Depresja młodzieńcza: jak zapobiegać i jak leczyć

2020-12-29 9:25 Materiał sponsorowany

Nastolatki to jedna z grup najbardziej zagrożonych depresją. Blisko jedna trzecia cierpi na zaburzenia depresyjne, na szczęście zwykle o przejściowym charakterze. Teraz, gdy w okresie pandemii Covid-19 młodzi podlegają trudnym ograniczeniom, zwróćmy szczególną uwagę na stan psychiczny naszych dzieci.

Depresja młodzieńcza: jak zapobiegać i jak leczyć
Autor: materiały prasowe

Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi dla potrzeb kampanii „Depresja. Rozumiesz – pomagasz” organizowanej przez Ministerstwo Zdrowia, zaburzenia depresyjne są diagnozowane u 19-32 proc. młodzieży w wieku 13-17 lat. U młodszych dzieci depresja występuje z jednakowym natężeniem u obu płci, ale w okresie dojrzewania dziewczynki chorują dwa razy częściej niż chłopcy.

Tymczasem dorośli zbyt często objawy depresji nastolatków tłumaczą młodzieńczym buntem. W efekcie pozostawiony bez pomocy młody człowiek cierpi w milczeniu lub, chcąc zwrócić uwagę na swój stan, podejmuje niebezpieczne działania: samookaleczenia, próby samobójcze, eksperymenty z alkoholem i narkotykami.

Depresja młodzieńcza ujawnia się najczęściej w okresie dojrzewania, gdy rodzina przestaje być jedynym punktem odniesienia. Ciało nastolatka podlega diametralnym i szybkim zmianom, a osobowość kształtuje się w konfrontacji poglądów i wartości, które otaczają go w domu, w szkole i w grupie rówieśniczej. Te poglądy i wartości są w wielu obszarach sprzeczne i już samo to jest dla młodej osoby trudnym wyzwaniem. Każdy nastolatek musi nauczyć się sztuki akceptowania różnic i wielowymiarowość ważnych dla siebie osób. Teraz jednak – dodatkowo – młodzi ludzie zmuszeni są prowadzić zupełnie odmienny niż zwykle tryb życia.

Pandemia Covid-19 zamknęła uczniów w domach, pozbawiła bezpośredniego kontaktu z rówieśnikami oraz ważnymi dorosłymi: nauczycielami, instruktorami, trenerami, katechetami, którzy nierzadko byli dla nich autorytetem i życiowym drogowskazem. Dla młodych, pełnych energii ludzi domowa izolacja jest nienaturalna. Nie mają możliwości „przepracowania” typowych trudności i konfliktów dnia codziennego w czasie intensywnego wysiłku fizycznego, realizacji zainteresowań czy w kontakcie z grupą rówieśniczą.

Młodzi czują się dziś jak w areszcie domowym. Tym bardziej dotkliwym, że jako mniej narażeni na ciężki przebieg zarażenia koronawirusem, nie mają poczucia osobistego zagrożenia. By zapomnieć o ograniczeniach uciekają w świat wyimaginowany: komputerowe gry, wielogodzinne oglądanie seriali, czyli w aktywności, które same w sobie w nadmiarze mogą przyczyniać się do pogorszenia nastroju. Depresja młodzieńcza nie jest jednak spowodowana wyłącznie niehigienicznym trybem życia.

Wyzwania okresu dojrzewania

Fizycznemu dojrzewaniu towarzyszy proces formowania się tożsamości – dziecko powoli zmienia się w dorosłego, a na każdym etapie tej zmiany może wystąpić kryzys rozwijającej się osobowości. Młodzi ludzie zaczynają zdawać sobie sprawę, że zmienia się ich rola społeczna. Branie odpowiedzialności za siebie, za swoją edukację, nowe obowiązki w szkole i w rodzinie często okazują się zbyt trudne.

Powolnemu usamodzielnianie się emocjonalnemu i formalnemu towarzyszy lęk, który w przypadku depresji młodzieńczej najczęściej koncentruje się wokół obaw o własną przyszłość oraz koniczności podejmowania dorosłych zadań. Przyczyn choroby należy szukać też w trudnościach, jakie młodzi mają ze spełnianiem oczekiwań rodziny i w konfliktach w grupie rówieśniczej.

Depresja może pojawić się zarówno u młodzieży, jak i u małych dzieci. Często pozostaje niezauważona, trochę z powodu przekonania że dzieci nie chorują na depresję, a trochę z powodu niecharakterystycznego obrazu choroby - dzieci częściej są rozdrażnione niż smutne i pomimo głębokiej depresji potrafią się na chwilę rozweselić. Niekiedy skutek nieleczenia depresji jest tragiczny, częściej jednak nie ma żadnych burzliwych wydarzeń - dziecko niezrozumiane, pozbawione pomocy, cierpi w samotności – wyjaśnia dr hab. n. med. Barbara Remberk z Instytutu Psychiatrii i Neurologii, kierownik Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, konsultant krajowy w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży.

Nie lekceważ objawów

Zachorowaniu na depresję sprzyjają czynniki genetyczne związane z podwyższoną wrażliwością układu nerwowego i układu neuroprzekaźników. Sygnał ostrzegawczy to występowanie depresji u bliskich krewnych. Choroba może ujawnić się pod wpływem trudności społecznych: konfliktu w rodzinie, kłopotów w relacjach z bliskimi osobami. Czynnikami sprzyjającymi depresji młodzieńczej są też: niski status socjoekonomiczny; śmierć jednego z opiekunów; przemoc i nadużycia seksualne; zaniedbanie; przestępczość; nadużywanie substancji psychoaktywnych przez rodziców; niedostateczna więź z dzieckiem i brak wrażliwości na jego potrzeby; negatywne postawy rodzicielskie (chłód, odrzucenie); brak wsparcia; nieprawidłowy sposób wychowania; dezorganizacja życia rodzinnego i niedostępność rodziców z powodu ich depresji lub innej choroby.

Zachorowaniem bardziej zagrożone są nastolatki o wysokim poziomie lęku, z niską samooceną, bardzo samokrytyczne i skłonne do perfekcjonizmu.

Należy zawsze szukać kontaktu ze specjalistą w przypadku zaobserwowania u młodego człowieka przedłużającej się zmiany w zachowaniu. Do objawów depresji młodzieńczej należą:

  • niespecyficzne dolegliwości bólowe, nadmierna koncentracja na funkcjonowaniu własnego organizmu
  • brak energii, opory przed rozpoczęciem działania, szybkie męczenie się, uczucie znużenia
  • zaburzenia koncentracji i zapamiętywania, problemy w nauce
  • lepsze funkcjonowanie nocą niż w ciągu dnia, trudności z porannym wstawaniem, zaburzenia snu
  • zaburzenia apetytu
  • rozdrażnienie
  • zmęczenie
  • przygnębienie i zmienność nastrojów
  • niska samoocena
  • stany lęku, rozmyślanie o chorobach i śmierci
  • zamknięcie w sobie, unikanie kontaktu z rówieśnikami
  • samookaleczenia, próby samobójcze.

Kształtuj dobre nawyki

Jeśli otoczymy dzieci wsparciem, nauczymy je higienicznego trybu życia i zdrowych schematów radzenia sobie z trudnościami, depresja może nie wystąpić nawet mimo genetycznych skłonności.

  • Pozwólmy nastolatkom na uprawianie wybranych, ulubionych form aktywności fizycznej i intelektualnej. To co fascynuje i sprawia przyjemność powinno być stałą częścią ich życia.
  • Nie wymagajmy za wiele, pokazujmy dzieciom, że porażki są częścią życia tak samo jak sukcesy.
  • Nie podsycajmy nierealistycznych oczekiwań. Uczmy odnajdować przyjemność w prostych i zwyczajnych wydarzeniach.
  • Dbajmy, by nastolatki miały okazję budować głęboką sprawczość i pewność siebie: najlepiej przez podsuwanie im wyzwań adekwatnych do wieku i możliwości.
  • Nie izolujmy dzieci od trudności, pozwólmy im na samodzielność dostosowaną do wieku. Chrońmy przed niebezpieczeństwami, ale nie przed konsekwencjami ich własnych zachowań.
  • Uczmy planowania i organizacji nie przez restrykcje, a przez wskazywanie korzyści z uporządkowanego trybu dnia.
  • Zachęcajmy do aktywności społecznej i kontaktów z rówieśnikami.
  • Pokazujmy, że można mieć wpływ na swoje myśli i świadomie zmienić negatywnej schematy myślenia.
  • Dbajmy o wartościową dietę i odpowiednio długi sen nastolatków.
  • Uczmy działania dla innych, by dzieci nie koncentrowały się wyłącznie na sobie.
  • Jeśli niepokojące objawy trwają nieprzerwanie dłużej niż dwa tygodnie, trzeba skonsultować dziecko u specjalisty. Odpowiednio przeprowadzone leczenie depresji młodzieńczej zmniejsza ryzyko nawrotów choroby i daje szansę na spełnione, udane życie.

W leczeniu depresji młodzieńczej, często łączy się terapię farmakologiczną z psychoterapią. Oddziaływanie psychoterapeutyczne prowadzi się zazwyczaj dwutorowo – z jednej strony prowadzona jest terapia rodzinna, przy współpracy ze szkołą, z drugiej terapia indywidualna osoby chorej. Farmakoterapia jest zalecana, jeżeli dotychczasowe postępowanie psychoterapeutyczne jest nieskuteczne, epizody depresji nawracają, przy dużym nasileniu objawów depresji, obecności nasilonych myśli i tendencji samobójczych, w depresji psychotycznej.

Wyboru konkretnego leku dokonuje lekarz biorąc pod uwagę zarówno wiek pacjenta, jak i nasilenie oraz rodzaj objawów. Zastosowanie leków zawsze jest tylko częścią kompleksowego programu terapeutycznego.

Więcej cennych informacji o depresji można znaleźć na stronie www.wyleczdepresje.pl

Projekt zrealizowany ze środków finansowych będących w dyspozycji Ministra Zdrowia w ramach programu pn. Program Zapobiegania Depresji w Polsce na lata 2016-2020.

Ministerstwo Zdrowia
Autor: materiały prasowe
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
KOMENTARZE