Szpiczak mnogi pokonać wroga - aktywność fizyczna, analiza krwi, badania krwi, choroba, dieta

Do niedawna szpiczaka rozpoznawano głównie u osób starszych. Niestety, statystyki z ostatnich lat wskazują na niepokojącą tendencję – coraz częściej chorują ludzie poniżej 55. roku życia. W Polsce na szpiczaka mnogiego choruje ok. 6 tys. osób, nieco częściej występuje u mężczyzn. Rocznie rejestruje się 1,5–2 tys. nowych zachorowań. Choroba rozwija się w szpiku (przede wszystkim w kościach kręgosłupa, czaszki i żeber), a zmiany mają zazwyczaj charakter rozsiany – stąd nazwa szpiczak mnogi. Wywołuje go nowotworowy rozrost komórek plazmatycznych obecnych w szpiku kostnym. Wypierają one zdrowe komórki, powodując stopniowe niszczenie kości. Proces ten nazwany jest osteolizą nowotworową. Powstają ubytki, które sprzyjają złamaniom kości. Białko produkowane przez komórki szpiczakowe przedostaje się do krwi, co prowadzi do niewydolności nerek. A ponieważ szpik odpowiada też za produkcję krwinek czerwonych i ciał odpornościowych, chorzy często mają anemię i są podatni na infekcje.

Nietypowe objawy utrudniają rozpoznanie

Niestety, objawy szpiczaka są mało charakterystyczne i dlatego wykrywa się go przypadkowo. Na początku mogą to być stany podgorączkowe, nieuzasadnione chudniecie, brak apetytu, nocne poty czy nawracające zakażenia. Występują też bóle kości, dość często w okolicy lędźwiowej, uporczywe bóle głowy (mylone z migrenowymi), uczucie ciągłego zmęczenia oraz ogólne osłabienie.
Z czasem pojawia się coraz więcej symptomów pozornie niemających ze sobą związku. Postępujące niszczenie kości sprzyja złamaniom (także tym samoistnym). W procesie degradacji kości następuje uwalnianie wapnia, który przedostaje się do krwi. Może to w konsekwencji prowadzić do zaburzeń w pracy mózgu i serca. W wyniku upośledzenia liczby i aktywności komórek produkujących erytrocyty pojawia się niedokrwistość. Natomiast w narządach wewnętrznych, np. w nerkach, gromadzą się nierozpuszczalne białka, które upośledzają ich prace. Ponieważ dolegliwości dotyczą różnych narządów, chorzy na szpiczaka szukają pomocy u wielu lekarzy – internistów, ortopedów, reumatologów. Bezskutecznie. Kiedy wreszcie trafiają do hematologa (specjalista chorób krwi), może on po przeprowadzeniu badań postawić właściwą diagnozę.

Proste badania dadzą odpowiedź

Każdy chory podejrzewany o szpiczaka mnogiego musi przejść wiele badań. Najpierw wykonuje się te, które mogą potwierdzić lub wykluczyć chorobę. Następne określają stopień zaawansowania procesu nowotworowego i pomagają podjąć decyzje co do sposobu leczenia.

• Analiza krwi – charakterystyczne jest przyspieszone OB (ponad 100 mm/h), podwyższony poziom wapnia, duże ilości nieprawidłowego białka, a także białka prawidłowego z wyraźną obecnością przeciwciał typowych dla szpiczaka. O zaawansowaniu i agresywności choroby świadczy również wysokie stężenie beta-2-mikroglobuliny. Ponadto obserwuje się niedokrwistość i zmniejszenie liczby płytek krwi.
• Analiza moczu – ma ocenić funkcjonowanie nerek. A zatem bada się poziom kreatyniny, mocznika i kwasu moczowego oraz stężenie wapnia. Ważny jest również poziom tzw. białka Bence’a-Jonesa, na które składają się przesączone razem z moczem części przeciwciał. W zaawansowanej chorobie często występuje białkomocz.
• Badanie kości – najczęściej wykonuje się badanie radiologiczne oraz densytometrię. Zdjęcia RTG pokazują charakterystyczne ubytki (tzw. dziury serowe) w kościach, nazywane ogniskami osteolitycznymi. Są to miejsca, w których szpiczak zniszczył kość. Ubytki w kościach potwierdza się densytometrią. Czasem konieczny jest jeszcze rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa, aby precyzyjnie rozpoznać wszystkie zniszczone przez chorobę fragmenty kości.
• Biopsja szpiku – pozwala ujawnić rozmiary nacieków złożonych z komórek plazmatycznych oraz określić odsetek komórek nowotworowych w szpiku. Szpik do badania pobierany jest zazwyczaj z mostka.

Nie tylko chemia, czyli wybór najlepszej terapii

Wybór metody leczenia jest uzależniony od wielu czynników, m.in. wieku, ogólnego stanu zdrowia oraz stopnia, w jakim choroba upośledza życie chorego. Szpiczaka leczy się chemioterapią, której zadaniem jest zniszczenie komórek nowotworowych. U 60–70 proc. chorych do zahamowania postępu nowotworu, prowadzi chemioterapia doustna. Dla każdego pacjenta indywidualnie dobiera się kombinację odpowiednich leków w tabletkach.
W bardziej zaawansowanych stadiach choroby chemioterapia łączona jest z przeszczepem szpiku albo komórek macierzystych szpiku kostnego. Aby zahamować proces niszczenia kości, często stosuje się radioterapie oraz przeprowadza operacje ortopedyczna, która polega na usunięciu fragmentu kości zaatakowanego przez nowotwór i wszczepieniu w to miejsce kości od dawcy (z banku kości) lub specjalnej protezy.

Codzienna dawka ruchu wspomaga leczenie

W utrzymaniu sprawności fizycznej i ogólnego dobrego samopoczucia bardzo pomocny jest ruch. Tym chorym, którzy nie maja mocno uszkodzonych kości, poleca się pływanie, jogę, ćwiczenia wzmacniające i rozciągające oraz rower. Natomiast osoby mniej sprawne powinny mimo wszystko jak najwięcej spacerować na świeżym powietrzu. To wystarczy, żeby poprawić krążenie, pracę serca, dotlenić organizm i wzmocnić mięśnie, układ kostny i krążenia oraz podnieść odporność organizmu.
Jednak bez przesady. Zbyt intensywna gimnastyka czy nadmierny wysiłek zwiększają ryzyko złamań i mogą osłabić organizm. Wystarczy ćwiczyć 15–20 minut dziennie, ale systematycznie. Najlepiej na świeżym powietrzu lub przy otwartym oknie.

Prawidłowa dieta pozwala zachować dobrą formę

W codziennej diecie chorego nie może zabraknąć warzyw, owoców i chudego mięsa. Natomiast unikać należy tłuszczów zwierzęcych, produktów wysoko przetworzonych z wieloma dodatkami smakowymi i barwnikami. Trzeba bezwzględnie zrezygnować z alkoholu, ponieważ osłabia układ odpornościowy i sprzyja wydalaniu witamin z grupy B. Zakazane jest palenie papierosów, które niszczą antyoksydanty pomocne w zwalczaniu komórek nowotworowych. Ze względu na ryzyko uszkodzenia nerek należy także unikać dużych dawek witaminy C (m.in. owoce i soki cytrusowe).
Dla utrzymania dobrej formy konieczne jest zachowanie właściwych proporcji pomiędzy ilością białka, węglowodanów a tłuszczów. Najwłaściwsze jest stosowanie schematu – 5 porcji produktów zbożowych, 4 porcje warzyw, 3 owoców, 2 nabiału oraz 1 mięsa lub ryb. Tak zaplanowane menu wzmacnia układ odpornościowy, bo dostarcza optymalnych ilości węglowodanów, witamin, minerałów i aminokwasów niezbędnych do jego regeneracji.

Wypoczynek i dobry humor podnoszą odporność

W leczeniu każdej choroby nowotworowej ważne jest nastawienie pacjenta do terapii. To, co nazywamy pozytywnym myśleniem, w wielu sytuacjach może zastąpić niejedno lekarstwo. Dlatego chorzy na szpiczaka mnogiego powinni spać co najmniej 8 godzin, by nie nadwerężać układu odpornościowego. W ciągu dnia także warto uciąć sobie krótką drzemkę. Aby nie osłabiać odporności, należy unikać stresów, wiadomo bowiem, że hormony wydzielające się w sytuacjach stresowych osłabiają układ immunologiczny. Im więcej dobrego nastroju, drobnych przyjemności, odprężających zajęć, tym wolniejszy rozwój choroby, tym mocniejszy system obronny organizmu. Stosowanie się do tych zasad wielu osobom pozwala przez długie lata prowadzić normalne życie.