Rak: zapobieganie, diagnostyka i leczenie nowotworów

maska dr n. med.  Grzegorz Luboiński  onkolog, Instytut Centrum Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie
Konsultant: dr n. med. Grzegorz Luboiński onkolog, Instytut Centrum Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie
8 komentarze
Autor: Beata Prasałek

Śmiertelne żniwo, jakie zbierają nowotwory mogłoby być mniejsze, gdybyśmy dbali o siebie, systematycznie badali się. Z rakiem naprawdę można wygrać! Skąd się bierze rak, jak się go wykrywa i leczy? Jak zapobiegać nowotworom?

Nowotwory odkrywają przed nami coraz więcej swoich sekretów. Rak coraz częściej poddaje się leczeniu, a naukowcy stale pracują nad rozszyfrowaniem naszego wroga numer jeden. Niemal co roku poznajemy nowe metody leczenia. I choć na razie nie umiemy zapobiegać chorobom nowotworowym, w wielu przypadkach umiemy wykrywać raka we wczesnym stadium jego rozwoju i skutecznie się leczyć.

Skąd się bierze rak?

Atakuje nas blisko 200 różnych nowotworów. Niemal każdy z nich ma inne podłoże i inaczej się rozwija. Naukowcy wciąż próbują dociec, dlaczego i w jaki sposób w organizmie tworzy się ta pierwsza odmienna od innych komórka, z której powstaje guz. Teorii jest wiele. Najwięcej uczonych skupia się na badaniach genetycznych. Ich zdaniem prawdopodobnie o tym, że w organizmie pojawia się wadliwa komórka, przesądzają uszkodzenia na poziomie DNA (kwas dezoksyrybonukleinowy - spiralnie skręcona cząsteczka tworząca chromosom; zawiera kompletny kod dotyczący budowy całego ciała).
Nasze komórki stale się dzielą. Przy każdym podziale stare obumierają, lecz wcześniej przekazują nowym swoją informację genetyczną. Oznacza to, że będą pełnić te same funkcje, co ich poprzedniczki. W tych procesach czasem dochodzi do błędów. Niektóre błędy powodują zmiany w zachowaniu komórki pochodnej. Taka zmiana dziedzicznego materiału genetycznego nazywana jest mutacją. Może ona spowodować np., że jakaś komórka zacznie się dzielić częściej i szybciej niż normalne i da początek nowotworowi. Niestety, mutacje mogą być dziedziczone, dlatego potomkowie osób chorych na raka są obciążeni skłonnością do choroby nowotworowej. 
Niestety, sami również działamy na swoją szkodę, np. wdychamy spaliny, dym z papierosów, często jadamy wędzone produkty, a to wszystko może uszkadzać DNA i zwiększać prawdopodobieństwo zachorowania na raka. Mało tego, lekarze są pewni, że także niektóre wirusy mogą przekształcić zdrową komórkę w nowotworową, np. do rozwoju raka szyjki macicy przyczynia się zarażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV).

Jak rozwija się rak?

Jedna z częściej przyjmowanych teorii mówi, że w zdrowej komórce - żeby zmieniła się ona w rakową - musi dojść do zaburzenia kilku (co najmniej 5-6) systemów regulacji.

  1. Zdrowe komórki czekają na sygnał, żeby się podzielić. Komórki rakowe nie czekają i nieustannie się mnożą. Często same wysyłają sygnały rozpoczynające cykl podziałów.
  2. Gdyby zdrowa komórka chciała zająć więcej miejsca, niż jej przysługuje, sąsiadujące z nią tkanki zaczęłyby wysyłać w jej kierunku sygnały chemiczne, które miałyby powstrzymać ją od dalszych podziałów. Jednak komórki nowotworowe potrafią zignorować takie zakazy i guz zaczyna się rozrastać.
  3. Wielokrotne podziały komórek nowotworowych sprawiają, że część z nich zostaje odsunięta od naczyń krwionośnych, które dostarczają tlenu oraz substancji odżywczych, i powinna zginąć. Jednak jakimś sposobem udaje się im tego uniknąć. Co więcej, by żyć i nadal się dzielić, potrafią nakłonić okoliczne naczynia krwionośne, by wytworzyły odnóżki, którymi popłynie do komórek rakowych życiodajna krew.
  4. Na skutek licznych mutacji komórki rakowe mają poważne problemy z własnym DNA, dlatego sporo z nich ginie. Jednak te, które przetrwają, są niezwykle silne i dzielą się w nieskończoność. Nowotwór rośnie.
  5. Zdrowe komórki w ciągu swojego życia mogą się dzielić określoną ilość razy. Jest to naturalny proces odnowy naszego organizmu. Z jednej komórki powstają dwie, potem cztery, osiem itd. Przy każdym takim podziale najstarsze komórki obumierają, a nowe przejmują ich zadania. Pilnują tego telomery. Są to zakończenia wszystkich czterech ramion każdego chromosomu. Jeśli chromosom porównamy do dwóch sznurowadeł ułożonych w kształt liter U i zetkniętych ze sobą spodami, to telomery są skuwkami znajdującymi się na końcach tych sznurówek. Mają określoną długość. Skracają się przy każdym podziale komórki, dzięki czemu komórka może podzielić się najwyżej 70 razy. Ale nie komórka nowotworowa. Ona potrafi tak manipulować telomerami, że przełamuje barierę ograniczonej ilości podziałów. Tylko w ten sposób może ona utworzyć guz.
  6. Gdyby guz ograniczył się do jednego miejsca w organizmie, nowotwór byłby do pokonania (np. można by było go wyciąć). Komórki rakowe musiały więc pokonać jeszcze jedną barierę, by stać się nieśmiertelnymi i zabójczymi. Potrafią wnikać w sąsiadujące tkanki i naciekać je oraz tworzyć przerzuty do innych części organizmu. Oczywiście, nie wszystkie komórki rakowe mają tę cechę. Potrafi to tylko “elita”, która może oddzielić się od pierwotnego guza i przenosić poprzez układ krwionośny czy chłonny w odległe miejsca organizmu.

Nowotworowa statystyka

  • Na świecie z chorobą nowotworową żyje 40 mln osób.
  • Z danych Polskiej Unii Onkologicznej wynika, że każdego dnia 300 osób w Polsce dowiaduje się, że ma raka.
  • 220 z nich prawdopodobnie umrze. Trwale można wyleczyć ok. 30 proc. chorych .

Kobiety na początku lat 60. ubiegłego wieku najczęściej chorowały na raka szyjki macicy, a w drugiej kolejności na raka piersi. Obecnie częstszy jest rak piersi, po nim rak płuca, a następny - szyjki macicy.

Mężczyźni na początku lat 60. ubiegłego wieku najczęściej chorowali na raka żołądka, a w następnej kolejności na raka płuca. Teraz przoduje rak płuca, na drugim miejscu jest rak gruczołu krokowego (prostaty), a na trzecim - żołądka.

Ostatnio dodane na forum
zobacz wszystkie »
 
 
Nie zarejestrowany, 01.03.2015 14:04
Lekarz nie wie skąd się wział raK! Jak można takiemu zaufać? Robią z nas głupków. Ludzie przejrzyjcie na oczy, zacznijcie zdobywać wiedzę. To naprawdę nie jest trudne. Lekarze dobrze wiedza skad bierze sie rak. przynajmniej ci co studiowali przed rokiem 1995 potem zakazano witaminy B17 i zaczelo sie zniwo umieralnosci na raka. Ja mam takie proste pytanie do czytelnikow. Czy slyszeliscie zeby ktos w rzadzie umarl na raka? w polce tak jak za granica bo ja jeszcze nie umieraja na alzchaimera bo na to jeszcze nie ma 100% lekarstwa ale nie na raka Czy slyszeliscie zeby gdzies ktos z rodziny krolewskiej umarl na raka? odpowiem - Nie nie slyszalam i tych ktorm zadaje to pytanie po chwili zastanowienia odpowiadaja nie nie slyszelismy . Wic zadaje proste pytanie - Dlaczego tylko wybrani ktorzy nie jedza przetworzonego jedzenia i maja wlasnych lekarzy nie mocuja sie z to choroba. Czy dlugo beda nam wmawiac ze w czasach kiedy mozna stworzyc super czlowieka - genetycznie to potrafia i sie tym chelpia to maja problem odkryc i zachamowac komorki rakowe? To jest jeden wielki biznes a my zwykli ludzie jestesmy ich ofiarami. Zapytajcie w aptece o witamine B17 nie lubia tych pytan bo musza milczec. Dlaczego nawet jablka sa zmodyfikowane i nie znajdziesz w nich pestki, dlaczego nas oklamuja ze w pestkach jest trujacy cjanek, ten cjanek jest potrzebny dla organizmu tak samo jak inne witaminy , dlaczego wyrzucaja witaminy z jedzenia i zastepuja je chemia, tego nas organizm nie toleruje wrecz truje sie bo to nie jest natura a chemia. Czlowiek to natura mineraly i witaminy jesli jakiejkolwiek zaczyna brakowac w organizmie to zaczynamy chorowac. Dlaczego musimy umierac ? Odpowiedzcie sobie na to pytanie ja boje sie pisac cos wiecej bo slyszalam ze mozna trafic za kraty a tego bym nie chciala dlatego szukajcie dalej odpowiedzi. Rozpacz.
Nie zarejestrowany, 29.12.2014 18:53
Sensacja! Choroba Parkinsona, ALS, MS, raka trzustki, Miopatia i choroby neurologiczne są leczone w EAML! https://www.youtube.com/watch?v=rwQi2AAssuE Sensacja! Miopatia i choroby neurologiczne są leczone w EAML https://www.youtube.com/watch?v=kCWXC60i0-I Stwardnienie zanikowe boczne (ALS) i stwardnienie rozsiane (MS) można już uleczyć! część 2 https://www.youtube.com/watch?v=wIyA7SnP6tI Sensacja! Choroba Parkinsona jest uleczalna w EAML! https://www.youtube.com/watch?v=mS-vy7unTf8
 

Diagnostyka nowotworów

Szanse na pokonanie raka w dużej mierze zależą od tego, jak wcześnie zostanie wykryty. W Polsce niemal 80 proc. chorych zgłasza się do lekarza zbyt późno. Jakie badania trzeba wykonywać, żeby jak najwcześniej wykrywać zmiany, a nawet tylko zagrożenie nowotworem? Zdecydowana większość nowotworów wykrytych w tzw. przedinwazyjnym (zerowym) stadium rozwoju jest całkowicie wyleczalna. Niestety, na tym etapie rozwoju choroby sami nie jesteśmy w stanie zauważyć zmian chorobowych. Z tego powodu systematycznie powinniśmy poddawać się badaniom profilaktycznym.

Profilaktyka raka - niezbędne badania

Każda kobieta musi co miesiąc sama badać sobie piersi - od momentu pierwszej miesiączki aż do końca życia. Jednak samobadanie pozwala wykryć guz dopiero, gdy ma on ok. 1 cm średnicy. Dużo mniejsze zmiany wykrywa mammografia i USG piersi.
Pierwsze USG warto zrobić na trzydzieste urodziny, a mammografię - na czterdzieste. Między 40 a 50 rokiem życia mammografię trzeba robić nie rzadziej niż co 2-3 lata, a USG - co roku. Po pięćdziesiątce oba badania warto wykonywać co roku. Czasem lekarze zlecają częstsze kontrole. Dzieje się tak m.in. gdy kobieta znajduje się w grupie ryzyka, czyli na raka piersi chorowała jej matka lub siostra.
By odpowiednio wcześnie wykryć raka szyjki macicy, trzeba co roku zgłaszać się na badanie cytologiczne.
Mężczyźni po czterdziestce powinni co roku zgłaszać się na badanie gruczołu krokowego (prostaty). Badanie per rectum - przez odbyt - pozwala lekarzowi wykryć zmiany wielkości i konsystencji tego gruczołu. Jeśli są podejrzane, lekarz może skierować na dodatkowe analizy, np. badanie poziomu antygenu PSA we krwi.
Wczesne stadium raka jelita grubego pozwala wykryć test na krew utajoną w kale (osoby, w których rodzinie były przypadki raka jelita, powinny ten test wykonywać co roku, a wszyscy - co roku po pięćdziesiątce). Jeśli jest się w grupie ryzyka lub wykryto u nas polip (z niego często rozwija się rak), bardziej wartościowym badaniem jest kolonoskopia, czyli oglądanie wnętrza jelita za pomocą wziernika.
Osoby palące lub z grupy ryzyka powinny co roku robić RTG klatki piersiowej. Takie badanie może być pomocne w diagnostyce raka płuca. Bardziej szczegółowym badaniem jest jednak bronchoskopia (tzw. wziernikowanie oskrzeli - oglądanie ich za pomocą wziernika lub endoskopu światłowodowego).
Warto też co 1-2 lata wykonać USG jamy brzusznej. To proste badanie często wykrywa nawet małe guzy w obrębie brzucha.

Guz pod lupą

Jeśli zostanie wykryty jakiś guz, lekarze zwykle chcą przyjrzeć się mu dokładniej. Takie badania jak tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny czy pozytronowa tomografia emisyjna pozwalają dokładnie sprawdzić położenie guza, określić jego wielkość i strukturę, a także przekonać się, czy doszło już do przerzutów.
Niekiedy musimy poddać się także biopsji. Polega ona na nakłuciu guza specjalną igłą (zwykle robi się to pod kontrolą USG) i pobraniu tkanek do badania mikroskopowego. Specjalista ogląda potem pobrane tkanki (tzw. wycinek) i może ocenić charakter guza: czy zmiana jest łagodna, czy złośliwa.

Markery z krwi

Jeśli ktoś z naszej najbliższej rodziny chorował na nowotwór, możemy się znaleźć w grupie podwyższonego ryzyka. Mamy większą skłonność do zachorowania, co nie znaczy, że zachorujemy. By rozwiać swoje obawy i spać spokojniej, czasem wystarczy zrobić proste badanie krwi.
Markery nowotworowe, nazywane też wskaźnikami nowotworowymi, to substancje chemiczne o różnej budowie, które wytwarzane są w tkankach naszego organizmu. W zdrowych - jest ich niezwykle mało. Gdy jednak pojawia się nowotwór, ich poziom gwałtownie wzrasta.
Markery mogą przyjmować postać antygenów, białek, enzymów lub hormonów. Przedostają się do krwi i wraz z nią krążą po organizmie. Niestety, jeden nowotwór może wytwarzać kilka markerów. Co więcej - jeden rodzaj nowotworu może produkować markery charakterystyczne dla innych guzów. Na przykład: pojawianie się w organizmie markera CA 125 może świadczyć o raku jajnika, ale też o nowotworze trzustki. Jednak niektóre markery w znacznym stopniu mogą sugerować obecność określonego nowotworu, np. marker PSA pozwala wykryć raka prostaty w bardzo wczesnym stadium rozwoju.
Ponieważ markery nie są substancjami jednorodnymi, zwykle lekarz zleca nam wykonanie tzw. panelu markerowego (zestawu oznaczeń), który pozwala określić rodzaj toczącego się procesu nowotworowego. Markery oznacza się z pobranej próbki krwi. Ważna jest jednak nie tylko ich obecność, ale też ilość ponad dopuszczalną normę. Jeżeli norma jest znacznie przekroczona, nie zawsze oznacza to rozwój choroby nowotworowej (choć zwykle tak jest). Podwyższony poziom niektórych markerów może być także związany np. z bardzo poważnym stanem zapalnym wątroby, trzustki czy nerek.
Jeśli markery są wysokie, konieczna jest genetyczno-onkologiczna interpretacja wyników. Dopiero po niej lekarz może zlecić nam dalsze badania, np. mammografię, tomografię komputerową czy rezonans magnetyczny.
Niemal 90 proc. zachorowań na nowotwory nie ma związku z przeszłością rodziny. U ok. 90 na 100 zgłaszających się na badania osób nie udaje się wykryć genu “predyspozycji nowotworowej”. Jeśli jednak w rodzinie często pojawiają się te same nowotwory, warto zgłosić się do poradni genetycznej i poprosić o wykonanie stosownych badań. Nie trzeba mieć skierowania od lekarza pierwszego kontaktu.

Jakie markery

Nowotwór

Markery

Jajnika

CA 125, CA 72-4, TPA, AFP, HCG

Piersi

CA 15-3, CEA, TPA, TK, p53, uPA

Trzustki i dróg żółciowych

CA 19-9, CEA, TPA, CA 125

Okrężnicy i odbytnicy

TPA, CEA, CA 19-9, p53

Żołądka

CEA, CA 72-4, CA 19-9

Wątroby

TPA, AFP

Jąder

AFP, HCG, TPA

Prostaty

PSA, fPSA, TPA, PAP

Pęcherza moczowego

TPA

Płuc

TPA, NSE, CEA, TK, p53

Mózgu, czerniak

S 100

Chłoniak, białaczka

TK, beta-2 mikroglobulina

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Zdjęcia:

Aktualizacja: 23.09.2014

Komentarze (1 - 8 z 8)
SAWQWEK, 22.07.2015 10.42
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Witamina B17, amigdalina. Natka pietruszki, seler, cytryna pół szklanki dziennie przez 14 dni i po 14 dniach powtórka badania ASPAT ALAT czy wątróbka wytrzymuje ewentualnie Esencjalne forte, Hepatil na okrągło. Łyżka kurkumy dziennie z jogurtem greckim, płatkami owsianymi górskimi, żurawiną trzy garście. Imbir łyżeczka od herbaty 14 dni i powtórka po 14 dniach. Wszystko co zielone, Wyciąg z pestek grejpfruta. Sezonowo truskawki, jagody, pomidory, maliny, jeżyny, grzyby. Na zimę nalewka z natki pietruszki (trzy kieliszki jak coś dolega), pigwy. Orzechy, winogrona, kieliszek czerwonego wina do obiadu. Koenzym Q 10, 30mg 3X1 przez miesiąc. Olej lniany do jogurtu 3x1 łyżka. Vitamina D,
 
Alicja, 06.08.2010 22.59
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Znalazłam super książkę ! Jestem w szoku, że można przeżyć chorobę tak agresywną. Ja też choruję i szukałam ratunku. Pani Prasałek napisała tu w publikacji bardzo fachowo, właściwie jakby była onkologiem ! Moja pochwała. Ta książkę, co tu wymieniłam znalazłam niedawno i mam już, teraz studiuję treść. Sporo stron - 365, ale wszystko jasno wyjaśnione, jak podręcznik z biologii i biochemii. Jeśli ktoś wie jaką jeszcze można zdobyć dobrą książkę na temat nowotworów, to proszę napisać - co i gdzie szukać ? Bardzo mi na tym zależy, bo też choruję. Mam już 3 dobre książki.
 
Basia, 12.05.2010 23.05
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
po wycięciu guza kolo żołądka okazało sie ze mial on komórki rakowe i prawdopodobnie zostały w organizmie:( co dalej robić ? da sie wyleczyć?
 
lewiossa, 03.03.2010 19.46
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Mieszkamy w dolnośląskim,mam 12 letnią córkę która 4 miesiące temu przeszła operację, wycięto jej prawy jajnik z guzem germinalnym o wadze 3,5kg.W mojej rodzinie to nie pierwszy przypadek ojciec mojej matki zmarł na raka jelita,a mój starszy brat miał pare lat temu usunietego guza przy uchu który oczywiscie tez był rakiem.I tak sie zastanawiam bo mam jeszcze córkę 4 letnią i jestem w ciąży czy moja rodzina nie powinna byc objeta jakąś ochroną??? poniwaz ostatnio gdzies wyczytałam ze istnieje duże ryzyko...ale żaden z lekarzy nie kwapi sie chociażby przebadac moją młodszą córkę-poza dotknieciem brzucha i powiedzeniem ze narazie nie widzi potrzeby a ja nie chce juz ryzykowac.U mojej starszej lekarz twierdził ze dziecko czesto boli brzuch bo jest nerwowe a jak brzuch zaczął sie powiekszac to stwierdził ze córka dojrzewa i cyt:tyłek jej urosnie cycki tez to brzuch zaniknie.Aż pewnego dnia córka wróciła do domu ze spaceru prawie na czworaka i zwijała sie z bólu,wtedy juz lekarz stwierdził że to wyrostek i skierował do pobliskiego miasta karetka do szpitala.Dzieki Bogu tam zrobiono jej USG i okazało sie że nie umieją znalesc w brzuchu wiekszości narządów np:wątroby itp. karetką wysłano nas do Wrocławia do szpitala na ul.Traugutta szpital Marciniaka i tam po badaniach usłyszałam ze moje dziecko ma potężnego nowotwora w brzuchu i dawano jej 70%szans.Na chwile obecną usunięto jej jajnik razem z guzem i przez około 5lat co dwa trzy miesiące musimy jezdzic na badania.
 
ala, 07.12.2009 19.41
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Wiele madrych porad.Co jednak mozna zrobic,gdy lekarze zawalili sprawe ,uznali czlowieka za zdrowego,a potem okazalo sie ,ze jest za pozno na leczenie?
 
Zbigniew, 11.11.2009 11.57
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Proszę ten tytuł wpisać w youtube i zobaczyć jak się w prosty sposób leczy raka i nie tylko!!!!! ten artykuł służy jedynie mafii farmaceutycznej aby ludzie jedynie stosowali metodę kosztowną i nie skuteczną, ale dla nich zyskowną...
 
qq, 08.07.2009 19.41
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Witam Mam 27 lat mam przepuchline rozworu przełykowego i refluks żóładka ponadto miałem ostatnio zapalenie wezłów chłonnych jelita zrobiłem pełna morfologie i biochemie wszystkie badania wyszły ok ale nadal czuje sie bardzo żle ,chciałem zrobić badanie markerów ale nie wiem jakich czy mógł by mi ktos pomódz i napsiac jakie badanie markerów musze dokonac Pozdrawiam i z góry dziekuje za odpowiedz
 
Jasia, 24.05.2009 00.27
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Bardzo rzeczowy i przydatny artykuł! Dziękuję.
 
reklama
reklama
DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Nowotwory jajników - objawy, diagnostyka, leczenie raka jajnika Nowotwory jajników - objawy, diagnostyka, leczenie raka jajnika

Nowotwory jajników należą do najbardziej podstępnych. Rozwijając się, rak jajnika długo nie daje...

więcej

38162

Rak szyjki macicy szybko wykryty jest uleczalny Rak szyjki macicy szybko wykryty jest uleczalny

Rak szyjki macicy jest niebezpieczny głównie dlatego, że stan przedrakowy nie daje żadnych objawów....

więcej

34708

RAK WĄTROBY to często nowotwór złośliwy - wszystko o raku wątroby RAK WĄTROBY to często nowotwór złośliwy - wszystko o raku wątroby

Rak wątroby jest jednym z najczęstszych nowotworów złośliwych. W 95 proc. są to nowotwory...

więcej

27607

Objawy raka przed śmiercią. Jak umiera się na raka? Objawy raka przed śmiercią. Jak umiera się na raka?

Jakie są objawy raka przed śmiercią? Jak umiera się na raka? Jak rozpoznać, że choremu zostało...

więcej

33287

Znajdź badanie

Wybierz badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

Nie ma badań naukowych oceniających taką zależność.

Tabletki z 17. i 21. dnia mają ten sam skład i jest bez znaczenia, w jakiej kolejności je pani przyjęła.

Radzę zabieg higieny jemy ustnej. Nie pisze pani, kiedy miała ostatni raz wykonany taki zabieg. Przy problemach z przyzębiem zabieg taki wykonuje się częściej niż dwa razy w roku, zgodnie z...

reklama
Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.