Nadżerka: prawdy i mity o zmianach na szyjce macicy - badanie ginekologiczne, chlamydioza, cytologia, elektrokoagulacja, fotokoagulacja

Boli czy nie? Trzeba ją leczyć czy wystarczy obserwować, zwiększa ryzyko raka, a może utrudnia zajście w ciążę? Choć nadżerka jest najczęściej wykrywaną zmianą na szyjce macicy ciągle  pokutuje wiele mitów na jej temat.

PRAWDA

Zwykle nie sprawia dolegliwości
Zwłaszcza małe zmiany z reguły nie dają objawów, dlatego raczej nie zdarza się, by kobieta zgłaszała się do lekarza, podejrzewając, że może mieć nadżerkę. Najczęściej wykrywa się ją podczas okresowych badań. Dopiero bardziej rozległe zmiany mogą powodować upławy o nieprzyjemnym zapachu, a przy zaawansowanej nadżerce czasem pojawiają się plamienia kontaktowe i ból podczas stosunku.

Nie zawsze wymaga leczenia.
Większość lekarzy jest zdania, że jeśli nadżerka jest mała, istnieje duża szansa, że sama się zagoi – wystarczy ją kontrolować 2–3 razy do roku. Ale należy wyeliminować przyczynę jej powstania, np. stosowane środki plemnikobójcze, tampony, przewlekłe stany zapalne. Taki sposób postępowania obowiązuje zwłaszcza w przypadku młodych kobiet, które jeszcze nie rodziły.

Zabieg usunięcia nadżerki powinien być wykonany w określonym dniu cyklu.
Taki zabieg przeprowadza się w pierwszej połowie cyklu, czyli w dniach następujących po zakończeniu miesiączki. Chodzi o to, że rana po zabiegu goi się dość długo. Jeśli więc będzie on przeprowadzony zbyt blisko kolejnej miesiączki, to wszczepienie się w ranę komórek endometrium złuszczających się z krwią menstruacyjną jest niemal pewne. A to oznacza powstanie ogniska endometriozy.

Po zabiegu obowiązuje wstrzemięźliwość seksualna.
Dotyczy to przede wszystkim postępowania po zabiegu elektrokoagulacji. Okres gojenia się ranki trwa 28–56 dni – tyle czasu mija, zanim prawidłowy nabłonek wielowarstwowy pokryje miejsce po usuniętej nadżerce. Do tego czasu każdy uraz mechaniczny, np. podczas stosunku, powoduje uszkodzenie kruchej ziarniny pokrywającej ranę i może wywołać obfite krwawienie, wiąże się również z ryzykiem infekcji. Takie niebezpieczeństwo jest znacznie mniejsze po kriokoagulacji, jednak po tym zabiegu współżycie utrudniać może duża ilość wodnistej wydzieliny z pochwy.

NIEPRAWDA

Miewają ją tylko kobiety aktywne seksualnie.
Nadżerka może się rozwinąć także u bardzo młodych kobiet, które jeszcze nie podjęły życia seksualnego. Bywa skutkiem np. zaniedbań w higienie intymnej i spowodowanej tym infekcji czy mechanicznego urazu w wyniku używania tamponów. Jednak najbardziej narażone na nią są kobiety prowadzące intensywne życie seksualne, zwłaszcza z wieloma partnerami, co wiąże się z ryzykiem zakażenia np. opryszczką narządów płciowych lub chlamydiozą. Nieprawidłowości nabłonka są też dość częste u kobiet stosujących spermicydy, kapturki naszyjkowe, krążki dopochwowe. Powstanie nadżerki mogą ułatwiać uszkodzenia szyjki macicy powstałe np. w czasie poronienia czy porodu.

Każda nadżerka jest zmianą chorobową.
Szyjkę macicy pokrywają dwa typy nabłonka. Od strony pochwowej jest to nabłonek wielowarstwowy płaski, zaś w kanale szyjki macicy – nabłonek gruczołowy. Oba rodzaje stykają się w ujściu szyjki macicy, ale granica między nimi rzadko przebiega dokładnie w tym miejscu. Z różnych przyczyn (np. pod wpływem hormonów, w wyniku urazów okołoporodowych) nabłonek gruczołowy może przemieścić się poza kanał szyjki macicy na jej tarczę, zastępując nabłonek płaski. Jest to tzw. nadżerka rzekoma, która zazwyczaj sama się cofa i wymaga tylko okresowej kontroli lekarskiej. Natomiast do zmiany chorobowej, czyli powstania prawdziwej nadżerki, dochodzi dopiero wtedy, gdy następuje ubytek w nabłonku szyjki macicy.

Do stwierdzenia nadżerki wystarczy zwykłe badanie ginekologiczne.
Podczas takiego badania lekarz stwierdza jedynie, że w nabłonku szyjki macicy występują nieprawidłowości, ale nie może z całą pewnością określić ich charakteru. Tak samo bowiem „na oko” wygląda nadżerka rzekoma i prawdziwa, ale także stan przedrakowy i wczesnorakowy. Żeby dokładnie zdiagnozować charakter zmiany, lekarz musi zlecić dalsze badania – cytologię i kolposkopię. Cytologia polega na pobraniu specjalną szczoteczką komórek nabłonka z tarczy i kanału szyjki macicy i zbadaniu ich pod mikroskopem. Kolposkopia zaś to bezpośrednia mikroskopowa ocena szyjki macicy za pomocą urządzenia wprowadzanego przez pochwę (obraz widoczny na monitorze można powiększyć nawet 40-krotnie).

Najskuteczniejszym sposobem leczenia jest elektrokoagulacja.
Wielu lekarzy uważa, że należałoby w ogóle zrezygnować z tej metody. Polega ona na zniszczeniu (spaleniu) komórek nadżerki iskrą elektryczną – w tym miejscu z czasem powstają nowe, prawidłowe komórki nabłonka. Zabieg jest dla pacjentki bardzo nieprzyjemny, ale co ważniejsze – pozostawia blizny. Często utrudniają one wydostawanie się krwi menstruacyjnej, stąd bolesne miesiączki. Zbliznowacenie szyjki utrudnia jej rozwieranie się, a to przedłuża pierwszy poród i nasila jego bolesność. Często dochodzi też do pękania szyjki podczas rodzenia się główki dziecka. Dlatego ginekolodzy wolą, by w miarę możliwości zastępować elektrokoagulację nadżerek metodami, które nie mają takich skutków ubocznych, np. kriokoagulacją (wymrażanie ciekłym azotem o temperaturze do minus 150°C), fotokoagulacją (laser neodymowo-yagowy) lub laserem CO2.

Po zabiegu obowiązuje wstrzemięźliwość seksualna.
Dotyczy to przede wszystkim postępowania po zabiegu elektrokoagulacji. Okres gojenia się ranki trwa 28–56 dni – tyle czasu mija, zanim prawidłowy nabłonek wielowarstwowy pokryje miejsce po usuniętej nadżerce. Do tego czasu każdy uraz mechaniczny, np. podczas stosunku, powoduje uszkodzenie kruchej ziarniny pokrywającej ranę i może wywołać obfite krwawienie, wiąże się również z ryzykiem infekcji. Takie niebezpieczeństwo jest znacznie mniejsze po kriokoagulacji, jednak po tym zabiegu współżycie utrudniać może duża ilość wodnistej wydzieliny z pochwy.

Raz wyleczona więcej już się nie pojawi.
Sprawcą zmian w nabłonku szyjki macicy są głównie stany zapalne, urazy mechaniczne, zaburzenia hormonalne (np. zmiany zanikowe nabłonka w okresie okołomenopauzalnym). Nie ma więc gwarancji, że nadżerka znów nie powstanie.