Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne – objawy i przyczyny zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych

maska Barbara Kosmala
Konsultant: Barbara Kosmala
Autor: Barbara Kosmala - psycholog, psychoterapeuta

Nerwica natręctw to inaczej zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD, czyli z ang. obssessive-compulsive disorder). Termin nerwica natręctw jest coraz rzadziej stosowany, gdyż w obecnie obowiązującej klasyfikacji ICD-10 pojęcie zaburzeń nerwicowych zostało zastąpione terminem zaburzeń lękowych. Stąd też nerwica natręctw jest aktualnie częściej stosowana w potocznym języku.

Cechą charakterystyczną zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) jest występowanie nawracających, natrętnych myśli (obsesje) i/lub czynności (kompulsje/rytuały), którym trudno się oprzeć, ponieważ próba powstrzymania się od nich wiąże się z narastającym lękiem, niepokojem, napięciem, cierpieniem. Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne może przebiegać z przewagą myśli obsesyjnych lub z przewagą czynności natrętnych (rytuałów/kompulsji). Cechą charakterystyczną nerwicy natręctw jest to, że obsesje i/lub kompulsje są odczuwane jako niechciane i nierzadko spostrzegane też jako nielogiczne. W związku z tym są doświadczane jako zawstydzające.

Jakie są objawy nerwicy natręctw?

Myśli natrętne (inaczej zwane obsesjami) – mają charakter nasilony, intensywny i praktycznie zawsze są przeżywane przez daną osobę jako „przykre”, „wstydliwe”, „absurdalne”, „niechciane”. Uznawane są jako własne myśli. Obsesje można podzielić na następujące kategorie:

  • natrętna niepewność – dotyczy najczęściej rzeczy prozaicznych – np. nawracająca niepewność czy: drzwi zostały zamknięte, światło zostało wyłączone, kurki z wodą zostały zakręcone, przedmioty zostały ułożone właściwie i równo, ręce zostały właściwie i skutecznie umyte itp.;
  • myśli o bluźnierczym czy obscenicznym lub wulgarnym charakterze – często nasilające się w miejscach czy okolicznościach, w których szczególnie są one nie na miejscu (np. kościół, modlitwa, spotkanie z bliskimi itp.). Są one natrętne, niechciane i często kontrastują z czyimś światopoglądem;
  • natrętne impulsy – np. nieodparte myśli o tym, aby zacząć krzyczeć lub obnażyć się w miejscu publicznym, zrobić rzecz kompromitującą lub też zachować się agresywnie wobec osób, w stosunku do których nie mamy złych zamiarów i które są nam bliskie (np. popchnąć matkę, kopnąć dziecko, wychylić się nadmiernie przez okno itp.). W nerwicy natręctw impulsy te nie są nigdy przez pacjenta realizowane, natomiast towarzyszy im nasilony lęk, iż niebawem dojdzie do ich realizacji i usilne próby zapobieżenia temu;
  • luminacje – ciągłe, wielogodzinne, bezużyteczne, pseudofilozoficzne i trudne do przerwania „przeżuwanie” jednego tematu, kwestii lub myśli z niemożnością podjęcia decyzji i dojścia do konstruktywnych wniosków;
  • obsesyjny lęk przed brudem, nieczystością, bakteriami, zabrudzeniem siebie lub innych. Charakteryzuje się obsesyjną koniecznością utrzymywania perfekcyjnego, nierealnego porządku, symetrii, określonego układu przedmiotów w otoczeniu itp.

Czynności natrętne (inaczej zwane kompulsjami) podobnie jak obsesje są niechciane, nawracające. Są przeżywane jako bezsensowne i zawstydzające. Mogą one mieć różną postać:

  • natrętne sprawdzanie (drzwi, kurków z wodą, przedmiotów itp.), będące odpowiedzią na natrętną niepewność;
  • nawracające czyszczenie, mycie (np. mycie rąk), układanie itp. – związane z niepewnością czy czynności te zostały przeprowadzone prawidłowo, zgodnie z narzuconą sobie procedurą i czy były efektywne;
  • nawracające poprawianie, układanie, porządkowanie, związane z obsesyjnym dążeniem do porządku, symetrii, określonego układu przedmiotów;
  • czynności złożone, przypominające dziwaczne rytuały, które pacjent musi wykonać, aby zapobiec narastającemu napięciu lub groźbie katastrofalnych, choć wysoce nieprawdopodobnych konsekwencji, (np. „muszę ubrać czarne skarpetki lub białą bluzkę, muszę, muszę pięć razy klepnąć się w prawe kolano, żeby nic złego nie spotkało mojej rodziny, żeby nikt nie zachorował");
  • przymusowe gromadzenie przedmiotów.
Nie przegap

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne a inne objawy:

Nerwicy natręctw towarzyszyć mogą niekiedy inne dodatkowe objawy:

  • objawy zaburzeń lękowych – np. lęku napadowego lub uogólnionego;
  • objawy depresji – oporna na leczenie lub długo nieleczona nerwica natręctw może być dla danej osoby źródłem znacznego cierpienia, może poważnie upośledzić jej funkcjonowanie w domu, pracy, szkole czy na uczelni. W reakcji na te poważne zakłócenia w funkcjonowaniu społecznym/zawodowym może dojść do obniżenia nastroju, zaniżenia oceny samego siebie, rozwoju poczucia bezradności i beznadziejności, a nawet rozwoju pełnego epizodu depresji;
  • depersonalizacja i derealizacja – niekiedy lęk i napięcie towarzyszące natręctwom lub próbie przeciwstawienia się im są tak duże, że skutkują okresowym poczuciem odrealnienia. Wówczas dana osoba może mieć wrażenie, że nie ma pełnego kontaktu ze światem, że otaczający ludzie i przedmioty są nierzeczywiste, sztuczne, że są jak dekoracje (derealizacja). Może mieć też wrażenie, że własne myśli oddzielają się od niej, jakby do niej nie należały, że odczucia, emocje działania lub części ciała nie są jej (depersonalizacja);
  • tiki – są to mimowolne, nawracające ruchy (np. mruganie oczami, wzruszanie ramionami, grymasy twarzy itp.) lub zjawiska głosowe (chrząkanie, szczekanie, syczenie i inne). Tiki,  podobnie jak natręctwa, są odczuwane jako coś, czemu nie bardzo trudno się oprzeć lub nie można wcale tego zrobić;
  • ajchmofobia – jest to nasilony lęk przed ostrymi przedmiotami, połączony z unikaniem kontaktu z nimi i ich chowaniem;
  • myzofobia – nasilony, nadmierny lęk przed brudem, połączony z usilną potrzebą unikania z nim kontaktu, usuwania go i zapobieganiu bycia nim skalanym;
  • bakcylofobia – analogiczny do myzofobii lęk przed zarazkami.

Jakie są przyczyny nerwicy natręctw?

Przyczyny tego zaburzenia są złożone i obejmują:

  • wcześnie powstałe i szeroko zakrojone poczucie odpowiedzialności za zapobieganie zagrożeniu (wzmacniane i upewniane w trakcie dzieciństwa);
  • dziecięce doświadczenie, w którym wrażliwość na kwestie odpowiedzialności powstało wskutek ciągłej ochrony przed nią;
  • sztywne i radykalne zrozumienie obowiązku;
  • specyficzne przeżycie lub przeżycia, w ramach których działanie lub jego zaniechanie rzeczywiście wywarło wyraźny wpływ na poważne nieszczęście osobiste lub innych;
  • przeżycie, w którym błędnie przypisano związek myśli czy działań (lub ich zaniechania) z następującym nieszczęściem;
  • nieprawidłowości w budowie anatomicznej i/lub funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego;
  • obciążenie okołoporodowe;
  • czynniki genetyczne i środowiskowe.

Piśmiennictwo:
1.    Jaeschke R, Siwek M, Grabski B, Dudek D., Współwystępowanie zaburzeń depresyjnych i lękowych. Psychiatria, 7 (5): 189–197. 20, 2010.
2.    Gałuszko M., Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne. Psychiatria w Praktyce Klinicznej 1: 40–45, 2008.
4.    Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne, red. Pużyński S., Wciórka J., Rewizja dziesiąta. Kraków - Warszawa: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne ,,Vesalius” Instytut Psychiatrii i Neurologii, 2000.
5.    Morrison N., Westbrook D., Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne. W: Bennett-Levy J., Butler G., Fennell M., Hackmann A., Mueller M., Westbrook D. (red.). Oksfordzki podręcznik eksperymentów behawioralnych w terapii poznawczej. Alliance Press, Gdynia 2005.

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Nerwica serca - objawy, przyczyny, leczenie

Nerwica serca - objawy, przyczyny, leczenie

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne – terapia nerwicy natręctw

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne – terapia nerwicy natręctw

Nerwica natręctw: objawy i leczenie

Nerwica natręctw: objawy i leczenie

Nerwica. Objawy zależą od rodzaju nerwicy

Nerwica. Objawy zależą od rodzaju nerwicy

NERWICA (zaburzenia lękowe) zdarza się coraz częściej

NERWICA (zaburzenia lękowe) zdarza się coraz częściej

Zdjęcia: Photos.com

Aktualizacja: 04.12.2015

DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Nerwica lękowa: objawy. Boisz się czegoś czy masz już nerwicę lękową? Nerwica lękowa: objawy. Boisz się czegoś czy masz już nerwicę lękową?

Nerwica lękowa jest dość częstą postacią nerwicy. Nerwicę lękową ma dziś jedna na 50 osób....

więcej

9911

Ataki PANIKI - co robić, by nie ulegać napadom przerażenia Ataki PANIKI - co robić, by nie ulegać napadom przerażenia

Wszyscy czasem odczuwamy lęk. Niekiedy osiąga on jednak rozmiar psychicznego kataklizmu: wpadamy w...

więcej

8071

Nerwica - leczenie. W jaki sposób leczyć nerwicę? Nerwica - leczenie. W jaki sposób leczyć nerwicę?

Leczenie nerwicy wymaga czasu, ale warto podjąć ten wysiłek. Nerwica bowiem może całkowicie...

więcej

7824

Nerwica - objawy. Czy to, co czujesz i robisz jest objawem nerwicy? Nerwica - objawy. Czy to, co czujesz i robisz jest objawem nerwicy?

Nerwica ma różnorodne objawy. Daje znać o sobie przez ciało, emocje i zachowania. Objawy nerwicy...

więcej

7508

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

To bardzo trudne, o co Pani pyta, gdyż każde dziecko inaczej reaguje, bo jego wrażliwość jest zupełnie inna... Dobrze, aby w tej kwestii skontaktować się z profesjonalistą w tej dziedzinie, czyli z...

Izolacja, o której Pani pisze, tęsknota za bliskimi, dawnym życiem często towarzyszy osobom, które z różnych względów zdecydowały się na emigrację. Zdolność adaptacji w nowym kraju to kwestia bardzo...

Oczywiście, że jest szansa! Konieczne jest najszybsze rozpoczęcie intensywnej terapii logopedycznej. U dzieci z zespołem Downa problemem w wyraźnym mówieniu jest specyficzna budowa języka oraz...

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.