Aspiryna - wszechstronny lek na ból, gorączkę, miażdżycę i migrenę

1 komentarze
Autor: Beata Pankau

Aspiryna zrobiła jedną z najbardziej błyskotliwych karier w farmakologii XX wieku. Bez wahania leczymy aspiryną ból, gorączkę, a nawet kaca. Mimo że jest to jednoskładnikowy, bardzo prosty lek (oparty na kwasie acetylosalicylowym), naukowcy wciąż znajdują jego nowe zastosowania. 

Aspiryna znana jest od lat. Przeciwbólowe właściwości kory wierzby (cortex salix) doceniał już Hipokrates i średniowieczne zielarki. Z czasem surowiec ten stał się bardzo cenny dla przemysłu lekkiego i na całe wieki zaprzestano wykorzystywania go do celów leczniczych. Triumfalny powrót soku z wierzby na łono farmakologii sprowokował Napoleon. Gdy podczas jego morskiej blokady Europy ustał import chininy, najpopularniejszego wtedy środka przeciwgorączkowego, przypomniano sobie o wierzbowej korze. Pozyskiwanie na szerszą skalę jej aktywnego składnika, kwasu salicylowego, rozpoczęto w 1874 r., ale z powodu niedobrego smaku i drażniącego wpływu na błony śluzowe nie stosowano go chętnie. Gdy jednak w 1899 r. Feliks Hoff-mann uzyskał stabilną i czystą pochodną kwasu salicylowego, czyli kwas acetylosalicylowy (ASA), niemiecka firma Bayer opatentowała go pod nazwą aspiryna.

Aspiryna - fenomen w tabletce

Podobnie jak prawie wszystkie leki w owym czasie, aspiryna była początkowo produkowana w formie proszku. Na przełomie wieków zmieszano go ze skrobią i uzyskano łatwo rozpuszczalne w wodzie tabletki. To przyczyniło się do wzrostu popularności kwasu acetylosalicylowego tak wśród lekarzy, jak i pacjentów. Medycy docenili gwarancję precyzyjnie odmierzanych dawek, zaś chorzy - obniżenie ceny dzięki zredukowaniu o połowę kosztów produkcji. Wkrótce okazało się, że kwas acetylosalicylowy można z powodzeniem zastosować w terapii zapalenia opłucnej, migdałków i pęcherza moczowego. Pomaga także w leczeniu bólów stawów i dolegliwości reumatycznych, w przypadkach gruźlicy, rzeżączki oraz w zwalczaniu dny moczanowej. Do dziś zaleca się go w dużych dawkach przy przewlekłym reumatoidalnym zapaleniu stawów, bólach kręgosłupa, migrenach. Przez niemal cały wiek XX było oczywiste, że aspiryna jest skuteczna, nie znano jednak mechanizmów jej działania. Niektóre jej sekrety udało się wyjaśnić dopiero w latach 80. i 90.

Ważne

Ważne

Nie ma leków idealnych. Również aspiryna nim nie jest. Dość szybko okazało się, że stosowanie dużych dawek ASA może wywoływać niebezpieczne skutki uboczne, m.in. uszkodzenia błony śluzowej żołądka, astmę aspirynową, śródmiąższowe zapalenie nerek lub wątroby. W USA na skutek krwawienia lub pęknięcia wrzodów żołądka wywołanych regularnym zażywaniem dużych dawek aspiryny trafia co roku do szpitali ok. 100 tysięcy osób, a niemal jedna piąta umiera. Kwas acetylosalicylowy jest absolutnie niewskazany dla dzieci poniżej 12. roku życia, ponieważ bywa przyczyną groźnego w skutkach zespołu Rey’a (poważne zaburzenia neurologiczne).
Aspiryna nie pomoże np. przy bólach kurczowych, czyli w przypadku dolegliwości menstruacyjnych. Może wręcz nasilić krwawienie.

Jak działa aspiryna?

W każdej komórce organizmu bezustannie zachodzą procesy chemiczne. Jeśli otaczająca ją błona zostanie uszkodzona, uwalnia się jeden z nienasyconych kwasów tłuszczowych - arachidonowy. Za pomocą enzymu o nazwie cyklooksygenaza jest on natychmiast przekształcany w prostaglandyny (uwalniane zarówno pod wpływem bodźców mechanicznych jak i chemicznych). Substancje te alarmują organizm o zniszczeniach w komórkach, biorą udział m.in. w przekazywaniu bólu oraz powstawaniu stanów zapalnych i gorączki. Kwas acetylosalicylowy potrafi zahamować proces wydzielania cyklooksygenazy, a tym samym zatrzymuje uwalnianie prostaglandyn. Dlatego tak świetnie sprawdza się jako środek przeciwzapalny i przeciwbólowy. To jednak nie koniec jego możliwości. Otóż prostaglandyny powstają w wielu miejscach w organizmie i wszędzie w proces hamowania ich działania może włączyć się aspiryna. Dzięki temu potrafi np. zapobiegać krzepnięciu krwi. Gdy dochodzi do aktywacji jej płytek (trombocytów), których zadaniem jest naprawa wszelkich uszkodzeń naczyń krwionośnych, uwalnia się związek o strukturze zbliżonej do prostaglandyn, zwany tromboksanem A2. To właśnie on rozpoczyna proces krzepnięcia. Do jego syntezy dochodzi również w wyniku przemian kwasu arachidonowego pod wpływem cyklooksygenazy. Kwas acetylosalicylowy, hamując aktywność tego enzymu, nie dopuszcza do powstania tromboksanu A2. Jednorazowy kontakt trombocytu z kwasem acetylosalicylowym hamuje wytwarzanie tromboksanu przez płytkę krwi do końca jej życia (ok. 8 dni). Ostatnio odkryto kolejne pole działania aspiryny. Z badań wynika, że w czasie radioterapii pośrednio dochodzi do zwiększenia produkcji prostaglandyn, które osłabiają układ odpornościowy w walce z komórkami nowotworowymi. Kwas acetylosalicylowy zatrzymuje ten proces i przywraca normalny tryb pracy układu immunologicznego, może zatem okazać się pomocny w zwalczaniu raka przez organizm.

Zastosowania aspiryny

Kwas acetylosalicylowy potrafi zapobiegać i łagodzić skutki wielu chorób cywilizacyjnych.

  • Do najgroźniejszych zalicza się schorzenia sercowo-naczyniowe, np. miażdżycę tętnic wieńcowych i zawał mięśnia sercowego. Regularnie przyjmowany kwas acetylosalicylowy hamuje powstawanie zakrzepów, które mogą zamknąć światło tętnicy. Tym samym niemal o połowę zmniejsza ryzyko wystąpienia zawału. W dużej dawce pomaga też w trakcie zawału (zmniejsza śmiertelność nawet o 23 proc.).
  • Powinni go także zażywać pacjenci z atakami przejściowego niedokrwienia, czego efektem może być udar mózgu.
  • Kwas acetylosalicylowy jest również pomocny w III trymestrze ciąży. U co dziesiątej kobiety dochodzi wtedy do nagłego wzrostu ciśnienia i tzw. stanu przedrzucawkowego. Nieleczony, prowadzi czasem do wystąpienia rzucawki, która może być niebezpieczna dla matki i dziecka. Przyczyną nieprawidłowości jest zachwianie równowagi pomiędzy różnymi rodzajami prostaglandyn, zaś kwas acetylosalicylowy potrafi tę równowagę przywrócić.
  • Aspirynę stosuje się również w zapobieganiu powikłaniom cukrzycy. Jednym z nich jest zasklepianie się drobnych naczyń wieńcowych. Jeśli do tego procesu (zwanego mikroangiopatią) dojdzie w obrębie siatkówki oka, można utracić wzrok. Okazało się, że przyjmując aspirynę przez rok, udaje się zmniejszyć to zagrożenie nawet o 50 proc.
  • Z cennych właściwości kwasu acetylosalicylowego korzystają również chirurdzy, ponieważ dzięki niemu ryzyko rozwoju zakrzepicy żylnej oraz zatoru płucnego po operacjach może być zredukowane do połowy, natomiast po zabiegach omijających (tzw. by-pass) o tyle samo zmniejsza się niebezpieczeństwo zamknięcia nowego naczynia krwionośnego.

Zobacz także
drukuj
Zdjęcia: PhotoSpin

Aktualizacja: 13.03.2014

reklama
Zakwaszenie organizmu:
objawy, zapobieganie
Zakwaszenie organizmu: objawy, zapobieganie
Najpopularniejsze artykuły
HERBATA z LIPY najlepsza na PRZEZIĘBIENIE: lecznicze właściwości lipy HERBATA z LIPY najlepsza na PRZEZIĘBIENIE: lecznicze właściwości lipy

Zioła takie jak lipa pomogą na przeziębienie, gdy tylko poczujemy pierwsze oznaki choroby. Wśród...

więcej

4451

Encorton - przeciwzapalny lek sterydowy. W jakich chorobach jest stosowany Encorton? Encorton - przeciwzapalny lek sterydowy. W jakich chorobach jest stosowany Encorton?

Encorton zawiera prednizon - pochodną kortyzolu. Jest to substancja o silnym działaniu...

więcej

12168

Zbieranie ziół - jak i kiedy zbierać ZIOŁA Zbieranie ziół - jak i kiedy zbierać ZIOŁA

Na zbieranie większości popularnych ziół późna wiosna i całe lato to najlepszy okres. Warto go...

więcej

5671

Pokrzywa dla zdrowia i urody. Przepisy Pokrzywa dla zdrowia i urody. Przepisy

Pokrzywa zwyczajna to roślina bardzo popularna w naszym kraju: rośnie w lasach, na polanach, przy...

więcej

4260

Zamów bezpłatny newsletter

zapisz się
Autodiagnoza

Wybierz badanie

albo

Alfabetyczny indeks badań

A B C D E F G H I J
K L Ł M N O P R S Ś
T U W Z Ż
Eksperci

W przypadku przesuszenia skóry rąk proponuję zastosowanie (wielokrotnie w ciągu dnia) preparatów intensywnie natłuszczających dostępnych w aptekach, takich jak Diprobaza, Nanobaza, Dermobaza, maść...

Wszystko zależy od tego ile lat ma dziecko. Głoska r pojawia się najpóźniej w rozwoju mowy, tj. około 5 roku życia. Przed osiągnięciem tego wieku nie należy podejmować prób ćwiczeń w kierunku...

Niestety, w powyższej sprawie wiele zależy od postępowania urzędniczego w NFZ. Oddział Wojewódzki NFZ istotnie doręcza świadczeniobiorcy potwierdzone skierowanie nie później niż 14 dni przed dniem...

Grupy wsparcia
data

Lipiec 29, 2014

podsumowując jakby nie było raczej po nim nie schudniesz, ale widzisz ile pożytku dla organizmu z takiej kapsułki dziennie :) czy wypitej połowy łyżeczki w moim przypadku. A i żadne proszki na odchudzanie też Ci nie pomogą, nawet nie zawracaj sobie nimi głowy, mądra dieta i ćwiczenia i...

data

Lipiec 28, 2014

Nie powinno się pozwolić 7-letniemu dziecku na całkowite wyeliminowanie z diety mięsa. Zawiera ono łatwo przyswajalne pełnowartościowe białka (zwłaszcza drób i ryby), oraz w przypadku ryb cenne kwasy Omega 3 i 6. Nie mówiąc już o takich elementach jak żelazo. Rzadko się zdarza, że...

data

Lipiec 21, 2014

Może przypomnienie w kalendarzu w komórce?

data

Lipiec 28, 2014

Sporo osób rekomenduje tą zieloną kawę. Niestety znam osobę, która najpierw schudła po niej dość znacząco, a potem pojawił się efekt jojo. Mało tego, u znajomej pojawiła się też hipoglikemia, zawroty głowy i problemy z ciśnieniem. Myślę, że zakup takiego specyfiku warto skonsultować z...

reklama
Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody MURATOR S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody MURATOR S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.