Grzybica stóp i paznokci – problem nie tylko estetyczny

2022-05-26 15:26 Materiał sponsorowany

W Polsce co trzecia osoba z zakażeniem grzybiczym skóry i jej przydatków to chory na grzybicę stóp [1], [2]. Towarzyszy jej zwykle świąd i uczucie pieczenia, a także ból spowodowany pęknięciami i otarciami. Grzybicy stóp nie należy bagatelizować, ponieważ może rozprzestrzeniać się na kolejne obszary ciała, ale także na innych domowników. Sprawdź, jak postępować w przypadku grzybicy stóp.

Grzybica skóry – czym jest, co ją powoduje?

Grzybica skóry to zakażenie skóry, jej przydatków oraz błon śluzowych, które wywołane jest przez dermatofity, grzyby drożdżopodobne, a także przez grzyby pleśniowe. Z dermatofitów najbardziej aktywne w tej kwestii są: Trichophyton rumbrum, Trichophyton mentagrophyts, Epidermophyton floccosum lub Trichophyton tonsurans. Z grzybów drożdżopodobnych: rodzaj Candida (zwłaszcza Candida albicans) oraz Malessesia furfur (są one najczęstszą przyczyną łupieżu). Z kolei zakażenia pleśniowe mogą być spowodowane przez Scopulariopsis brevicaulis lub Aspergillus, Acremonium, Fusarium.

Czynnikami sprzyjającymi zakażeniom grzybiczym są urazy mechaniczne (np. zadraśnięcie w okolicy paznokcia), ale także obniżenie odporności, przyjmowanie lekarstw, które zaburzają mikrobiotę organizmu (należą do nich chociażby antybiotyki, kortykosteroidy) czy choroby ogólnoustrojowe, jak cukrzyca. Aby doszło do rozwoju grzybicy muszą też zaistnieć sprzyjające ku temu warunki, np. musi być dość wilgotno i ciepło (spocone skarpetki czy przebywanie w saunie  to idealne otoczenie dla rozwoju grzybów). Zakażeniu sprzyja także niewłaściwa higiena, np. nie wycieranie do sucha stóp po prysznicu, a zwłaszcza niedostateczne dosuszanie przestrzeni między palcami.

Rodzaje grzybicy stóp

Grzybica pojawiająca się na stopach nie jest jednolita ze względu na różnice pomiędzy skórą na podeszwach stóp oraz na jej grzbiecie. Na podeszwach mamy do czynienia ze skórą pozbawioną owłosienia, a więc także mieszków włosowych oraz gruczołów łojowych. Jest ona znacznie grubsza niż na grzbiecie, a zmiany, jakie zachodzą na tym obszarze, przebiegają podobnie jak na dłoniach. Z kolei obszar między palcami jest najbardziej wrażliwy i podatny na zakażenia, gdyż wilgoć i ciepło jakie tam panują, są idealnym miejscem do rozwoju grzybów czy bakterii (zakażenia w tym miejscu będą rozwijać się podobnie, jak we wszystkich zakamarkach skóry: pod fałdami, w pachwinach czy między pośladkami). Skóra na grzbiecie stopy posiada mieszki włosowe i zmiany dotyczące tej części ciała odpowiadają np. zmianom na tułowiu. Ostatnim z obszarów, które mogą być zajęte przez grzybicę, są wały paznokciowe, które reagują na zetknięcie z drożdżakami w zupełnie odmienny sposób niż reszta ciała, np. zmieniają swój kształt i barwę.

Ze względu na różnice, jakie zachodzą w trakcie rozrostu grzybicy na poszczególnych obszarach stopy, wyróżniono kilka odmian tej choroby:

  • odmianę międzypalcową,
  • odmianę potnicową,
  • odmianę złuszczającą,
  • onychomikozę (grzybicę paznokci).

Odmiana międzypalcowa zwykle dotyczy przestrzeni między trzecim a czwartym palcem. Ma charakter wyprzeniowy, co oznacza, że wyróżnia się stanem zapalnym skóry w obrębie miedzy stykającymi się ze sobą powierzchniami – w tym przypadku: palcami. Skóra jest wtedy zaczerwieniona, a zaogniony naskórek zaczyna ulegać maceracji, czyli stopniowemu rozmiękczaniu. Niewyleczona grzybica z tego obszaru często zapoczątkowuje rozwój grzybicy paznokcia.

Odmiana potnicowa – dotyka zwykle okolic podeszwy stóp. Polega na początkowym pojawianiu się pęcherzyków, które pękają, a następnie doprowadzają do łuszczenia się naskórka. Tego typu zakażenie dość szybko rozprzestrzenia się na całą stopę.

Odmiana złuszczająca – jest najbardziej oporną na leczenie odmianą, zwykle więc ma charakter przewlekły. Wyróżnia ją pojawienie się rumieniowatych zmian, przede wszystkim na podeszwach stóp, choć może przejść również na ich grzbiety. Zmiany te stopniowo łuszczą się, tworząc suchą, popękaną powierzchnię.

Onychomikoza – jest przewlekłym i nawrotowym zakażeniem paznokci. Ze względu na mechanizm zakażenia oraz jego przebieg wyróżnia się pięć jej odmian. Należą do niej: dystalna i boczna podpaznokciowa onychomikoza, proksymalna podpaznokciowa onychomikoza, powierzchowna biała onychomikoza, wewnątrzpłytkowa onychomikoza, całkowicie dytroficzna onychomikoza. W zależności od odmiany dojść może do zmiany barwy płytki paznokcia (np. na kremowobiałą lub wielobarwną), paznokieć może się wykruszać lub nie, a skóra pod paznokciem rogowacieć. Może też dojść do pogrubienia płytki paznokcia lub zmiany jej kształtu.

Grzybicę stóp trzeba leczyć

Jeśli nie mamy do czynienia z ostrym stanem zapalnym lub zaognionym i krwawiącym miejscem, można zastosować dedykowany preparat bez recepty w postaci kremu lub sprayu do leczenia miejscowego, np. Undofen max zawierający terbinafinę. Chlorowodorek terbinafiny jest  w stanie zahamować syntezę ergosterolu (lipidu wchodzącego w skład błony grzyba) i w ten sposób doprowadzić do nagromadzenia w niej skwalenu i rozpadu grzybni. W przypadku grzybicy paznokci stosuje się specjalne lakiery do paznokci, np. Undofen Amorolfina. Substancja ta działa podobnie jak terbinafina, doprowadzając do uszkodzenia błony grzyba i rozpadu grzybni.

Jeżeli skóra jest już zbyt zaogniona lub schorzenie jest w stadium zaawansowanym, konieczna jest wizyta u dermatologa. Przy grzybicy międzypalcowej ze znaczną maceracją naskórka konieczne może być podanie antybiotyku, przy ostrym przebiegu grzybicy lub towarzyszących temu chorobach przewlekłych – itrakonazolu i terbinafiny.

Profilaktyka – jak zapobiegać grzybicy stóp?

Aby grzybica nie powracała, konieczne jest przestrzeganie odpowiednich nawyków higienicznych. Należy dokładnie osuszać stopy tuż po myciu, na basenach czy w saunach używać klapek i nie korzystać z cudzych ręczników. Oprócz tego warto zadbać o odżywczą, zbilansowaną dietę oraz wzmocnienie odporności poprzez regularne zażywanie witaminy D3 oraz cynku, który korzystnie wpływa na stan skóry. Przy przewlekłych stanach zapalnych, towarzyszących np. cukrzycy, konieczne jest ich wyciszenie, głównie poprzez zastosowanie odpowiedniego leczenia pod kontrolą lekarza.

UNDO/SO/2022/239