA w komórkach nowotworowych. Takie badanie nazywa się profilowaniem wielogenowym lub profilowaniem molekularnym lub genomowym.

Co to jest profilowanie wielogenowe?

Gwałtowny postęp technologiczny dał możliwość szerokiej analizy materiału genetycznego w krótkim czasie. W przypadku nowotworów litych wyodrębniono geny, których zaburzenia powtarzają się w różnych typach nowotworów. Są to geny, które odgrywają szczególną i wiodąca rolę w rozwoju nowotworu.

Dzięki technikom molekularnym i bioinformatycznym wykonanie badania DNA wielu genów zaangażowanych w rozwój nowotworów stało się obecnie szybsze, szerzej dostępne i mniej kosztowne. Do tej pory badaliśmy pojedyncze zmiany w pojedynczych genach. Zwykle te, które są wymienione jako kryteria kwalifikacji do programów lekowych. Możliwe jednak stało się już badanie z jednej próbki tkanki nowotworowej wielu genów – od kilku do kilkuset.W przypadku testów Foundation Medicine badanie dedykowane do profilowania guzów litych obejmuje sekwencjonowanie DNA w 324 genach.

Rola kompleksowego profilowania genomowego w nowotworach
Autor: Materiały Partnera

Generalnie zmiany w DNA możemy podzielić na 4 typy. Jeśli w badaniu wielogenowym możemy zidentyfikować w tym samym czasie z jednej próbki wszystkie 4 typy zmian, to mówimy, że badanie jest kompleksowe.

Dotychczas stosowane metody diagnostyczne zwykle wykrywają wybiórcze zmiany w jednym, co najwyżej w dwóch, typach zmian. Kompleksowość badania Foundation Medicine powoduje, że częściej wykrywamy zmiany typowe oraz mamy możliwość zidentyfikowania zmian rzadkich, nietypowych. Zmiany, które są znajdowane w DNA komórek nowotworowych, tzw. mutacje lub zmiany genomowe, często są celami molekularnymi dla terapii celowanych.

Szybki postęp wiedzy dotyczącej celów molekularnych w różnych nowotworach i rosnąca liczba doniesień naukowych pokazuje jak ważne jest leczenie skierowane na cel molekularny. Indywidualnie dobrane terapie celowane i immunoterapie dają lepsze wyniki leczenia w porównaniu do terapii tradycyjnie stosowanych w danym typie nowotworu. Wykrywanie zmian genomowych ujawnia nowe cele molekularne, co daje możliwość opracowywania kolejnych nowych leków celowanych i immunoterapii.

Co ocenia profilowanie wielogenowe?

W przypadku wielu nowotworów litych wykryto zmiany w materiale genetycznym komórek guza, w przypadku których możliwe jest zastosowanie leków nakierowanych na te konkretne zmiany, tzn. terapii celowanych. Profilowanie wielogenowe pozwala na ocenę wielu genów podczas jednego badania i wykrycie potencjalnych celów terapeutycznych. Pozwala to na skrócenie czasu uzyskania pełnego wyniku w stosunku do badań, gdzie oceniamy tylko pojedyncze zmiany i to w sposób sekwencyjny.

Wykonanie kompleksowego profilowania genomowego jest możliwe nawet w przypadku uzyskania niewielkiej ilości tkanki nowotworowej, np. w wyniku biopsji. W przypadku niewystarczającej ilości komórek nowowotworowych przesłanych do badania istnieją już metody badania DNA pochodzenia nowotworowego, które znajduje się we krwi. W tym przypadku do badania wysyła się krew. W wyniku kompleksowego profilowania genomowego można też uzyskać informację o biomarkerach odpowiedzi na immunoterapię.

Obecnie profilowanie wielogenowe ma największe znaczenie w leczeniu choroby zaawansowanej lub przerzutowej i w tej grupie chorych jest zwykle zalecane. Badanie można wykonać w nowotworach, które występuję często (np.: rak płuca, rak jelita grubego, rak piersi) oraz w nowotworach rzadko występujących (np. rak jelita cienkiego, raki dróg żółciowych, nowotwory bez pierwotnego umiejscowienia).

Sprecyzowanie celów molekularnych powoduje, że pojawiają się już leki zarejestrowane nie dla określonego typu nowotworu, ale dla każdego chorego, u którego występuje dane zaburzenie molekularne. Pierwszy tego typu lek zarejestrowano w Stanach Zjednoczonych w 2017 roku. Może on być podany w każdym typie nowotworu, niezależnie od lokalizacji guza, pod warunkiem wystąpienia konkretnej zmiany genomowej/mutacji w komórkach nowotworowych. Poza zmianami molekularnymi, które należy określić jako uniwersalne i odgrywające ważną role, w każdym nowotworze są zmiany, które występują rzadko. Te zmiany są możliwe do zidentyfikowania tylko w wyniku kompleksowego profilowania genomowego.

Jaki materiał potrzebny jest do badania?

Badanie zwykle wykonuje się z bloczka histopatologicznego z guza pierwotnego lub ze zmiany przerzutowej. Bloczek należy wypożyczyć z pracowni histopatologicznej, w której było wykonane badanie. W przypadku braku dostępnego bloczka histopatologicznego można przeprowadzić badanie pobierając krew obwodową i wykonać profilowanie w oparciu o krążące we krwi DNA komórek nowotworowych.

Kto zaleca wykonanie badania?

Uzasadnienie do wykonania badania i ocena możliwych korzyści powinna być uzgodniona z lekarzem onkologiem prowadzącym leczenie. Nie na każdym etapie choroby i leczenia wykonanie badania profilowania wielogenowego ma uzasadnienie. Wykonanie badania może zapewnić i dać wskazówki do zastosowania określonego leczenia „molekularnie celowanego”. Należy pamiętać, że nie zawsze wykrywa się zmiany molekularne, które dają możliwość leczenia.

Co zawiera wynik badania?

Wynik badania zawiera informacje o wykrytych zmianach molekularnych i biomarkerach odpowiedzi na immunoterapię. Opisuje znaczenie poszczególnych wykrytych zmian. Zawiera informacje o możliwych do zastosowania lekach w przypadku wykrytych zmian molekularnych, o wskazaniach do stosowania tych leków oraz określa możliwą korzyść terapeutyczną. Dodatkowo wynik obejmuje też informacje o toczących się badaniach klinicznych w Polsce i poza granicami Polski.

Czy wynik może być samodzielnie zinterpretowany?

Wynik badania zawiera informacje medyczne i posługuje się specjalistycznym językiem medycznym. Ocena korzyści terapeutycznej i analiza wyniku nie jest możliwa do przeprowadzenia przez samego pacjenta. Konieczna jest interpretacja wyniku przez prowadzącego lekarza onkologa i przedstawienie pacjentowi wniosków z wykonanego badania.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 11/2019 "Zdrowia": padaczka odczarowana, dla kogo przeszczep nerki, e-papieros - nowa plaga, cera wolna od przebarwień, porażka źródłem sukcesu, lunchbox wegetarianina. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 11/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE