Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne – objawy i przyczyny zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych

maska Barbara Kosmala
Konsultant:Barbara Kosmala
Autor: Barbara Kosmala - psycholog, psychoterapeuta

Nerwica natręctw to inaczej zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD, czyli z ang. obssessive-compulsive disorder). Termin nerwica natręctw jest coraz rzadziej stosowany, gdyż w obecnie obowiązującej klasyfikacji ICD-10 pojęcie zaburzeń nerwicowych zostało zastąpione terminem zaburzeń lękowych. Stąd też nerwica natręctw jest aktualnie częściej stosowana w potocznym języku.

Cechą charakterystyczną zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) jest występowanie nawracających, natrętnych myśli (obsesje) i/lub czynności (kompulsje/rytuały), którym trudno się oprzeć, ponieważ próba powstrzymania się od nich wiąże się z narastającym lękiem, niepokojem, napięciem, cierpieniem. Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne może przebiegać z przewagą myśli obsesyjnych lub z przewagą czynności natrętnych (rytuałów/kompulsji). Cechą charakterystyczną nerwicy natręctw jest to, że obsesje i/lub kompulsje są odczuwane jako niechciane i nierzadko spostrzegane też jako nielogiczne. W związku z tym są doświadczane jako zawstydzające.

Nie przegap

Jakie są objawy nerwicy natręctw?

Myśli natrętne (inaczej zwane obsesjami) – mają charakter nasilony, intensywny i praktycznie zawsze są przeżywane przez daną osobę jako „przykre”, „wstydliwe”, „absurdalne”, „niechciane”. Uznawane są jako własne myśli. Obsesje można podzielić na następujące kategorie:

  • natrętna niepewność – dotyczy najczęściej rzeczy prozaicznych – np. nawracająca niepewność czy: drzwi zostały zamknięte, światło zostało wyłączone, kurki z wodą zostały zakręcone, przedmioty zostały ułożone właściwie i równo, ręce zostały właściwie i skutecznie umyte itp.;
  • myśli o bluźnierczym czy obscenicznym lub wulgarnym charakterze – często nasilające się w miejscach czy okolicznościach, w których szczególnie są one nie na miejscu (np. kościół, modlitwa, spotkanie z bliskimi itp.). Są one natrętne, niechciane i często kontrastują z czyimś światopoglądem;
  • natrętne impulsy – np. nieodparte myśli o tym, aby zacząć krzyczeć lub obnażyć się w miejscu publicznym, zrobić rzecz kompromitującą lub też zachować się agresywnie wobec osób, w stosunku do których nie mamy złych zamiarów i które są nam bliskie (np. popchnąć matkę, kopnąć dziecko, wychylić się nadmiernie przez okno itp.). W nerwicy natręctw impulsy te nie są nigdy przez pacjenta realizowane, natomiast towarzyszy im nasilony lęk, iż niebawem dojdzie do ich realizacji i usilne próby zapobieżenia temu;
  • luminacje – ciągłe, wielogodzinne, bezużyteczne, pseudofilozoficzne i trudne do przerwania „przeżuwanie” jednego tematu, kwestii lub myśli z niemożnością podjęcia decyzji i dojścia do konstruktywnych wniosków;
  • obsesyjny lęk przed brudem, nieczystością, bakteriami, zabrudzeniem siebie lub innych. Charakteryzuje się obsesyjną koniecznością utrzymywania perfekcyjnego, nierealnego porządku, symetrii, określonego układu przedmiotów w otoczeniu itp.

Czynności natrętne (inaczej zwane kompulsjami) podobnie jak obsesje są niechciane, nawracające. Są przeżywane jako bezsensowne i zawstydzające. Mogą one mieć różną postać:

  • natrętne sprawdzanie (drzwi, kurków z wodą, przedmiotów itp.), będące odpowiedzią na natrętną niepewność;
  • nawracające czyszczenie, mycie (np. mycie rąk), układanie itp. – związane z niepewnością czy czynności te zostały przeprowadzone prawidłowo, zgodnie z narzuconą sobie procedurą i czy były efektywne;
  • nawracające poprawianie, układanie, porządkowanie, związane z obsesyjnym dążeniem do porządku, symetrii, określonego układu przedmiotów;
  • czynności złożone, przypominające dziwaczne rytuały, które pacjent musi wykonać, aby zapobiec narastającemu napięciu lub groźbie katastrofalnych, choć wysoce nieprawdopodobnych konsekwencji, (np. „muszę ubrać czarne skarpetki lub białą bluzkę, muszę, muszę pięć razy klepnąć się w prawe kolano, żeby nic złego nie spotkało mojej rodziny, żeby nikt nie zachorował");
  • przymusowe gromadzenie przedmiotów.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne a inne objawy:

Nerwicy natręctw towarzyszyć mogą niekiedy inne dodatkowe objawy:

  • objawy zaburzeń lękowych – np. lęku napadowego lub uogólnionego;
  • objawy depresji – oporna na leczenie lub długo nieleczona nerwica natręctw może być dla danej osoby źródłem znacznego cierpienia, może poważnie upośledzić jej funkcjonowanie w domu, pracy, szkole czy na uczelni. W reakcji na te poważne zakłócenia w funkcjonowaniu społecznym/zawodowym może dojść do obniżenia nastroju, zaniżenia oceny samego siebie, rozwoju poczucia bezradności i beznadziejności, a nawet rozwoju pełnego epizodu depresji;
  • depersonalizacja i derealizacja – niekiedy lęk i napięcie towarzyszące natręctwom lub próbie przeciwstawienia się im są tak duże, że skutkują okresowym poczuciem odrealnienia. Wówczas dana osoba może mieć wrażenie, że nie ma pełnego kontaktu ze światem, że otaczający ludzie i przedmioty są nierzeczywiste, sztuczne, że są jak dekoracje (derealizacja). Może mieć też wrażenie, że własne myśli oddzielają się od niej, jakby do niej nie należały, że odczucia, emocje działania lub części ciała nie są jej (depersonalizacja);
  • tiki – są to mimowolne, nawracające ruchy (np. mruganie oczami, wzruszanie ramionami, grymasy twarzy itp.) lub zjawiska głosowe (chrząkanie, szczekanie, syczenie i inne). Tiki,  podobnie jak natręctwa, są odczuwane jako coś, czemu nie bardzo trudno się oprzeć lub nie można wcale tego zrobić;
  • ajchmofobia – jest to nasilony lęk przed ostrymi przedmiotami, połączony z unikaniem kontaktu z nimi i ich chowaniem;
  • myzofobia – nasilony, nadmierny lęk przed brudem, połączony z usilną potrzebą unikania z nim kontaktu, usuwania go i zapobieganiu bycia nim skalanym;
  • bakcylofobia – analogiczny do myzofobii lęk przed zarazkami.

Jakie są przyczyny nerwicy natręctw?

Przyczyny tego zaburzenia są złożone i obejmują:

  • wcześnie powstałe i szeroko zakrojone poczucie odpowiedzialności za zapobieganie zagrożeniu (wzmacniane i upewniane w trakcie dzieciństwa);
  • dziecięce doświadczenie, w którym wrażliwość na kwestie odpowiedzialności powstało wskutek ciągłej ochrony przed nią;
  • sztywne i radykalne zrozumienie obowiązku;
  • specyficzne przeżycie lub przeżycia, w ramach których działanie lub jego zaniechanie rzeczywiście wywarło wyraźny wpływ na poważne nieszczęście osobiste lub innych;
  • przeżycie, w którym błędnie przypisano związek myśli czy działań (lub ich zaniechania) z następującym nieszczęściem;
  • nieprawidłowości w budowie anatomicznej i/lub funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego;
  • obciążenie okołoporodowe;
  • czynniki genetyczne i środowiskowe.

Piśmiennictwo:
1.    Jaeschke R, Siwek M, Grabski B, Dudek D., Współwystępowanie zaburzeń depresyjnych i lękowych. Psychiatria, 7 (5): 189–197. 20, 2010.
2.    Gałuszko M., Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne. Psychiatria w Praktyce Klinicznej 1: 40–45, 2008.
4.    Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne, red. Pużyński S., Wciórka J., Rewizja dziesiąta. Kraków - Warszawa: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne ,,Vesalius” Instytut Psychiatrii i Neurologii, 2000.
5.    Morrison N., Westbrook D., Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne. W: Bennett-Levy J., Butler G., Fennell M., Hackmann A., Mueller M., Westbrook D. (red.). Oksfordzki podręcznik eksperymentów behawioralnych w terapii poznawczej. Alliance Press, Gdynia 2005.

Zobacz także
drukuj
Zdjęcia: Photos.com

Aktualizacja: 05.05.2014

reklama
Najpopularniejsze artykuły
Symbolika kolorów, czyli o czym mówi KOLOR Symbolika kolorów, czyli o czym mówi KOLOR

Wybór ubioru w określonym kolorze jest tylko pozornie przypadkowy. W rzeczywistości barwa, po którą...

więcej

5005

Skleroza: przyczyny i objawy Skleroza: przyczyny i objawy

Kiedy zdarzy się nam  o czymś zapomnieć, mówimy żartem "mam sklerozę", nie zdając sobie sprawy...

więcej

1773

BIOFEEDBACK - trening mózgu BIOFEEDBACK - trening mózgu

Z treningu EEG biofeedback korzystali najpierw astronauci w NASA, potem trafił do "cywila". W...

więcej

1577

Po prostu pokochaj siebie! Po prostu pokochaj siebie!

Masz na głowie cały dom. Myślisz o swoich bliskich, własne potrzeby ciągle spychasz na boczny tor....

więcej

1829

Zamów bezpłatny newsletter

zapisz się
Autodiagnoza

Wybierz badanie

albo

Alfabetyczny indeks badań

A B C D E F G H I J
K L Ł M N O P R S Ś
T U W Z Ż
Eksperci

Wszystko zależy od tego ile lat ma dziecko. Głoska r pojawia się najpóźniej w rozwoju mowy, tj. około 5 roku życia. Przed osiągnięciem tego wieku nie należy podejmować prób ćwiczeń w kierunku...

Grupy wsparcia
data

Lipiec 22, 2014

Nie wiem jak się sprawdza hipnoza, ale jeśli chcesz się skutecznie odchudzić bez głodówek i nie wiadomo jakich treningów, to mogę polecić super metodę CoolTech. Ostatnio się o niej dowiedziałam od znajomej, która zapisała się na zabieg przed ślubem. Nie wiem skąd jesteś, ale na pewno...

data

Lipiec 21, 2014

Powiem Ci Małgorzato że miałam bardzo podobną historię, z tą różnicą że nie mam męża, ale to nie istotne,najważniejsze jest to że schudłam 11 kilogramów i to właśnie dzięki slimcea

data

Lipiec 21, 2014

Może przypomnienie w kalendarzu w komórce?

data

Lipiec 21, 2014

Jedyny skuteczny jest `novoslim cała reszta to jakiś marketingowy bubel

reklama
Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody MURATOR S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody MURATOR S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.