Zasadowica oddechowa: przyczyny, objawy, leczenie

Autor: Anna Wiśniewska

Zasadowica oddechowa jest zaburzeniem równowagi kwasowo-zasadowej organizmu, które polega na wzroście pH krwi w wyniku hiperwentylacji (zwiększenia częstości oddechów). Jakie saą przyczyny i objawy zasadowicy oddechowej? Jak przebiega leczenie?

Zasadowica oddechowa jest zaburzeniem równowagi kwasowo-zasadowej, które polega na wzroście pH powyżej normy ( >7,45 ), a którego pierwotną przyczyną jest spadek pCO2 we krwi, czyli hipokapnia. Dochodzi do niej w wyniku nadmiernej wentylacji płuc. Przyspieszony oddech powoduje nadmierną utratę dwutlenku węgla, co prowadzi do utraty "kwaśnych" składników krwi i w efekcie do rozwoju zasadowicy oddechowej. Hiperwentylacja może być kontrolowana przez człowieka lub autonomiczna, to znaczy niezależna od niego. Wśród przyczyn hiperwentylacji można wyróżnić między innymi:

  • pobudzenie ośrodka oddechowego w ośrodkowym układzie nerwowym, na przykład w wyniku zaistnienia bólu, stresu, podniecenia, zimna, nerwicy – jest to tak zwana zasadowica psychogenna;
  • hipoksja, czyli niedotlenienie – tutaj jednak hiperwentylacja jest jedynie przejściowa, ma na celu wyrównanie stężenia tlenu do wartości prawidłowych, gdy jest nieskuteczna to po pewnym czasie jej mechanizm zanika;
  • podrażnienie i pobudzenie układu oddechowego przez toksyny lub alergeny;
  • zmiany zwyrodnieniowe ośrodkowego układu nerwowego, które w zdecydowanej większości są spowodowane chorobami naczyń;
  • wentylacja mechaniczna;
  • przedawkowanie leków – najczęściej salicylany, a także metyloksantyny, teofilina;
  • ciąża – hiperwentylacja związana jest ze zmianami hormonalnymi (wpływ progesteronu) i przystosowaniem się organizmu matki do nowych warunków.

Objawy zasadowicy oddechowej

Obraz kliniczny zależy od przyczyny oraz od stopnia hipokapni – im niższy poziom pCO2, tym objawy będą bardziej nasilone. Chory będzie odczuwał zawroty głowy, szum w uszach oraz będzie zgłaszał występowanie "mroczków" przed oczyma.

Hipokapnia powoduje zaburzenia świadomości, objawy niedokrwienia mózgu, parestezje (uczucie mrowienie, drętwienia).

Przy zasadowicy oddechowej pojawia się również tak zwana tężyczka normokalcemiczna. Pojęcie tężyczki jest głównie kojarzone z hipokalcemią, czyli obniżonym poziomem wapnia we krwi. W zasadowicy oddechowej jednak mechanizm jej powstania jest inny, dochodzi bowiem w wyniku obniżonego poziomu jonów wodorowych we krwi, do wiązania jonów wapnia z białkami osocza. Związane jony wapnia są nieaktywne, dlatego organizm zachowuje się tak, jakby cierpiał na ich niedobór.

Tężyczka manifestuje się drętwieniem i skurczami różnych mięśni, nie tylko szkieletowych. Może przebiegać między innymi jako napad astmy (skurcz oskrzeli), dławica piersiowa (skurcz tętnic wieńcowych), ból brzucha (skurcz naczyń brzusznych), napad migreny lub utrata świadomości (skurcz naczyń mózgowych).

Warto wiedzieć

Ważne

Równowaga kwasowo-zasadowa organizmu

W warunkach fizjologicznych parametry równowagi kwasowo zasadowej organizmu prezentują się następująco:
pH krwi : 7,35-7,45
Stężenie jonów wodorowych (H+): 35-45 nmol/l
Ciśnienie parcjalne dwutlenku węgla we krwi tętniczej (pCO2): 35-45 mmHg

Kryteria rozpoznania zasadowicy oddechowej

W związku z mechanizmem powstawania zasadowicy, koniecznym do jej rozpoznania jest stwierdzenie hiperwentylacji – stałej lub okresowej. pH krwi wynosi >7,45, pCO2 jest zmniejszone, a poziom HCO3- jest prawidłowy (rzadko nieznacznie zmniejszony) - mówimy wtedy o zasadowicy niewyrównanej. Jak wcześniej wspomniano nerki są ważnym ogniwem w regulacji gospodarki kwasowo-zasadowej. W przypadku rozwoju zasadowicy oddechowej poziom pCO2 jest zmniejszony, dlatego spada produkcja i wchłanianie zwrotne HCO3- w nerkach. Dwutlenek węgla, który "uchronił się" przed eliminacją podczas hiperwentylacji nie jest buforowany przez wodorowęglan (bo jest go już mniej), dzięki czemu pH stopniowo spada, żeby potem utrzymywać się w granicach normy. W tym przypadku mówimy o zasadowicy oddechowej wyrównanej.

zasadowica oddechowa pH pCO2 HCO3
niewyrównana

N
częściowo wyrównana

wyrównana N

↓↓


N- norma
↓ - obniżone
↑ - podwyższone

Zasadowica oddechowa: leczenie

Najważniejszym elementem leczenia jest zawsze leczenie przyczynowe. Jeśli zasadowica oddechowa ma charakter psychogenny, należy dążyć do uspokojenia pacjenta. Można stosować także mieszaniny oddechowe o zwiększonej zawartości CO2 – na przykład oddychanie z dużego plastikowego worka, ponieważ wydychany dwutlenek węgla jest zatrzymywany w zamkniętej przestrzeni i może być ponownie wykorzystany przez chorego (tak zwana martwa przestrzeń oddechowa). Czasem konieczne jest zastosowanie leków uspokajających, jednak należy zostawić tę opcję terapeutyczną jako ostateczną metodę. Jeśli hiperwentylacja spowodowana jest inną przyczyną, należy ją skutecznie leczyć, np. zatrucie lekami. Wyjątkową sytuacją jest postępowanie u pacjenta z hipoksją – hiperwentylacja i zasadowica jest tutaj elementem kompensacji, dlatego nie można jej hamować. Konieczne jest wtedy poszukiwanie i leczenie przyczyny niedotlenienia.

Warto wiedzieć

Ważne

Regulacja równowagi kwasowo-zasadowej

Bufory obecne w ustroju to mieszaniny słabych kwasów i ich zasadowych soli, które mogą wiązać nadmiar jonów wodorowych lub je oddawać w zależności od potrzeby. Dzięki temu mają zdolność neutralizowania dostarczanych egzogennie (tzn. z zewnątrz) lub wytwarzanych w organizmie (endogennie) kwaśnych lub zasadowych substancji tak, aby pH krwi było utrzymywane w granicach normy. Kolejnym elementem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarki kwasowo-zasadowej są płuca i zachodząca w nich wentylacja. pH krwi zależy od pCO2. Jeśli dochodzi do spowolnienia lub zahamowania wentylacji płuc, CO2 nie jest usuwany z organizmu, co powoduje wzrost jego prężności we krwi, czyli kwasicę (oddechową). Odwrotna sytuacja ma miejsce w czasie hiperwentylacji: większa liczba oddechów powoduje nadmierne usuwanie dwutlenku węgla z ustroju, co przyczynia się do spadku pCO2 i do powstania zasadowicy (oddechowej). Ostatnim ogniwem kontrolującym pH krwi są nerki, których rola sprowadza się do wydalania H+ a także do zwrotnej resorpcji i wytwarzania HCO3-, głównego buforu w organizmie. Jeśli te procesy zostaną w nerkach zahamowane lub ograniczone, dojdzie do rozwoju kwasicy nieoddechowej , czyli metabolicznej. Można powiedzieć, że nerki są ostatnią „deską ratunku” dla organizmu, ponieważ na końcowym etapie metabolizmu, czyli wydalaniu, mogą skompensować inne, wcześniej zachodzące procesy, dzięki czemu pH może być cały czas utrzymywane w granicach normy.

Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej

Zaburzenia te możemy podzielić na oddechowe i nieoddechowe, czyli inaczej metaboliczne. Za powstawanie kwasicy lub zasadowicy oddechowej odpowiada zmiana wartości pCO2, która zależy od wentylacji płuc. Z kolei zaburzenia metaboliczne (kwasica i zasadowica) są związane z komponentą nieoddechową, to znaczy ze zmianą stężenia jonów wodorowych, wodorowęglanowych lub innych zasad, do których dochodzi w wyniku różnych procesów zachodzących wewnątrz organizmu.

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Zdjęcia: thinkstockphotos.com

Aktualizacja: 05.04.2017

DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Domowe sposoby na zapalenie zatok Domowe sposoby na zapalenie zatok

Domowe sposoby na zapalenie zatok są przeznaczone dla osób, które zmagają się z charakterystycznym,...

więcej

317

Katar - 7 skutecznych sposobów leczenia kataru Katar - 7 skutecznych sposobów leczenia kataru

Katar bardzo łatwo złapać. Wystarczy, że w autobusie spotkasz jednego kichającego, by po dwóch,...

więcej

280

Zapalenie gardła – objawy zapalenia gardła i domowe leczenie Zapalenie gardła – objawy zapalenia gardła i domowe leczenie

Zapalenie gardła to infekcja wywołana przez wirusy, bakterie bądź grzyby. Chory odczuwa ból gardła...

więcej

258

Zapalenie płuc: przyczyny, rodzaje, objawy i powikłania Zapalenie płuc: przyczyny, rodzaje, objawy i powikłania

Zapalenie płuc ma zazwyczaj ostre objawy. Zapalenie płuc jest groźną chorobą układu oddechowego....

więcej

250

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

Gęsty płyn owodniowy może być w przypadku, gdy płód odda smółkę lub gdy w płynie jest krew albo zakażenie. Nie bardzo wiem, jak na prawdę wyglądał płyn owodniowy, ale jeśli budził jakikolwiek...

Nie jest wskazane wykonywanie tatuażu w przypadku twardziny. Istnieje ryzyko powstania aktywnych zmian skórnych po mikrourazach oraz w przebiegu tej choroby może dochodzić do nieprawidłowego gojenia...

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.