Wskaźnik BMI: jak się go oblicza i czy warto się nim kierować?

1 komentarze
Autor: Aleksandra Żyłowska, dietetyk

Wskaźnik BMI, czyli indeks masy ciała został opracowany prawie 200 lat temu przez belgijskiego statystyka Adolfa Queteleta. Do powszechnego użytku wszedł w latach 70-tych XX wieku. Obecnie posługują się nim liczne organizacje i ośrodki zajmujące się zdrowiem. BMI to wskaźnik, któremu stawia się bardzo wiele zarzutów, a jego wskazania mogą być mylące, gdyż nie uwzględnia takich parametrów wpływających na masę ciała jak płeć, wiek, masa mięśni i masa kości.

Wskaźnik BMI został opracowany 200 lat temu i posłużył do uzyskania badań statystycznych, nie jest więc wiarygodny jako wskaźnik indywidualnej masy ciała.

Wskaźnik BMI: czym jest indeks masy ciała i czy warto się nim kierować?

Wskaźnik BMI (body mass index, indeks masy ciała) to prosty wzór matematyczny, który w sposób pośredni opisuje zawartość tkanki tłuszczowej w organizmie na podstawie proporcji masy ciała mierzonej w kilogramach do wzrostu w metrach. Stosowany jest dla dorosłych kobiet i mężczyzn w każdym wieku. W swojej pierwotnej postaci nie ma zastosowania u dzieci i młodzieży, jednak został zmodyfikowany oraz naniesiony na siatki centylowe osobno dla dziewcząt i chłopców, co pozwala na wykorzystywanie BMI również w pomiarach dzieci.

Sposób obliczania BMI wygląda następująco:

Przykład: BMI osoby ważącej 70 kg i mierzącej 175 cm będzie wynosiło: 70/(1,75)2=22,86. Swój indeks masy ciała możesz sprawdzić w tym KALKULATORZE BMI.

Przedziały wskaźnika BMI

Wskaźnik BMI jest używany do oceny wagi prawidłowej, ryzyka zagrożenia otyłością i chorobami związanymi z nadmiarem tkanki tłuszczowej w organizmie. BMI może znajdować się w jednym z kilku wyszczególnionych przedziałów opisujących masę ciała:

Wartość Co oznacza?
BMI < 18,5 niedowaga
18,5 ≤ BMI ≤ 24,9 waga prawidłowa
25 ≤ BMI ≤ 29,9 nadwaga
BMI > 30 otyłość

Czasem wyróżnia się także przedział BMI > 35 (otyłość drugiego stopnia) oraz BMI > 40, który wskazuje na otyłość olbrzymią i bardzo duże zagrożenie chorobami powiązanymi z nadmierną masą ciała.

W swoich badaniach i ocenach stanu zdrowia populacji BMI używa Światowa Organizacja Zdrowia i inne ważne organizacje. Co bardzo ważne, wskaźnik ten został stworzony do opisywania zjawisk w skali populacyjnej, a nie jednostkowej. Oznacza to, że w odniesieniu do dużych grup ludności daje wymierne informacje, natomiast stosowany do oceny wagi prawidłowej u pojedynczych osób może być bardzo mylący.

W 1995 roku BMI zaadaptowała Światowa Organizacja Zdrowia i zaczęła rekomendować go jako szybkie i proste narzędzie do oceny stopnia otyłości.

Indeks masy ciała został opracowany przez belgijskiego statystyka Adolfa Queteleta w 1832 roku. Matematyk nie zajmował się badaniem otyłości, a próbował zastosować metody rachunku prawdopodobieństwa w odniesieniu do fizycznych cech ciała człowieka. Zauważył on, że masa ciała ma tendencje do zwiększania się zależnie od rosnącej wysokości ciała. Formuła wymyślona przez Queteleta miała w szybki i łatwy sposób zmierzyć stopień otyłości w populacji, aby pomóc rządowi w przydzielaniu zasobów. Sam autor wskaźnika podkreślał, że nie powinien być on używany do opisywania stopnia otłuszczenia pojedynczej osoby. W latach 40. XX wieku do oceny prawidłowej masy ciała zaczęto stosować tablice zależności wagi od wzrostu, które uwzględniały jednak proporcje i budowę ciała. W 1972 roku w "Journal of Chronic Disease" ukazała się publikacja przedstawiająca BMI jako nie w pełni satysfakcjonujący, ale użyteczny parametr opisujący zagrożenie otyłością. Autor publikacji podkreślał, że BMI ma zastosowanie w badaniach populacyjnych, a nie w indywidualnej ocenie prawidłowej masy ciała, jednak ze względu na prostotę i szybkość, wskaźnik zaczął wypierać tablice zależności wagi od wzrostu i znalazł zastosowanie we wstępnej diagnostyce. Mimo licznych zarzutów wobec BMI wielu lekarzy i specjalistów zdrowia publicznego używa tego wskaźnika do oceny ryzyka cukrzycy, chorób serca, nadciśnienia, dyslipidemii i innych zaburzeń związanych z nadmierną masą ciała.

Ważne

Ważne

Dlaczego wskaźnik BMI może być mylący?

Podstawowym mankamentem indeksu masy ciała jest fakt, iż wskaźnik ten nadmiernie generalizuje. Nie ma możliwości, aby dokładnie ocenić poziom otłuszczenia ciała i ryzyko wynikające z nadmiaru tkanki tłuszczowej jedynie na podstawie proporcji masy ciała do wzrostu. We wzorze na BMI nie uwzględnia się płci, wieku, masy mięśniowej, gęstości kości ani rozmieszczenia tkanki tłuszczowej, od których istotnie zależy prawidłowa masa ciała.

BMI a płeć i rozmieszczenie tkanki tłuszczowej

Kobiety mają fizjologiczne uwarunkowania do gromadzenia większej ilości tkanki tłuszczowej, a przy tym naturalnie mają mniej mięśni niż mężczyźni. Kobieta i mężczyzna o podobnym wzroście i wadze będą mieli zbliżone BMI, ale z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że u kobiety tkanka tłuszczowa będzie stanowiła większy fragment masy ciała niż u mężczyzny. To właśnie poziom tkanki tłuszczowej wiąże się z ryzykiem chorób, a nie sama masa ciała. Ponadto bardzo istotne jest rozmieszczenie tkanki tłuszczowej. Dużo większym ryzykiem zdrowotnym jest tłuszcz otaczający narządy wewnętrze, tzw. wisceralna tkanka tłuszczowa niż tłuszcz podskórny.

Osoba, która waży więcej, ale jej tkanka tłuszczowa jest rozłożona równomiernie pod skórą, jest mniej zagrożona chorobami metabolicznymi niż człowiek o szczupłych nogach i ramionach, ale z wydatnym brzuchem czyli dużą ilością brzusznej tkanki tłuszczowej.

Dużo więcej o zagrożeniu zdrowia mówi wskaźnik WHR (proporcja obwodu talii do obwodu bioder) niż BMI. Uogólniając, u kobiet częściej występuje otyłość pośladkowo-udowa (tłuszcz zgromadzony pod skórą), a u mężczyzn otyłość brzuszna (tłuszcz zgromadzony wokół narządów wewnętrznych). Może się okazać, że kobieta o większej ilości tkanki tłuszczowej jest obarczona mniejszym ryzykiem chorób metabolicznych niż mężczyzna, u którego większość tłuszczu gromadzi się wokół narządów wewnętrznych. Stąd każdy przypadek należy przeanalizować dokładnie, posługując się kilkoma wskaźnikami.

BMI a masa mięśniowa

Mięśnie są gęstsze i cięższe niż tłuszcz, dlatego kilogram masy mięśniowej zajmuje nawet 3 razy mniejszą objętość niż kilogram tkanki tłuszczowej. Nikogo nie dziwi, że dwie osoby o tej samej masie ciała mogą wyglądać diametralnie różnie właśnie za sprawą proporcji masy mięśni do tłuszczu. BMI nie uwzględnia tych różnić. Osoby o atletycznej budowie, regularnie uprawiające sport czy mocno zbudowani mężczyźni są klasyfikowani jako osoby z nadwagą lub nawet otyłe. Według indeksu masy ciała grozi im cukrzyca i choroby serca, co nie ma nic wspólnego z rzeczywistością, gdyż duża masa mięśniowa i aktywny styl życia pomagają zapobiegać chorobom.

BMI a masa kości

Stopień mineralizacji i gęstość kości to kolejny parametr, który istotnie wpływa na masę ciała. Dla osób o budowie drobno- i grubokościstej prawidłowa masa ciała będzie zupełnie inna. Ponadto BMI nie uwzględnia, iż z wiekiem gęstość kości maleje, a osoby starsze często chorują na osteoporozę, co zaniża ich masę ciała.

Warto wiedzieć

Ważne

"Z nadwagą" nie oznacza "niezdrowy"

Powszechnie wiadomo, że osoby bardzo otyłe częściej chorują na cukrzycę, nadciśnienie i inne choroby układu krążenia. Ale czy to samo dotyczy osób z nadwagą i umiarkowaną otyłością? Okazuje się, że niekoniecznie. W dużej metaanalizie bazującej na 97 badaniach opublikowanej w 2013 roku w "Journal of the Medical American Association" wykazano, że osoby z nadmierną masą ciała były prawie tak samo zdrowe jak ludzie o prawidłowej wadze. Z badania wynika, że dorośli w przedziale BMI od 25 do 35 (z nadwagą i otyłością pierwszego stopnia) nie są zagrożeni większą śmiertelnością niż osoby z prawidłową masą ciała. Zmusza to do zastanowienia nad zasadnością klasyfikowania osób badanych według wskaźnika BMI, gdyż okazuje się, że sama masa ciała jest zbyt ograniczoną informacją, aby na jej podstawie wnioskować o zagrożeniu chorobami i przedwczesną śmiercią.

BMI a wiek

Wraz z wiekiem maleje masa mięśni i masa kości, a najczęściej ilość tkanki tłuszczowej rośnie. BMI nie uwzględnia tych zmian zachodzących w procesie starzenia organizmu, przez co wyniki osób starszych są nieprawidłowo interpretowane jako lepsze niż w rzeczywistości.

Główne zarzuty wobec wskaźnika BMI

1. BMI służy do oceny populacji, a nie indywidualnych osób. Podkreślał to twórca wskaźnika, jednak mimo tego lekarze i dietetycy klasyfikują masę ciała pacjentów według wyników indeksu.

2. Twórcą BMI jest statystyk, a nie osoba zajmująca się badaniem otyłości.

3. BMI to wskaźnik stworzony 200 lat temu.

4. BMI jest naukowo bezsensowny. Nie ma żadnych fizjologicznych podstaw, aby podnosić wzrost do kwadratu. Quetelet użył tego zabiegu, aby dopasować wzór do uzyskanych danych statystycznych.

5. BMI jest fizjologicznie niewłaściwy. Nie uwzględnia masy mięśni i kości, które istotnie wpływają na masę ciała.

6. Definicja BMI zawiera błąd logiczny. Mówi o tym, że BMI pozwala ocenić otłuszczenie ciała, co jest niezgodne z rzeczywistością. Quetelet wywnioskował, że osoby z dużą ilością tkanki tłuszczowej mają wysokie BMI, ale nie odwrotnie. Osoby z wysokim BMI nie muszą mieć dużej ilości tkanki tłuszczowej – mogą mieć wysoką masę mięśniową lub kostną.

7. BMI to tylko matematyczna formuła – kolejna próba opisania rzeczywistości.

8. BMI wyznacza ścisłe przedziały wagi prawidłowej, nadwagi i otyłości. Jest to podejście nieprawidłowe, ponieważ w szerokim zakresie wagi idealnej znajduje się osoba bardzo szczupła i lekko otłuszczona – obie klasyfikowane jako zdrowe. Gdy osoba na granicy wagi prawidłowej przytyje kilogram, klasyfikowana jest już jako niezdrowa, z nadwagą. Sztywne ramy przedziałów wagi to nadmierne uproszczenie.

Źródła:
1. Flegal K.M. i in., Association of All-Cause Mortality With Overweight and Obesity Using Standard Body Mass Index Categories. A Systematic Review and Meta-analysis, JAMA. 2013, 309(1), 71-82
2. Lewis T., BMI Not a Good Measure of Healthy Body Weight, Researchers Argue, http://www.livescience.com/39097-bmi-not-accurate-health-measure.html
3. Zelman K.M., How accurate is body mass index, or BMI?, http://www.webmd.com/diet/features/how-accurate-body-mass-index-bmi#1
4. Belk D., Why body mass index is wrong for s omany people, http://www.huffingtonpost.com/david-belk/body-mass-index_b_7693450.html
5. Top 10 reasons why the BMI is bogus, http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=106268439

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Waga podczas ciąży - dlaczego trzeba tak tyć

Waga podczas ciąży - dlaczego trzeba tak tyć

Skąd się bierze OTYŁOŚĆ i nadwaga?

Skąd się bierze OTYŁOŚĆ i nadwaga?

Wzory na idealną masę ciała

Wzory na idealną masę ciała

Zdjęcia: thinkstockphotos.com

Aktualizacja: 23.03.2017

Komentarze (1 - 1 z 1)
Monia, 31.03.2017 00.05
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Ja zawsze sobie tłumaczę, że to nie ja jestem gruba to wskaźnik BMI kłamie :D a prawda jest niestety inna, jestem grubciem. Ale już od iesiąca jestem na diecie i walczę z IQgreen liczę na około 25 kg w dół, wtedy bym odżyła.
 
DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Efektywne odchudzanie - 10 przykazań jak skutecznie schudnąć Efektywne odchudzanie - 10 przykazań jak skutecznie schudnąć

Większość z nas ma za sobą wiele diet i prób zrzucenia zbędnych kilogramów. Nawet jeśli dzięki...

więcej

213

Jak zdrowo schudnąć? 10 zasad zdrowego i bezpiecznego odchudzania Jak zdrowo schudnąć? 10 zasad zdrowego i bezpiecznego odchudzania

Jedynym sposobem na zdrowe odchudzanie jest ograniczenie jedzenia, zmiana diety i zwiększenie...

więcej

134

KALORIE – jakie jest twoje DZIENNE ZAPOTRZEBOWANIE KALORIE – jakie jest twoje DZIENNE ZAPOTRZEBOWANIE

Uprawiasz sport? Intensywnie czy tylko okazjonalnie? Masz 20, 35, 50 czy 60 lat? Jakie są twoje...

więcej

124

Dieta odchudzająca – 10 przykazań mądrego odchudzania Dieta odchudzająca – 10 przykazań mądrego odchudzania

Próbujesz się odchudzać ale&nbsp;żadna dieta nie działa? Być może nieświadomie podczas odchudzania...

więcej

124

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

Dobry wieczór, to, że rak żywi się białkiem to mit. Wręcz przeciwnie pacjenci onkologiczni najczęściej mają zwiększone zapotrzebowanie na białko - czasami nawet dwukrotnie. Białko najlepiej jest...

Histamina jest aminą biogenną wydzielaną przez wiele komórek w organizmie i działającą na wiele układów, może być też wchłaniana z pokarmów, które ją zawierają. Uwalnia się pod wpływem czynników...

Produkty bez laktozy to produkty pozbawione cukru mlecznego, czyli składnika wpływającego na podwyższenie glikemii poposiłkowej. Jednak cukier nie jest całkowicie usunięty a zhydrolizowany do glukozy...

Grupy wsparcia
data

Kwiecień 24, 2017

Ja też jestem z efektu jaki uzyskałam po zastosowaniu Foreverslimu bardzo zadowolona, W końcu trafiłam na środke, który faktycznie pomógł mi pozbyć mi się nadwagi

data

Kwiecień 22, 2017

Generalnie to uważam, że odchudzanie polega jedynie na pracy na sobą. I nie ma tu mowy o ,,kupieniu" sobie dobrego wyglądu ;) To jedno z niewielu rozsądnych zdań tutaj. Tabletki na odchudzanie? Można kupować i łykać tylko po co.

data

Kwiecień 21, 2017

Mam ten sam problem zawsze po zimie. Pije różne zioła, wódę z cytryną, teraz próbuje Slimmertime. Jakiś nowy suplement hanmujący głód. Dopiero 2 tydzien przyjmuje co prawda, ale efekty są :D próbowaliście?

data

Kwiecień 21, 2017

siemanko :) z tabletkami bywa różnie, ja przyjmuje suplement diety Slimmertime. Efekty fajne, składniki naturalne, do wakacji musi być ciało :cool:

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.