Gruźlica płuc: przyczyny, objawy, leczenie choroby płuc

Konsultant: dr hab. n. med. Eugeniusz Małafiej, bakteriolog, Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi
62 komentarze
Autor: Anna Jarosz - artykuł pochodzi z miesięcznika "Zdrowie"

Gruźlica to choroba zakaźna, która rozwija się, gdy organizm jest słaby, nie ma biologicznych sił do obrony. Może to wynikać ze złych warunków lub niehigienicznego trybu życia - pracy ponad siły, stresu, niewyspania, używek. Najbardziej charakterystycznym objawem gruźlicy jest przewlekły kaszel, utrzymujący się ponad 3 tygodnie.

Kiedyś ludzie powszechnie zapadali na suchoty, jak dawniej nazywano gruźlicę. Mówiło się o niej “choroba nędzy". Obecnie w Polsce najwięcej zachorowań rejestruje się w województwach: lubelskim, łódzkim, mazowieckim, świętokrzyskim i śląskim. Na wsi ludzie chorują częściej niż w miastach, a mężczyźni, którzy prowadzą bardziej wyniszczający tryb życia, dwa razy częściej niż kobiety. 
Wiadomo, że częściej zarażają się dzieci między 10 a 15 rokiem życia, osoby w podeszłym wieku, niedożywione (z biedy albo z powodu nieustannego stosowania diet odchudzających) i spożywające mało zróżnicowane posiłki, diabetycy, wrzodowcy, palacze, bezdomni, a także osoby nadużywające alkoholu i uzależnione od narkotyków.

Ryzyko zachorowania na gruźlicę

Gruźlica to choroba zakaźna, którą wywołują przez Gram-dodatnie bakterie Mycobacterium tuberculosis, zwane pałeczkami lub prątkami (również prątkami Kocha - od nazwiska ich odkrywcy, Roberta Kocha, który je pierwszy opisał w 1882 r.).
Przeniknięcie bakterii do płuc nie jest równoznaczne z zachorowaniem. Prątki, które przedostaną się do pęcherzyków płucnych, mogą bowiem od razu zginąć pod wpływem działań naszego układu immunologicznego lub pozostać przy życiu, ale nie rozmnażać się - i tak przetrwać w naszym ciele wiele lat, nie robiąc nam nic złego. Jednak od chwili przeniknięcia bakterii do organizmu ryzyko zachorowania utrzymuje się przez całe życie. Największe prawdopodobieństwo zachorowania występuje w pierwszym i drugim roku od zakażenia. Choroba rozwija się u ok. 10 proc. zakażonych.

Ostatnio dodane na forum
zobacz wszystkie »
 
 
singletwo, 02.03.2016 14:39
Gruźlica została u mnie wykryta dosyć szybko i na szczęście wyleczona, kosztowało mnie to 2 miesiące w szpitalu i stwierdzam że jest to okropna i bardzo cieżka choroba, dlatego jak mamy tylko jakiekolwiek podejrzenie od razu do lekarza!
Nie zarejestrowany, 26.11.2013 19:48
Christian Louboutin Outlet Online I really want to, forget the hopeless love, writing life bright poem, looking for that piece of blue sky, let the rosy dream flying in his hand. If say goodbye so easily say, she knew his heart should never have him, he called the inappropriate just what a highfalutin excuse, he may be tired of, don, and perhaps never love. If the lh back to wait for that day, i wilhave waited untithe last second, wait tilhe comes. http://www.ordineingegneripisa.it/public/ At that time, people of a wintethe loss of love opened flowers. Always think oneself is belong to the kind of heartless types, but the results are not. Christian Louboutin Sale Uk I always afraid, so always unconsciously try various devices to protect themselves. I also began to tired, but feeling very transparent cold, have a look or a man staring at computer ac. Christian Louboutin Sale Because love is too pure, so, even if i close my eyes, eyes stilthat piece of cloud like red, let a person accidentally, and burning eyes, tears quietly so, the quiet years, to perfect. .
 

Zakażenie gruźlicą

Zakażenie następuje drogą kropelkową (przez wdychane powietrze), rzadziej drogą pokarmową (np. przez mleko pochodzące od chorych krów) lub przez dotyk. Gdy prątki są wyjątkowo żywotne (zakaził nas chory w szczytowym stadium choroby), organizm nie zawsze daje sobie radę z inwazją. Prątki uczą się bowiem wytwarzać substancje chroniące je przed działaniem układu odpornościowego.
Przedostawszy się do płuc, przenikają do komórek, z których są zbudowane pęcherzyki płucne. Tam rosną, aż rozerwą ich ścianki. Uszkodzone pęcherzyki szybko wapnieją, tworząc gruzełkowate (stąd nazwa gruźlicy) zgrubienia i w końcu obumierają. Ta część płuc już nie bierze udziału w oddychaniu.
Tymczasem prątki rozmnażają się i niszczą kolejne fragmenty płuc lub z krwią przedostają się do innych narządów i niszczą ich komórki.

Gruźlica - diagnoza

Skuteczną metodą zapobiegania gruźlicy były obowiązkowe bezpłatne prześwietlenia małoobrazkowe. Zaniechano ich w latach 70., gdy okazało się, że urządzenia emitują szkodliwe promieniowanie. Dziś robi się pełnoformatowe prześwietlenie płuc. Przy podejrzeniu tzw. świeżego zakażenia (u pacjentów, którzy nie byli szczepieni lub pierwszy raz zetknęli się z chorym prątkującym) prześwietlenie powtarza się po 1-3 miesiącach. Gdy obraz rentgenowski nie jest jednoznaczny, lekarz kieruje pacjenta na tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny.

Inne badania potwierdzające gruźlicę:

  • Bronchoskopia. To sondowanie płuc, podczas którego pobiera się próbkę wydzieliny i oddaje ją do badania bakteriologicznego pod mikroskopem. To pozwala stwierdzić obecność prątków. Podczas bronchoskopii lekarz może też pobrać wycinek tkanki płucnej, aby określić, czy nie doszło w nich do tworzenia się ognisk bakterii.
  • Próba tuberkulinowa. Jeśli po 72 godzinach od wstrzyknięcia pod skórę żywych bakterii pojawi się zaczerwienienie, odczyn uznaje się za ujemny, czyli nie chorujemy. Czasami po sześciu tygodniach powstaje w tym miejscu wyczuwalny palcem 6-milimetrowy płaski guzek. To oznacza, że wstrzyknięte bakterie uaktywniły te uśpione w organizmie. Wynik oznacza gruźlicę. Próba tuberkulinowa może też potwierdzić brak odporności na zarazki.

Wczesne objawy gruźlicy

Najbardziej charakterystyczny objaw gruźlicy (która zawsze najpierw atakuje płuca, choć potem może objąć też inne narządy) to trwający ponad trzy tygodnie kaszel - początkowo suchy, potem z odkrztuszaniem plwociny. Kaszel z czasem się nasila. Osoba zakażona czuje się osłabiona, ciągle zmęczona, bez powodu senna. Poci się w nocy, ma lekko podwyższoną temperaturę, która po kilku tygodniach lub miesiącach znacznie rośnie. Uwagę powinien zwrócić nieuzasadniony spadek wagi oraz bóle w klatce piersiowej (czasami, zwłaszcza u mężczyzn po pięćdziesiątce, mylone z chorobą wieńcową). Oznaką zakażenia może być opóźnione zdrowienie po zapaleniu oskrzeli lub płuc. Dopiero w ostrym stadium gruźlicy chory pluje krwią.
W 10 proc. przypadków choroba rozwija się bez dolegliwości i jest wykrywana przypadkowo, np. podczas badań okresowych. U części chorych dolegliwości przypominające grypę ustępują samoistnie (pozostaje tylko przedłużające się powiększenie węzłów chłonnych). Po kilku miesiącach może dojść do samowyleczenia. Dowodem przebytej gruźlicy są widoczne na zdjęciu RTG zwapnienia płuc i tzw. wnęki w węzłach chłonnych.

Jak się chronić przed gruźlicą?

Największym niebezpieczeństwem są tzw. chorzy prątkujący, czyli rozsiewający zarazki gruźlicy w ślinie podczas kaszlu, kichania, śmiechu i mówienia. Najskuteczniejszym więc sposobem uniknięcia zakażenia jest zachowanie ostrożności w kontaktach z innymi ludźmi. Jeśli ktoś w naszym otoczeniu kaszle, odsuńmy się jak najdalej lub wyjdźmy do innego pomieszczenia. Jeśli to możliwe, zadbajmy o przewietrzenie pokoju.
Nie kupujmy nabiału i mięsa na bazarze, zwłaszcza od nieznanych producentów. Wprawdzie gruźlica u bydła została w Polsce opanowana, ale nie wszyscy hodowcy oddają mięso i mleko do badań weterynaryjnych.

Leczenie gruźlicy

W większości przypadków gruźlicę można całkowicie wyleczyć. Trwa to obecnie 6-9 miesięcy. Wiele jednak zależy od tego, kiedy chory zgłosi się do lekarza i czy będzie przestrzegał wszystkich jego zaleceń.
Chorzy prątkujący muszą być odizolowani od otoczenia i pozostawać w szpitalu. Po dwóch tygodniach brania leków przestają rozsiewać bakterie, ale specjaliści uważają, że powinni pozostać w szpitalu przez kolejne 4-6 tygodni. Dopiero po tym czasie można leczyć się w przychodni.
W pierwszej fazie choroby podaje się jednocześnie 3-4 leki przeciwgruźlicze oraz antybiotyki, w tym rifampicynę – RMP (uwaga: RMP znosi działanie środków antykoncepcyjnych, nie chronią więc przed ciążą).
Po przyjęciu pierwszej porcji leków wiele dolegliwości mija. Mimo to nie wolno przerywać kuracji i zmieniać dawek, bo gdy znów poczujemy się gorzej i zaczniemy brać te same środki, już nie będą działały. Wtedy konieczne stanie się podawanie leków znacznie silniejszych.

Wspomaganie kuracji

Ogromne znaczenie ma odżywianie. Trzeba stosować dietę bogatą w produkty wysokobiałkowe, świeże owoce i warzywa oraz pełne ziarna zbóż. Posiłki powinny być wysokokaloryczne, bo trzeba nadrobić stracone kilogramy. Aby podnieść odporność organizmu, po uzgodnieniu z lekarzem, zwiększa się dawki witaminy C i A oraz przyjmuje selen i cynk.
Wiele osób sądzi, że czosnek doskonale pomaga zwalczać gruźlicę. To fakt, że zwiększa odporność, ale pamiętajmy też, że jest naturalnym antybiotykiem i może osłabiać lub wzmacniać działanie antybiotyków syntetycznych. Dlatego czosnkową kurację należy omówić z lekarzem.
Prątki gruźlicy giną w promieniach słonecznego i ultrafioletowych, emitowanych przez specjalne lampy. Można z nich korzystać po konsultacji z lekarzem. Pokoje chorych trzeba często wietrzyć.

Gruźlica innych narządów

W Polsce 95 proc. przypadków to gruźlica płuc. Ale prątki mogą uaktywnić się także w skórze, układzie oddechowym, moczowo-płciowym, nerwowym lub w kościach, węzłach chłonnych, stawach i osierdziu.

  • Gruźlica układu moczowego (najczęściej nerek) - bardzo niebezpieczna, bo długo nie daje żadnych objawów. Pierwszym jest krwiomocz, ból przy oddawaniu moczu i pieczenie w cewce moczowej, ale to oznacza, że prątki zaatakowały już cały układ. Finałem takiego zakażenia jest śmierć spowodowana niewydolnością nerek.
  • Gruźlica węzłów chłonnych - objawia się powiększeniem węzłów chłonnych w okolicy szyi i nad obojczykami. Nieleczona prowadzi do rozmiękczenia węzłów i tworzenia się w uszkodzonej skórze pęknięć, które po zagojeniu się pozostawiają widoczne blizny. Tę postać choroby pomoże rozpoznać biopsja. Jeśli nie poda się antybiotyku, zarazki gruźlicy będą się szybko rozprzestrzeniały po całym organizmie.
  • Gruźlica kości i stawów – u chorego dochodzi do tzw. kompresyjnych złamań uszkodzonych kręgów lędźwiowych i dolnych piersiowych (u dzieci tylko piersiowych). Często pojawia się wtedy garb na plecach. Wokół ognisk gruźliczych tworzą się ropnie nazywane zimnymi, bo nie towarzyszą im charakterystyczne dla stanu zapalnego obrzęki, bóle, zaczerwienienie, wysoka temperatura. Przy wczesnym rozpoznaniu wystarczają leki, później konieczne bywa leczenie chirurgiczne, niekiedy nawet amputacja (fragmentu kości lub całej kończyny).
  • Gruźlica osierdzia - zaczyna się od podwyższonej temperatury i spadku wagi. Dość szybko pojawiają się bóle za mostkiem, przyspieszona akcja serca, duszności oraz obrzęki nóg i rąk. Dlatego ta postać gruźlicy jest mylona z zawałem. Jeżeli nie zostanie rozpoznana, po kilku latach może się zakończyć tragicznie.
  • Gruźlica prosówkowa – to najgroźniejsza postać gruźlicy. Ogniska gruźlicze w organach przybierają kształt ziaren prosa. Ponieważ może dojść do zatrzymania oddechu, chory musi trafić do szpitala.

Ważne

Ważne

Mikroskopijne prątki (0,5 x 3 µm) kształtem przypominają walec. Mają bardzo zwarte, twarde ścianki, stąd ich wielka odporność. Dlatego często trzeba podawać kilka antybiotyków, a nawet łączyć je z lekami, które rozmiękczają ścianki bakterii. Wtedy antybiotyki mogą się dostać do ich wnętrza i je zniszczyć.
Przy dostatecznej wilgotności środowiska (np. w glebie lub kurzu) i bez dostępu światła prątki mogą przetrwać nawet kilka lat. Jednak giną szybko pod wpływem promieni słonecznych, a w temperaturze 75 st. C są nieszkodliwe już po 10 sekundach. Rozmnażają się - w porównaniu z innymi bakteriami - dość wolno. Podział następuje co 18-20 godzin.

Szczepienia na gruźlicę

w Polsce od 1955 r. obowiązkowo szczepi się przeciwko gruźlicy (szczepionką BCG) wszystkie noworodki oraz dzieci w 2,6 i 12 roku życia. Szczepienie powtarza się u tych dzieci, które nie mają  wyraźnej blizny poszczepiennej lub u których odczyn tuberkulinowy był ujemny (to znaczy nie było śladu po próbie).

Uwaga!

Rodzice, którzy do opieki nad dziećmi zatrudniają osoby starsze (obojętnie, czy z rodziny, czy obce), powinni poprosić o wykonanie RTG płuc. Gruźlica jest chorobą, która przez lata może pozostawać w uśpieniu, a małe dzieci są bardzo podatne na zakażenie.

Bezpłatne leczenie gruźlicy

Od 1999 r. refundacją kosztów leczenia objęci są wszyscy, także nieubezpieczeni, a więc bezdomni i niezarejestrowani bezrobotni. Każdy przypadek czynnej gruźlicy (gdy chory prątkuje) lekarz musi zgłaszać do Centralnego Rejestru Chorych na Gruźlicę, który działa przy Instytucie Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie.

Statystyka

W walce z gruźlicą dzieli nas od krajów zachodnich 25 lat. co roku w Polsce umiera na tę chorobę ok. 1000 osób, chociaż jest całkowicie wyleczalna. W 2000 r. odnotowano 12 tys. nowych zachorowań. to dwa razy więcej niż w Czechach i na Słowacji, dwa i pół raza więcej niż w Niemczech i aż siedem razy więcej niż w Szwecji i Norwegii.

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Zdjęcia: PhotoSpin

Aktualizacja: 01.09.2016

Komentarze (1 - 10 z 62)
Hotken , 07.10.2016 10.14
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Dzień dobry. Czy po wyjściu ze szpitala po dwóch miesiącach leczenia i podczas dalszego przyjmowania leków możemy z żoną starać się o dziecko? Czy leki które biorę mogą mieć jakiś wpływ na ciążę?
 
qwer, 11.06.2016 12.35
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
czy guzki gruźlicze mogą powstać w płucach w czasie 3,5 miesiąca?
 
Pszyjaciel, 21.01.2016 19.50
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Reni to zaHIViona pala <3
 
noname, 25.03.2015 11.07
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
pewnie będziesz mógł tylko nie daj sobie wmówić, że masz raka
 
marek, 14.01.2014 17.35
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Właśnie leżę w szpitalu i lecze się na gruźlice. Czy ktoś wie czy potem będę mógł wrócić do pracy???? jestem górnikiem...
 
henryk, 13.01.2014 19.38
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Od 2 miesięcy kaszlę sucho, czasem bardzo rzadko, chce mi się spać i 1 raz plułem krwią - czy to gruźlica? Bardzo prosze o odpowiedź.
 
krystyna, 27.09.2013 14.35
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Od 4 miesięcy jestem strasznie osłabiona i non stop się pocę, nie tylko nocą. Od tygodnia doszedł kaszel z wydzieliną ropną. Jestem apatyczna i stale zmęczona. Teraz zauważyłam lekki spadek masy ciała i od dłuższego czasu stale boli mnie głowa i pod łopatkami. Od roku leczę się psychiatrycznie z powodu silnej nerwicy i przyjmuję psychotropy. Mam problem z wypadaniem włosów i zmianami na paznokciach od rąk i nóg. Proszę, może ktoś miał podobne objawy, niech mi napisze - czy to może być początek gruźlicy? Jednocześnie mam pytanie: czy to może być genetyczne, ponieważ mój tata zmarł 31 lat temu w wieku 53 lat na raka płuc z powodu nieleczonej gruźlicy.
 
Aśka, 17.05.2013 06.38
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Do Bogusia...ja mam podobny problem z synem również 6 letnim też od lutego choruje i kaszle non stop bez poprawy czy to po antybiotykach, sterydach wziewnych czy też lekach odczulających,miał stawiane bańki był odflegmiany i nic robiliśmy rtg ale obraz jest niejednoznaczny??? Ma na płucach coś owalnego 5x8mm, czekamy na wyniki badan krwi nas tez wysyłają od lekarza do lekarza i nic żadnej trafnej diagnozy..lekarka coś przebąkiwała o gruźlicy i właśnie klinice w Rabce ale czekamy na wyniki. Podaje mój mail możemy się skontaktować : joasiat19@op.pl Życzymy dużo zdrówka!!! Tamtego posta mi ucięło :/`
 
bogusia, 28.03.2013 13.56
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
ja mam podobny problem moj syn ma 6 lat i od 17 lutego kaszle pierwszym objawem był kaszel krtaniowym i trafilismy do szpitala kaszlał raz za razem zrobili mu rtg i nic nie wyszło po 3 dniach wyszlismy do domu z takim kaszlem i od tamtej pory zero poprawy chodze po specjalistach i nic nik nie wie daja antybiotyki sterydy i nic zaczełam szukac informaji w internecie na temat chrztusca i postanowiłam zrobic mu badanie prywatnie z krwi i okazało sie ze jednak to ma teraz jest na antybiotyko terapi ma brac przez dwa tygodnie jest taki osłabiony ze w tym czasie załapał nowa infekcje gardło i wysoka goraczke narazie poprawy niema i byłam u lekarza i jest zdziwiony ze jeszcze kaszel nie ustepuje i ma podejrzenia o gruzlice ale narazie skierował mnie do pulmonologo bo rozkłada rece a ja razem z nim niemam sił nasze dzieci jak kroliki doswiadczalne mam pytanie do tej kliniki w rabce to jak tam sie dostac najpierw musze trafic z dzieckiem do szpitala
 
Gosia, 06.12.2011 00.25
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Witajcie to co piszecie na temat diagnoz to faktycznie jest straszna sprawa. Moja mama 2 lata temu trafiła do szpitala z podejrzeniem gruźlicy oczywiście panika w rodzinie prześwietlenia całej rodziny i takie tam. Przeleżała tam w Otwocku 3 miesiące szprycowana antybiotykami wychudła straszliwie , po wyjściu po badaniach dodatkowych okazało się że wątroba jej siadła , a diagnoza gruźlicy okazała się mylna iż osłabiona wątroba fałszowała wyniki, nie minęło 6 miesięcy mama zaczęła puchnąc dostała wodobrzusza i okazało się że miała raka na wątrobie , tak wiec zamiast od początku powinni ja leczyć na raka leczyli ją na gruźlicę i rozwalili wątrobę że mama zmarła rok temu , tylko ze względu na złą diagnozę na początku. Pamiętajcie mam radę zanim na cokolwiek będziecie się leczyć zasięgnijcie porad kilku specjalistów bo każdy mówi co innego a człowiek i tak sam musi podjąć decyzję.
 
następne »
strona 1 z 7
DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Półpasiec - choroba zakaźna. Przyczyny, objawy, leczenie półpaśca Półpasiec - choroba zakaźna. Przyczyny, objawy, leczenie półpaśca

Półpasiec, ostrą chorobę zakaźną, wywołuje ten sam wirus co ospę wietrzną. Objawy półpaśca to...

więcej

117283

Borelioza - objawy i leczenie Borelioza - objawy i leczenie

Borelioza znana jest od niedawna, ale niestety zbiera coraz większe żniwo. Lekarze wciąż jednak nie...

więcej

115314

Mononukleoza: objawy, badania, leczenie, powikłania Mononukleoza: objawy, badania, leczenie, powikłania

Mononukleozą najłatwiej zarazić się przez pocałunek, dlatego często nazywana jest właśnie chorobą...

więcej

79597

Gronkowiec: charakterystyczne objawy i leczenie zakażenia gronkowcem Gronkowiec: charakterystyczne objawy i leczenie zakażenia gronkowcem

Gronkowiec atakuje zarówno ludzi jak i zwierzęta. Czasem wystarczy chwilowe obniżenie odporności i...

więcej

79316

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

W opisywanym przypadku warto zgłosić się do proktologa w celu wykluczenia przyczyn w postaci stanu zapalnego lub żylaków odbytu. Jeśli świąd jest idiopatyczny, to postępujemy objawowo - terapię...

Rekomendowane jest jedynie przyjmowanie kwasu foliowego w dawce 400 mcg/dobę. Przyjmowanie innych witamin należy uzależnić od lekarza leczącego.

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.