Jeszcze o genach i nadciśnieniu

Niektórzy autorzy uważają nadciśnienie tętnicze za chorobę wielogenową, a u 40% pacjentów jego wysokość jest uwarunkowana genetycznie. Jednak opisanie charakterystycznego układu alleli, genów-kandydatów odpowiadających za podwyższone ciśnienie, jest zadaniem, które ciągle stoi przed nauką. Spośród wyodrębnionych genów o udowodnionej roli w procesie regulacji ciśnienia krwi, do najważniejszych należą: • gen reniny (REN), • gen angiotensynogenu (ATG), • gen kodujący enzym konwertujący angiotensynę I, • gen receptora angiotensyny II typu 1 (AGTR1), • gen syntazy aldosteronu (AS), • gen alfa-adducyny (ADD).

Gen reniny (REN) jest zlokalizowany u człowieka na chromosomie 1. Zależność pomiędzy tym genem a ciśnieniem krwi jest dobrze udokumentowana u szczurów, natomiast u ludzi gen ten nie odgrywa tak ważnej roli.
Gen angiotensynogenu (ATG) jest zlokalizowany u człowieka na chromosomie 1. Wykazano dwa warianty genu polegające na przestawieniu aminokwasów metioniny i treoniny w pozycji 235. Wariant M235T występuje częściej u kobiet z nadciśnieniem powstającym w czasie ciąży. Zależność pomiędzy genem ATG a ciśnieniem jest wyraźniejsza u ludności japońskiej niż europejskiej.
Gen kodujący enzym konwertujący angiotensynę I jest zlokalizowany u człowieka na chromosomie 17. Genotyp DD występuje częściej u osób mających skłonność do powikłań narządowych nadciśnienia tętniczego, zwykle o charakterze nadciśnienia sodowrażliwego.
Gen receptora angiotensyny II zlokalizowany został u człowieka na chromosomie 3. Prawdopodobnie wariant genu AGTR1 ma pewien związek z wysokością ciśnienia krwi.
Gen syntazy aldosteronu (AS) zlokalizowany jest na długim ramieniu chromosomu 8.
Gen alfa-adducyny (ADD) został zlokalizowany u człowieka na chromosomie 4. Wykazano związek mutacji Gly460Trp tego genu z nadciśnieniem sodowrażliwym. Trudno w poszczególnych populacjach jednoznacznie ustalić rolę konkretnych genów, jak również wzajemne ich oddziaływanie.
Tak więc wpływ czynnika genetycznego na ciśnienie krwi może być wyrazem:
•    mutacji pojedynczych genów,
•    polimorficznych różnic genetycznych,
•    interakcji wielu genów.
Pomiędzy uświadomieniem możliwego wpływu genów a określeniem ich dokładnej roli jest szeroki obszar efektów nie do końca zdefiniowanych. Ilustruje to wypowiedź Friedricha C. Lufta na temat roli polimorfizmu: Opublikowano kilka tysięcy artykułów na temat zależności między nadciśnieniem i polimorfizmami. Tylko polimorfizmowi ID genu ACE poświęcono ponad 1000 prac. Postulowano wpływ niekorzystnej odmiany tego polimorfizmu na miażdżycę, przerost mięśnia sercowego, reakcje na przebywanie na dużej wysokości i wysiłek fizyczny, nadciśnienie tętnicze, stan przedrzucawkowy, reumatyczną wadę zastawki mitralnej, odpływ pęcherzowo-moczowodowy, ciśnienie tętna, stężenie fibrynogenu, progresję choroby nerek, reumatoidalne zapalenie stawów, występowanie udarów mózgu i stopień ich ciężkości, a także chorobę Alzheimera żeby wymienić tylko niektóre. Nadzieja, że polimorfizm genu ACE dostarczy wskazówek odnośnie do leczenia inhibitorami ACE odeszła w niepamięć...
Dobrym podsumowaniem obecnej roli genów w nadciśnieniu tętniczym pierwotnym jest tytuł artykułu B. Thiel i A.B. Weder: „Geny w nadciśnieniu tętniczym – hałaśliwa reklama, pomoc czy nadzieja?”. Czas pokaże, która odpowiedź jest prawidłowa.