Dieta w cukrzycy typu 2 - zasady, jadłospis

2019-07-08 10:52 dr n. med. Karolina Karabin, biolog molekularny, diagnosta laboratoryjny, Cambridge Diagnostics Polska

Dieta w cukrzycy typu 2 jest kluczowa w prewencji i leczeniu tej choroby. Badania jednoznacznie potwierdzają, że cukrzyca typu 2 jest chorobą dietozależną. Warto wiedzieć, że dieta w cukrzycy typu 2 może być także stosowana w stanie przedcukrzycowym i w niektórych przypadkach może zapobiec rozwojowy pełnoobjawowej cukrzycy.

Spis treści

  1. Dieta w cukrzycy typu 2 - zasady. Co można jeść?
  2. Dieta w cukrzycy typu 2 – co można pić i w jakiej ilości?
  3. Dieta w cukrzycy typu 2 - słodziki
  4. Dieta w cukrzycy typu 2 – sposób przygotowywania potraw
  5. Dieta w cukrzycy typu 2 - zalecenia ogólne
  6. Dieta w cukrzycy typu 2 – jadłospis
  7. Dieta w cukrzycy typu 2 - IG wybranych produktów

Dieta w cukrzycy typu 2 to dieta, której celem jest przede wszystkim normalizacja poziomu glukozy we krwi, profilu lipidowego i innych parametrów metabolicznych. Pomoże to zapobiec wczesnym i późnym powikłaniom cukrzycowym jak retinopatia i nefropatia cukrzycowa.

Bardzo częstym problemem osób z cukrzycą typu 2 jest nadmiar kilogramów, dlatego w takich przypadkach celem diety powinna być redukcja masy ciała.

Dieta w cukrzycy typu 2 - zasady. Co można jeść?

  • węglowodany

Nie ma jednoznacznych wytycznych dotyczących proporcji poszczególnych makroskładników (węglowodanów, tłuszczów i białka) w diecie w cukrzycy typu 2. Jednak uważa się, że w cukrzycy typu 2 szczególną uwagę należy zwrócić na podaż węglowodanów, które powinny stanowić 45-50% zapotrzebowania energetycznego (u osób bez cukrzycy jest to nawet do 65%).

Dieta niskowęglowodanowa, w której zawartość węglowodanów wynosi 16-25%, jest wciąż kontrowersyjna z uwagi na brak długoterminowych badań klinicznych oceniających jej skutki. Natomiast taki rodzaj diety może być wskazany u osób z cukrzycą typu 2, które są mało aktywne fizycznie.

Nie ma przeciwwskazań, aby udział węglowodanów w diecie w cukrzycy typu 2 był taki sam, jak u osób zdrowych. Jednak aby zapobiec zbyt gwałtownym wzrostom glukozy po posiłku i wyrzutom insuliny do diety, należy włączyć węglowodany złożone w postaci pieczywa z mąki z pełnego przemiału, płatki owsiane, kasze, np. kaszę gryczaną, kaszę pęczak, ryż brązowy, nierozgotowane makarony razowe oraz produkty o niskim indeksie glikemicznym (IG poniżej ≤55). Warto wiedzieć, że indeks glikemiczny potraw obniża większa zawartość białka i tłuszczów w posiłku.

W diecie w cukrzycy typu 2 bezwzględnie należy ograniczyć cukry proste zawarte w owocach, słodzonych sokach, napojach, dżemach i konfiturach, ciastach i ciastkach. Należy szczególnie uważać na fruktozę, gdyż mimo jej niskiego indeksu glikemicznego (IG=20) wykazano, że jej nadmierna podaż w diecie może mieć negatywny wpływ na wrażliwość tkanek na insulinę i gromadzenie się tkanki tłuszczowej.

Dieta w cukrzycy typu 2 nie powinna zawierać więcej niż 50 g fruktozy na dobę. Zaleca się spożycie do 2 porcji owoców dziennie, szczególnie tych o niższej zawartości fruktozy, jak grejpfruty, pomarańcze, morele, śliwki, brzoskwinie, nektarynki, jagody, żurawina, maliny, truskawki, melony i ananas.

Korzystny wpływ na obniżenie indeksu glikemicznego potraw ma błonnik pokarmowy. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca dzienne spożycie błonnika pokarmowego w ilości 25-50 g lub 15-25 g/1000 kcal w postaci produktów pełnoziarnistych oraz warzyw.

W przypadku kiedy w diecie nie można zapewnić odpowiedniej ilości błonnika pokarmowego, można rozważyć jego suplementację. Bardzo pozytywny wpływ na zdrowie ma tzw. błonnik rozpuszczalny.

Badania wykazały, że suplementacja błonnika rozpuszczalnego w postaci babki płesznik stabilizuje poziom glukozy we krwi. Ponadto błonnik rozpuszczalny stymuluje wzrost probiotycznych bakterii w jelicie grubym, które jak pokazują najnowsze badania maja wpływ na rozwój cukrzycy typu 2.

Źródła pokarmowe błonnika rozpuszczalnego to: warzywa strączkowe (m.in. soczewica, groch, fasola), płatki i otręby owsiane, siemię lniane, jabłka, śliwki, gruszki, truskawki, pomarańcze, grejpfruty.

  • białko

Dieta w cukrzycy typu 2 u osób z prawidłową funkcją nerek może zawierać nawet 20-30% energii z białka. Zwiększona podaż białka pozwala na ustabilizowanie poziomu glukozy we krwi, zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę oraz wpływa korzystnie na uczucie sytości. Natomiast u osób chcących zredukować tkankę tłuszczową pobudzi przemianę materii.

Jako źródło białka w diecie w cukrzycy typu 2 należy wybierać ryby morskie, chude gatunki mięsa i wędlin np. indyk, kurczak, cielęcina, wołowina, królik. Dla osób dobrze tolerujących mleko i jego przetwory. Do diety można włączyć także chudy twaróg oraz produkty fermentowane, takie jak jogurty i kefiry.

Bardzo dobrym wyborem są także roślinne źródła białka pochodzące z soczewicy, fasoli, grochu oraz soi. Oprócz pełnowartościowego białka będą one zawierały błonnik rozpuszczalny oraz witaminy z grupy B.

Stosunek białka zwierzęcego do roślinnego w diecie w cukrzycy typu 2 powinie wynosić 1:1.

  • tłuszcze

Dieta w cukrzycy typu 2 zwykle zawiera 30-45% tłuszczów, czyli tyle ile u osób zdrowych. Jednak biorąc pod uwagę, że chorzy na cukrzyce typu 2 mają zwiększone ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, profil tłuszczów w diecie powinien być zgodny z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Kariologicznego.

Zalecanym źródłem dobrej jakości tłuszczów są zatem produkty bogate w jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe (szczególnie przeciwzapalne kwasy omega 3) jak oleje nierafinowane, nasiona, orzechy i ryby morskie.

Źródłem kwasów omega 3 są tłuste ryby morskie np. sardynki, śledź i makrela, które powinny być spożywane minimum 2 razy w tygodniu.
Źródłem jednonienasyconych kwasów tłuszczowych są oliwa z oliwek, orzechy laskowe, pistacje i migdały.

Należy zminimalizować spożycie tłustych mięs (np. wieprzowiny), podrobów, serów żółtych oraz smalcu, gdyż są one źródłem nasyconych kwasów tłuszczowych. Nasycone kwasy tłuszczowe powinny stanowić do 10% wartości energetycznej diety w cukrzycy typu 2.

Natomiast tłuszcze trans zawarte w produktach typu fast-food, gotowych wyrobach cukierniczych i ciastkach najlepiej wyeliminować całkowicie z jadłospisu.

Dieta w cukrzycy typu 2 – co można pić i w jakiej ilości?

Podaż płynów w diecie w cukrzycy typu 2 powinna wynosić 2-2,5 litra na dobę, z czego 20-30% powinno pochodzić z produktów żywnościowych. Zaleca się picie niskosodowej wody mineralnej. Należy wyeliminować słodzone napoje i soki z dużą zawartością cukrów prostych.

Napoje alkoholowe nie są wskazane w diecie w cukrzycy typu 2. Nadmierne spożycie alkoholu może sprzyjać hipoglikemii (niedocukrzeniu), dlatego najlepiej spożywać go w trakcie posiłku.

Warto wiedzieć

Dieta w cukrzycy typu 2 a słodziki

Słodziki są substancjami słodzącymi, które mają niską wartość energetyczną i jednocześnie intensywnie słodki smak. Do słodzików należą m. in. acesulfam K, aspartam, cyklaminian sodu, sacharyna, sukraloza, glikozydy stewiolowe oraz erytrytol.

Przy czym dwa ostanie są pochodzenia naturalnego. Ich stosowanie może ułatwić ograniczenie spożycia wysokokalorycznych produktów i redukcję zbędnych kilogramów.

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności uznał słodziki za bezpieczne i mogą być one stosowane jako zamienniki cukru u osób z cukrzycą, pod warunkiem nieprzekraczania ich dozwolonych dobowych dawek.

Dieta w cukrzycy typu 2 – sposób przygotowywania potraw

Najzdrowszą metodą obróbki kulinarnej w cukrzycy typu 2 jest gotowanie, duszenie, krótkie grillowanie lub pieczenie w folii lub naczyniu żaroodpornym.

Należy zwracać uwagę aby kasze, makrony i warzywa nie były rozgotowane, gdyż zwiększa to ich indeks glikemiczny.

Powinno unikać się potraw smażonych i mocno grillowanych, gdyż taki sposób przygotowywania potraw powoduje powstawanie w nich zaawansowanych produktów glikacji (AGEs, ang. Advanced Glycation End Products). Produkty glikacji powstają w żywności w trakcie jej przetwarzania np. pod wpływem wysokiej temperatury.

Ten sam produkt spożywczy w zależności od sposobu obróbki może zawierać różą ilość produktów glikacji. Na przykład gotowana pierś z kurczaka ma 10-krotnie niszą zawartość produktów glikacji niż smażona na głębokim tłuszczu. Badania sugerują, że nadmierne spożycie AGEs może być czynnikiem sprzyjającym rozwojowi chorób cywilizacyjnych, w tym cukrzycy typu 2.

CZYTAJ TEŻ:

Ważne

Dieta w cukrzycy typu 2 - zalecenia ogólne

Metaanaliza danych literaturowych przeprowadzona przez Esposito i wsp. w 2010 roku wykazała, że dieta śródziemnomorska obniża stężenie glukozy na czczo i wartości hemoglobiny glikowanej. Dlatego uważa się, że dieta śródziemnomorska istotnie obniża ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 w grupie osób o dużym ryzyku sercowo-naczyniowym. Dieta śródziemnomorska jest jedną z najzdrowszych diet świata.

Ogólne zalecenia żywieniowe dla osób z cukrzycą typu 2:

  • spożywaj regularnie 4-6 posiłków dziennie co 2-2,5 godziny, najlepiej o stałych porach
  • wyeliminuj z diety produkty zawierające cukry proste jak słodzone soki, napoje, dżemy i konfitury, ciasta i ciastka
  • unikaj produktów o wysokim indeksie glikemicznym, gdyż niekorzystnie wpływają na poziom glukozy i zwiększają zapotrzebowanie na insulinę
  • spożywaj węglowodany złożone, których źródłem są pełnoziarniste produkty zbożowe
  • spożywaj minimum 0,5 kg warzyw dziennie, gdyż są one znakomitym źródłem błonnika pokarmowego oraz przeciwutleniaczy
  • wybieraj owoce o niskim indeksie glikemicznym i spożywaj je 2 razy dziennie
  • spożywaj tłuszcze dobrej jakości pochodzące z ryb morskich, olei nierafinowanych, nasion i orzechów
  • potrawy przygotowuj poprzez gotowanie, duszenie, krótkie grillowanie lub pieczenie w folii; unikaj potraw smażonych i mocno grillowanych
  • pij około 2 litrów płynów dziennie najlepiej w postaci niskosodowej wody mineralnej; zrezygnuj z alkoholu
  • nie zapomnij, że dieta daje najlepszy efekt razem z regularną aktywnością fizyczną

Dieta w cukrzycy typu 2 – jadłospis

Jadłospis w cukrzycy typu 2 powinien być przygotowany przez dietetyka indywidualnie na potrzeby pacjenta, uwzględniając jego wiek, zapotrzebowanie energetyczne, preferencje żywieniowe oraz stan kliniczny. Poniżej został przygotowany jadłospis dla osoby z zapotrzebowaniem energetycznym 1900 kcal. Proporcje makroskładników: białko – 22%, tłuszcze – 43%, węglowodany – 35%.

Dzień I

  • I Śniadanie – omlet z warzywami

2 jaja kurze, 1 łyżeczka masła klarowanego, ½ cukinii, 2 duże pieczarki, ½ czerwonej papryki, 3 łyżeczki szczypiorku, 1 kromka chleba żytniego pełnoziarnistego.

Warzywa i pieczarki pokroić w drobna kostkę i obsmażyć na małej patelni do miękkości na maśle klarowanym. Wbić do warzyw roztrzepane jajka kurze i dusić pod przykryciem do całkowitego ścięcia się jajek. Na końcu posypać omlet szczypiorkiem. Podawać z kromką chleba żytniego.

  • II Śniadanie – jogurt z owocami i chia

1 szklanka jogurtu naturalnego, 1 łyżka nasion chia, ½ szklanki borówki amerykańskiej.

  • Obiad – dorsz z ryżem, brokułem i sałatką

150 g dorsza, 1 łyżeczka estragonu, 1 ząbek czosnku, 1 łyżka oliwy z oliwek, 1/2 szklanka ugotowanego brązowego ryżu, 1 pomidor, 2 świeże ogórki, ½ czerwonej papryki, 2 plastry cebuli, 3 łyżeczki świeżej natki pietruszki, 1 łyżka oleju lnianego, 1 łyżeczka octu jabłkowego, ½ ugotowanego brokułu.

Dorsza doprawić solą, estragonem, rozgniecionym ząbkiem czosnku i oliwą z oliwek. Rybę zawinąć w folię i piec w piekarniku w 200°C przez około 20 minut. Pokroić w kostkę pomidora, ogórka, czerwoną paprykę i cebulę. Dodać natkę pietruszki. Tak przygotowaną sałatkę doprawić octem jabłkowym i olejem lnianym. Brokuła ugotować w osolonej wodzie. Upieczonego dorsza, brokuła i sałatkę podawać z ugotowanym ryżem.

  • Podwieczorek – koktajl warzywny

1 awokado, 3 garści świeżego szpinaku, 3 garści jarmużu, 2 orzechy brazylijskie.

  • Kolacja – sałatka Caprese

½ dużej kulki sera mozzarella, kilka listków świeżej bazylii, 2 pomidory, 1 łyżeczka oliwy z oliwek, 1 kromka chleba gryczanego.

Mozzarellę i pomidory pokroić w plastry oraz ułożyć naprzemiennie na talerzu. Polać oliwą z oliwek i ozdobić liśćmi bazylii.

Dzień II

  • I Śniadanie – kanapki z wędliną i warzywami z Pesto

2 kromki chleba żytniego pełnoziarnistego, 1 ½ łyżki Pesto z bazylii, 5 plastrów wędliny z piersi z indyka, ½ żółtej papryki, 2 garści świeżego szpinaku, 2 ogórki małosolne, 1 pomidor.

  •  II Śniadanie – jogurt z owocami i orzechami

1 szklanka jogurtu naturalnego, 3 orzechy włoskie, ¾ szklanki malin.

150 g sandacz, 1 łyżeczka masła klarowanego, 1 łyżeczka oregano, 1 ½ szklanki kapusty kiszonej, 1 marchewka, ½ cebuli, 3 łyżeczki natki pietruszki, 2 łyżki oliwy z oliwek, ½ szklanki ugotowanej kaszy pęczak.

Sandacza doprawić solą, oregano i masłem klarowanym. Rybę zawinąć w folię i piec w piekarniku w 200°C przez około 15 minut. Pokroić kiszoną kapustę, marchewkę zetrzeć na tarce, cebulę drobno posiekać. Wszystkie składniki wymieszać, dodać natkę pietruszki i oliwę z oliwek. Upieczonego sandacza podawać z surówką i ugotowaną kaszą pęczak.

  • Podwieczorek

2 duże śliwki, 4 orzechy pecan

  • Kolacja – twarożek z sałatką

1 opakowanie (200g) twarożku typu grani, 1 kromki chleba żytniego pełnoziarnistego, 1 pomidor, ½ cebuli, 5 rzodkiewek, 1 łyżka oleju lnianego.

Dzień III

  • I Śniadanie – kanapka z pastą z tuńczyka i awokado

1 awokado, 1 łyżeczka cytryny, 3 łyżki tuńczyka w sosie własnym, 1 łyżka majonezu, 1 mała czerwona papryka, 3 łyżeczki szczypiorku, 1 kromka chleba gryczanego.

Tuńczyka z puszki w sosie własnym wymieszać z majonezem i szczypiorkiem. Przygotowaną pastą posmarować kromkę chleba gryczanego. Paprykę i awokado pokroić w drobną kostkę i skropić cytryną.

  • II Śniadanie – zupa kalafiorowa

½ kalafiora, 1 marchewka, 1 korzeń pietruszki, ½ pora, 1 ząbek czosnku, 1 szklanka rosołu drobiowego, 1 łyżka jogurtu naturalnego, szczypta gałki muszkatołowej.

Kalafiora podzielić na drobniejsze różyczki. Pozostałe warzywa pokroić w drobną kostkę. Warzywa wrzucić do rosołu, dodać ząbek czosnku i gotować do miękkości (nie rozgotować!). Na końcu gotowania dodać gałkę muszkatołową. Podawać z łyżką jogurtu naturalnego.

  • Obiad – pierś z kurczaka z Pesto z kaszą i sałatką z cykorii

120 g piersi z kurczaka, 1 ząbek czosnku, 1 łyżka pesto z bazylii, ½ szklanki kaszy gryczanej, 2 cykorie, 2 łyżki jogurtu naturalnego, 1 łyżeczka musztardy, 1 łyżeczka soku z cytryny.

Pierś z kurczaka doprawić solą i wyciśniętym ząbkiem czosnku. Kurczaka zawinąć w folię i piec w piekarniku w 180°C przez około 25 minut. Pokroić cykorię i doprawić jogurtem naturalnym, musztardą i cytryną. Upieczoną pierś z kurczaka połać Pesto i podawać z sałatką i ugotowaną kaszą gryczaną.

  • Podwieczorek – jogurt z owocami i orzechami

½ szklanki jogurtu naturalnego, 1 łyżka migdałów, 1 brzoskwinia.

  • Kolacja – fasolka po Bretońsku

1 szklanka rosołu drobiowego, 1 puszka białej fasoli z puszki, 1 łyżeczka wędzonej suszonej papryki, 1 ząbek czosnku, ½ cebuli, 1 łyżeczka majeranku, 2 łyżeczki koncentratu pomidorowego, 1 marchewka, 1 łyżka oliwy z oliwek.

Marchewkę, cebulę i czosnek pokroić w drobną kostkę i gotować do miękkości w rosole. Dodać fasolę z puszki, majeranek, wędzoną paprykę i koncentrat pomidorowy. Gotować przez 10 minut na wolnym ogniu. Podawać z łyżką oliwy z oliwek.

Dieta w cukrzycy typu 2 - IG wybranych produktów

Niski indeks glikemiczny Wysoki indeks glikemiczny
0 Ser mozzarella/feta/camembert 95 Ziemniaki pieczone/gotowane/frytki
0 Jajo kurze/ryby/mięso 95 Bagietka
0 Oleje roślinne 90 Chipsy
10 Sałata/ Awokado/ Pieczarki 85 Miód
15 Orzeszki ziemne 85 Marchewka gotowana
15 Morele świeże 85 Płatki kukurydziane
15 Cebula/ Cukinia/Kapusta/ Ogórek/ Papryka/ Por/ Rzodkiewka/Szpinak 85 Tapioka
15 Migdały/orzechy laskowe/włoskie 80 Bób gotowany
20 Bakłażan 75 Arbuz
22 Czekolada gorzka 75 Dynia
25 Pęczak 70 Kasza jęczmienna perłowa
25 Grejpfrut/Maliny/Wiśnie 70 Herbatniki
30 Mandarynki 70 Kajzerka
30 Marchewka surowa 70 Batonik czekoladowy
30 Soczewica 70 Cukier biały
30 Makaron sojowy 70 Ryż biały
30 Ser twarogowy chudy 70 Napój typu cola
35 Figi/morele suszone 70 Kukurydza
36 Jogurt naturalny 70 Kluski, pierogi
39 Śliwka/Jabłko/Gruszka 70 Biszkopty
40 Chleb żytni pełnoziarnisty 65 Sok pomarańczowy z zagęszczonego soku
40 Świeży groszek zielony 65 Konfitura słodzona
40 Świeży sok owocowy bez cukru 65 Buraki
40 Kasza gryczana 65 Rodzynki
40 Truskawki 65 Melon
46 Winogrona 65 Chleb z białej mąki
50 Ryż brązowy 65 Wafle ryżowe
55 Makaron spaghetti (al dente) 60 Banan

Piśmiennictwo

  1. Gajewska D. i wsp. Rekomendacje postępowania dietetycznego w cukrzycy. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Dietetyki 2017. Dietetyka 2017 vol. 10, Wyd. Spec.
  2. Ciborowska H. i Rudnicka A. Dietetyka, Żywienie zdrowego i chorego człowieka. PZWL, 2014.
  3. Diagnostyka laboratoryjna w dietetyce, pod redakcją Lucyny Ostrowskiej, PZWL, 2018.
  4. Gibb R.D. i wsp. Psyllium fiber improves glycemic control proportional to loss of glycemic control: a meta-analysis of data in euglycemic subjects, patients at risk of type 2 diabetes mellitus, and patients being treated for type 2 diabetes mellitus. Am J Clin Nutr. 2015; 102, 6, 1604-1614.
  5. Vallianou N.G. i wsp. Microbiome and diabetes: Where are we now? Diabetes Res Clin Pract. 2018, 146, 111-118.
  6. Esposito K. i wsp. Prevention and control of type 2 diabetes by Mediterranean diet: a systematic review. Diabetes Res Clin Pract. 2010, 89, 97–102.
O autorze
Karolina Karabin, diagnosta molekularny
dr n. med. Karolina Karabin, biolog molekularny, diagnosta laboratoryjny, Cambridge Diagnostics Polska
Z wykształcenia biolog ze specjalizacją mikrobiologia i diagnosta laboratoryjny z ponad 10-letnim stażem w pracy laboratoryjnej. Absolwentka Studium Medycyny Molekularnej oraz członek Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka.Kierownik grantów naukowych realizowanych w Pracowni Diagnostyki Molekularnej przy Klinice Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych WUM. Tytuł doktora nauk medycznych w zakresie biologii medycznej obroniła na I Wydziale Lekarskim WUM. Autorka wielu prac naukowych i popularnonaukowych z zakresu diagnostyki laboratoryjnej, biologii molekularnej i żywienia. Na co dzień jako specjalista w zakresie diagnostyki laboratoryjnej prowadzi dział merytoryczny w Cambridge Diagnostics Polska oraz współpracuje z zespołem dietetyków w Poradni Dietetycznej CD. Ze specjalistami dzieli się praktyczną wiedzą dotyczącą diagnostyki i dietoterapii chorób na konferencjach, szkoleniach oraz na łamach czasopism i portali internetowych. Szczególnie zainteresowana wpływem współczesnego stylu życia na procesy molekularne w organizmie.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 10/2019 "Zdrowia" kreatywne podejście do seksu, podstępna borelioza, nowe terapie nowotworów, komu grozi cyberchondria, leki szkodzące urodzie, probiotyki w kiszonkach. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 10/2019
KOMENTARZE