Leczenie antyretrowirusowe HIV (HAART): działanie i skutki uboczne stosowania leków

2015-11-25 15:47 Anna Jakimiuk

Leczenie antyretrowirusowe HIV to skoncentrowana i wieloletnia terapia zapobiegająca wiremii (namnażaniu się wirusa) i zmniejszeniu zachorowań na choroby związane z wirusem HIV oraz podtrzymaniu i zachowaniu właściwych funkcji układu odpornościowego. Poznaj działanie leków antyretrowirusowych oraz krótko- i długoterminowe skutki ich stosowania.

Praktycznie od początku epidemii HIV/AIDS rozpoczęły się prace nad poszukiwaniem leków pomagających nosicielom wirusa. Do dziś nie udało się opracować leku, który umożliwiałby całkowite wyleczenie. Nie wynaleziono też jeszcze szczepionki chroniącej przed ewentualnym zakażeniem. Opracowano jednak skuteczną terapię – leczenie antyretrowirusowe (HAART - highly active antiretroviral therapy). Jest to skoncentrowane leczenie grupą leków (inhibitorów proteazy HIV) o różnych mechanizmach działania, blokujących namnażanie się wirusa HIV w zainfekowanym organizmie.

Leki antyretrowirusowe

W terapii antyretrowirusowej stosowane są:

  • nukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (NRTI) – hamują działanie enzymu przepisującego materiał genetyczny z RNA wirusa na DNA, który po włączeniu do komórki człowieka umożliwia produkcję kolejnych cząsteczek wirusa, zakażając kolejne wrażliwe komórki organizmu.
  • nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (NNRTI) – różnią się budową chemiczną od NRTI, ale działają podobnie – silnie hamują replikację HIV.
  • inhibitory proteazy (PI) – substancje poprawiające skuteczność NRTI w obniżaniu wiremii HIV (ilości wirusa w mililitrze krwi), w zachowaniu funkcji układu odpornościowego i zmniejszeniu zachorowań związanych z zakażeniem wirusem HIV.
  • inhibitory fuzji – zapobiegają połączeniu się wirusa z komórką i wniknięcie do niej.
  • antagoniści koreceptora CCR5 – zablokowanie konceptora CCR5 utrudnia wnikanie wirusa do wrażliwych na zakażenie komórek.
  • inhibitory integrazy – integraza to enzym umożliwiający wniknięcie DNA HIV do jądra zakażonej komórki. Inhibitory blokują ten proces.

Decyzja o rozpoczęciu leczenia HAART

Podjęcie decyzji o rozpoczęciu leczenia antyretrowirusowego jest niezwykle trudne i wiąże się z psychicznym pogodzeniem ze świadomością, że leczenie będzie trwało do końca życia, a każde, nawet krótkoterminowe przerwanie terapii, może skutkować bardzo szybkim namnażaniem się HIV.

Zgodnie z polskimi rekomendacjami leczenie powinno się rozpocząć, kiedy liczba komórek CD4 jest mniejsza niż 200 komórek/mm3, a także w przypadku chorób świadczących o rozwoju AIDS.

Stosowane w terapii leki dopuszczane są do sprzedaży po stosunkowo krótkich badaniach klinicznych, dlatego skutki uboczne długotrwałego przyjmowania znane są tylko w przypadku niektórych z nich. Pocieszający jest jednak fakt, że wybór dopuszczonych do obrotu leków jest stosunkowo duży i nieustannie trwają prace nad nowymi substancjami, więc lekarze mogą dobierać leki indywidualnie, uwzględniając wcześniej przebyte choroby pacjenta, leki przyjmowane z innych przyczyn, tryb życia pacjenta i ewentualne uzależnienia.

Podjęcie decyzji o rozpoczęciu leczenia wymaga ścisłej współpracy między pacjentem a lekarzem, który wytłumaczy jakie są wady i zalety terapii oraz uczuli na fakt, że im później podjęte zostanie leczenie, tym większe będzie ryzyko skutków ubocznych i powikłań.

To ci się przyda

Czas oczekiwania na terapię antyretrowirusową

W Polsce leczenie antyretrowirusowe jest bezpłatne i można rozpocząć je od razu po podjęciu decyzji o terapii. Nasi lekarze mają dostęp do wszystkich zarejestrowanych na świecie leków, dzięki czemu nie mają problemów z indywidualnym dostosowaniem terapii do poszczególnych pacjentów.

Wczesne objawy niepożądane stosowania terapii antyretrowirusowej

Większość wymienionych niepożądanych objawów leczenia ustępuje po dwóch tygodniach od czasu rozpoczęcia terapii i jeśli leczenie trwa nieprzerwanie, to nigdy później się nie pojawiają.

Najczęstsze objawy to:

  • biegunki,
  • bóle brzucha,
  • nudności,
  • wymioty,
  • zgaga,
  • uczucie zmęczenia utrudniające normalne funkcjonowanie,
  • szybka utrata dużej ilości włosów,
  • bezsenność.

Uwaga! Niektóre z tych objawów nie muszą być skutkiem przyjmowania leków, ale towarzyszącemu całej sytuacji uczuciu stresu, stanom depresyjnym i innym dolegliwościom psychicznym.

Późne objawy niepożądane stosowania terapii antyretrowirusowej

Wieloletnia terapia antyretrowirusowa może (ale nie u wszystkich pacjentów) powodować szereg działań niepożądanych. Najczęstsze z nich to:

  • lipodystrofia: zmiany w rozkładzie tkanki tłuszczowej, np. ilość tkanki tłuszczowej może się radykalnie zmniejszyć, powodując wychudzenie kończyn, pośladków i twarzy; lub tkanka tłuszczowa może się skumulować w nadmiernej ilości na brzuchu i na karku. Za zmiany te odpowiadają leki z grupy NRTI. Odstawienie leku o tym działaniu może tylko nieznacznie poprawić wygląd, a zamiana stosowanego leku na inną substancję z tej grupy może zapobiec nasilaniu się zmian w wyglądzie.
  • zaburzenia gospodarki węglowodanowej, niekiedy cukrzyca: wzrost stężenia glukozy we krwi nie daje żadnych objawów, dlatego każda osoba poddająca się terapii antyretrowirusowej powinna mieć okresowo wykonywane oznaczenie poziomu glukozy we krwi.
  • zaburzenia gospodarki lipidowej (tłuszczowej): leczenie inhibitorami proteazy dość często powoduje zaburzenia gospodarki tłuszczowej, dlatego zaleca się regularne monitorowanie poziomu cholesterolu i trójglicerydów we krwi.

Powikłania te, nieleczone, mogą prowadzić do rozwoju chorób układu krążenia.

 

Źródło: Leczenie antyretrowirusowe (ARV). Materiały informacyjne dla osób żyjących z HIV, Elżbieta Bąkowska, Dorota Rogowska-Szadkowska, Krajowe Centrum ds. AIDS, Warszawa 2008

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
KOMENTARZE