Rola mózgu w kontroli apetytu

Autor: Aleksandra Żyłowska, dietetyk

Za odczuwanie głodu i sytości oraz kontrolę apetytu odpowiedzialne są wybrane obszary mózgu, które ściśle współpracują z neuropetydami i hormonami. Zachowania żywieniowe są zależne od instynktu związanego z przeżyciem, ale też od czynników środowiskowych. Przeczytaj więc, co wpływa na nasz apetyt.

Za kontrolę naszych zachowań żywieniowych odpowiada wspólna praca mózgu i układu hormonalnego.

zachowania żywieniowe

Najnowsze badania pokazują, że na apetyt i preferencje dotyczące żywności mają wpływ nie tylko poznane dobrze mechanizmy, ale też mutacje genetyczne i komórki glejowe w mózgu, które dotychczas nie były łączone z zachowaniami żywieniowymi.

Zachowania żywieniowe: od czego zależy kontrola apetytu?

Mechanizmy odczuwania głodu i poziomu apetytu są uwarunkowane pierwotnymi instynktami związanymi z przeżyciem. Przetrwanie jest zależne od bieżącego dostarczania pożywienia na pokrycie potrzeb metabolicznych i magazynowania pewnych ilości energii w postaci tkanki tłuszczowej, które są rezerwą dla płynnego funkcjonowania metabolizmu w okresach niedoboru żywności. Zachowania żywieniowe są stymulowane przez wiele czynników:

  • zewnętrznych, jak czynniki kulturowe, społeczne, stres, temperatura, wygląd, zapach i smak pokarmu;

  • wewnętrznych, jak uczucie głodu, pragnienia kontrolowane przez neuropeptydy, hormony tkanki tłuszczowej i przewodu pokarmowego, a także odczucia hedoniczne związane z przyjemnością płynącą ze spożycia pokarmów.

Kluczowe znaczenie dla poziomu apetytu i indywidualnych zachowań żywieniowych ma współpraca mózguukładu hormonalnego. Zadaniem mózgu jest rozpoznawanie ilości zapasów energii w organizmie i dopasowywanie wielkości spożycia pokarmów do ilości zużywanych przez organizm kalorii. Na kontrolę apetytu mają wpływ:

  • podwzgórze

    Podwzgórze to struktura wielkości migdała zlokalizowana wewnątrz mózgu, która odpowiada za wiele funkcji życiowych, m.in. za kontrolę apetytu. Podwzgórze odbiera sygnały przekazywane poprzez wyspecjalizowane białka i hormony, a na ich podstawie reguluje ilość energii dostarczanej z żywnością i wydatkowanej przez organizm. Odpowiednie stężenia białek i hormonów są odpowiedzialne za nasze zachowania żywieniowe: wywoływanie uczucia głodu i potrzebę sięgania po jedzenie.

  • insulina

    Insulina jest hormonem wytwarzanym przez trzustkę, której stężenie we krwi rośnie po spożyciu pokarmów. Wraz z leptyną odpowiada za informację o stanie energetycznym organizmu. Poziom insuliny we krwi jest wysoki w sytuacji dodatniego bilansu energetycznego i maleje, gdy ilość dostępnej energii spada. Wysokie stężenie insuliny hamuje chęć jedzenia.

  • leptyna

    Leptyna to kolejny hormon odpowiedzialny za zachowania żywieniowe. Wytwarzany przez komórki tłuszczowe, odpowiada za wywoływanie uczucia sytości oraz hamowanie wytwarzana i wydzielania neuropeptydu Y – jednego z najsilniejszych stymulatorów apetytu i łaknienia. Działanie leptyny prowadzi do aktywacji lipolizy, czyli rozpadu tkanki tłuszczowej i zwiększania wydatków energetycznych organizmu.

  • grelina

    Grelina to hormon, który stymuluje podwzgórze do wywoływania uczucia głodu. Uczestniczy w długotrwałej regulacji równowagi energetycznej i ma najsilniejsze działanie pobudzające apetyt ze wszystkich poznanych dotąd peptydów. Grelina wykazuje działanie odwrotne do leptyny.

  • melanokortyny

    Melanokortyny-3 i -4 są receptorami białkowymi znajdującymi się w podwzgórzu, uczestniczą w kontroli częstotliwości jedzenia. Niskie stężenie tych receptorów wywołuje zachowania żywieniowe prowadzące do przejadania się i przyrostu nadmiernej masy ciała.

  • ośrodek nagrody w mózgu

    Ośrodek nagrody odgrywa kluczową rolę w wywoływaniu pozytywnych odczuć związanych z konsumowaniem wybranych produktów spożywczych. Niektóre pokarmy powodują zwiększone wydzielanie dopaminy, co łączy się z uczuciem przyjemności podczas jedzenia. Apetyt na te produkty może wiązać się z nadkonsumpcją i jedzeniem dla pozytywnych wrażeń, a nie w celu zaspokojenia głodu.

Nowe odkrycie - rola komórek glejowych w kontroli apetytu

Komórki glejowe to rodzaj komórek budujących mózg, które pełnią rozliczne funkcje. Ostatnie badania pokazują, że odgrywają one bardzo dużą rolę również w kontroli apetytu i kształtowaniu zachowań żywieniowych. Grupa naukowców z Massachusetts Institute of Technology podczas wstępnych badań nad komórkami glejowymi stwierdziła, że odpowiadają one za wiele funkcji analogicznych do podwzgórza, które jest główną strukturą mózgu kontrolującą apetyt. Badania aktywności komórek glejowych dokonano dzięki zastosowaniu nowoczesnych technik, które pozwoliły na stworzenie substancji (nazwanej CNO) stymulującej te komórki mózgu. W doświadczeniach na myszach stwierdzono, że podawanie zwierzętom CNO i pobudzanie komórek glejowych skutkowało zwiększonym przyjmowaniem pokarmu. Natomiast wyciszenie aktywności komórek glejowych było związane z mniejszym niż zwykle spożyciem żywności. Jednocześnie w ciągu krótkiej 3-dniowej obserwacji nie zanotowano wzrostu masy ciała myszy, mimo dużo wyższego przyjmowania energii. Wysnuto wniosek, że komórki glejowe mogą brać również udział w stymulowaniu neuronów odpowiedzialnych za wydatkowanie energii, w celu zużycia nadmiernych kalorii spożytych z żywnością. Nie wiadomo jeszcze, jakie mechanizmy są wykorzystywane podczas interakcji komórek glejowych i neuronów. Stanowi to przedmiot dalszych badań zespołu dr Chen nad wpływem komórek glejowych na kontrolę apetytu.

Defekt genu melanokortyny-4 zwiększa apetyt na tłuszcz, a zmniejsza - na słodycze

Zwolenników kalorycznej żywności można generalnie podzielić na preferujących produkty z dużą zawartością cukru bądź tłuszczu. Są też osoby, które najchętniej wybierają żywność jednocześnie wysokotłuszczową i zawierającą dużo cukru. Okazuje się, że w wyborach kształtujących nasze zachowania żywieniowe uczestniczą receptory MC4R (melanokortyny-4). W badaniach na myszach wykazano, że uszkodzenie szlaku sygnałowego w mózgu obejmującego receptory MC4R prowadziło do zwiększonego spożycia żywności wysokotłuszczowej. Ten sam mechanizm wykazano w przypadku ludzi. W badaniach przeprowadzonych na Uniwersytecie w Cambridge wzięły udział osoby szczupłe, otyłe oraz otyłe z defektem genu MC4R. Na szwedzkim stole podano 3 naczynia z potrawką curry, które wyglądały i smakowały tak samo, ale różniły się zawartością tłuszczu. Poszczególne dania zawierały 20, 40 lub 60 procent kalorii pochodzących z tłuszczu, ale osoby badane nie zdawały sobie z tego sprawy. Nie zanotowano istotnych różnić w spożyciu wielkości porcji między poszczególnymi grupami, ale osoby otyłe z defektem genu MC4R zjadły o 95 procent więcej tłuszczu niż osoby szczupłe i o 65 procent więcej niż otyłe. Analogiczny test wykonano dla potrawy o dużej zawartości cukru. Osobom badanym podano deser z truskawek, bitej śmietany i pokruszonej bezy w 3 wariantach – zawierający 8, 26 i 54 procent energii pochodzącej z cukru. Po spróbowaniu 3 deserów osoby wybrały i zjadły ten najbardziej przez nie preferowany. Grupa osób szczupłych i otyłych jako najsmaczniejszy wskazała deser z największą ilością cukru, natomiast grupa z defektem genu MC4R wskazała go jako najmniej smaczny. Naukowcy uważają, że osoby, u których szlak MC4R nie działa poprawnie, mają większe tendencje do jedzenia produktów wysokotłuszczowych, a przy tym nie mają tego świadomości, co przyczynia się do ich problemów z wagą. Gen MC4R jest jednym z wielu, które są odpowiedzialne za otyłość, a jego defekt dotyczy prawdopodobnie 1 procenta populacji.

Warto wiedzieć

Ważne

Mutacja genu leptyny przyczyną otyłości olbrzymiej

Części osób dotyczy zjawisko otyłości monogenowej. Wiąże się ono z mutacją genu kodującego leptynę oraz mutacją genu receptora leptyny. Mutacje te występują rzadko, ale wywołują otyłość o dużej skali już w wieku dziecięcym. Mechanizmy zaburzenia działania leptyny są różne, ale dają ten sam efekt – znaczną otyłość, która zaczyna powstawać już w pierwszych miesiącach życia.

Źródła:

1. Ahima R.S. I in., Brain regulation of appetite and satiety, Endocrinol Metab Clin North Am., 2008, 37(4), 811-823

2. Chen N. I in., Direct modulation of GFAP-expressing glia in the arcuate nucleus bi-directionally regulates feeding, eLife, 2016, 5

3. van der Klaauw A. A. i in., Divergent effects of central melanocortin signalling on fat and sucrose preference in humans, Nature Communications, 2016, 7

4. Katedra i Zakład Fizjologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Regulacja łaknienia, 
http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:jBxNkKq1NdYJ:www.kzf.amp.edu.pl/files/PL/LAKNIENIE.doc+&cd=3&hl=pl&ct=clnk&gl=pl

Polecamy

Apetyt pod kontrolą hormonów, czyli jak działa mechanizm głodu i sytości

Dlaczego jedni ludzie niemal wcale nie odczuwają głodu, a inni stale mają ogromny apetyt? Decyduje o tym skomplikowany mechanizm odczuwania głodu i sytości, w dużej mierze sterowany hormonami.

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Indeks sytości ułatwia kontrolę apetytu. Tabela IS produktów spożywczych

Indeks sytości ułatwia kontrolę apetytu. Tabela IS produktów spożywczych

Jak schudnąć, kontrolując hormony odpowiedzialne za tycie?

Jak schudnąć, kontrolując hormony odpowiedzialne za tycie?

Gęstość kaloryczna posiłków - co jeść, żeby chudnąć nie czując głodu?

Gęstość kaloryczna posiłków - co jeść, żeby chudnąć nie czując głodu?

Dlaczego po obiedzie masz ochotę na deser, czyli o sytości sensorycznie specyficznej

Dlaczego po obiedzie masz ochotę na deser, czyli o sytości sensorycznie specyficznej

Skąd się biorą napady głodu?

Skąd się biorą napady głodu?

Zdjęcia: thinkstockphotos.com

Aktualizacja: 27.02.2017

DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Efektywne odchudzanie - 10 przykazań jak skutecznie schudnąć Efektywne odchudzanie - 10 przykazań jak skutecznie schudnąć

Większość z nas ma za sobą wiele diet i prób zrzucenia zbędnych kilogramów. Nawet jeśli dzięki...

więcej

147

4 OWOCE wspomagające odchudzanie 4 OWOCE wspomagające odchudzanie

Czy wiesz, że niektóre owoce mają właściwości odchudzające: pobudzające organizm do spalania...

więcej

87

Jak zdrowo schudnąć? 10 zasad zdrowego i bezpiecznego odchudzania Jak zdrowo schudnąć? 10 zasad zdrowego i bezpiecznego odchudzania

Jedynym sposobem na zdrowe odchudzanie jest ograniczenie jedzenia, zmiana diety i zwiększenie...

więcej

87

KALORIE – jakie jest twoje DZIENNE ZAPOTRZEBOWANIE KALORIE – jakie jest twoje DZIENNE ZAPOTRZEBOWANIE

Uprawiasz sport? Intensywnie czy tylko okazjonalnie? Masz 20, 35, 50 czy 60 lat? Jakie są twoje...

więcej

85

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

Podany scenariusz jest typowy dla wielu osób. Wraz z promieniami słonecznymi jesteśmy w stanie zapewnić nawet 90% dziennego zapotrzebowania na witaminę D. Dodatkowo, słońce wpływa na produkcję...

Wydaje się, że dopóki nie zaleczysz nadżerek, nie powinieneś biegać. Po pierwsze, dlatego że lek ma wiele działań ubocznych, które mogą utrudniać bieganie, takich jak zaburzenia równowagi, zawroty...

Produkty bez laktozy to produkty pozbawione cukru mlecznego, czyli składnika wpływającego na podwyższenie glikemii poposiłkowej. Jednak cukier nie jest całkowicie usunięty a zhydrolizowany do glukozy...

Grupy wsparcia
data

Maj 28, 2017

Nie ma chyba nic bardziej frustrującego jak diety i tabletki które nic nie wnoszą w odchudzanie.Parę razy tak się nacięłam.Co do Foreverslim tez podchodziłam do niego z pewną dozą nieufności jak do każdych nowych tabletek. I powiem szczerze że byłam pozytywnie zaskoczona tym jak te...

data

Maj 27, 2017

Chyba każdy logicznie myślący wie, że tabletki, nie ujmując nic ze skuteczności Slimunox bo sama go stosowałam i jestem bardzo zadowolona, ale one wspomagają proces i dieta też jest potrzebna...

data

Maj 27, 2017

tabletek nie znam za to mogę polecić herbatkę active burn od big-active, popijam ją zamiast kawy bo ma guaranę i też podnosi energię :) stosuję wspomagająco do ćwiczeń zeby przyspieszyć spalanie tłuszczyku ;)

data

Maj 27, 2017

na pewno nie zaszkodzi picie czerwonej herbaty do ja na przykład wyeliminowałem tradycyjną herbatę i pije tylko czerwoną i lepiej sie po niej czuję

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.